# Diuna (Frank Herbert) **Diuna** to monumentalne dzieło fantastycznonaukowe autorstwa Franka Herberta, które zdobyło uznanie krytyków i czytelników na całym świecie. Powieść, będąca pierwszą częścią cyklu *Kroniki Diuny*, porusza tematykę polityki, religii, ekologii i ewolucji ludzkości w odległej przyszłości. ## Historia powstania i publikacji *Diuna* ukazywała się pierwotnie w odcinkach w czasopiśmie *Analog Science Fact and Fiction* w latach 1963–1964 pod tytułem *Dune World*, a następnie jako *The Prophet of Dune*. W 1965 roku została wydana w formie książkowej przez wydawnictwo Chilton. Powieść szybko zyskała popularność, zdobywając prestiżowe nagrody Nebula (1965) i Hugo (1966). Do 1987 roku sprzedano ponad 20 milionów egzemplarzy na całym świecie. W Polsce *Diuna* po raz pierwszy ukazała się w 1985 roku. ## Fabuła Akcja *Diuny* rozgrywa się w odległej przyszłości, w galaktycznym imperium rządzonym przez Padyszacha Imperatora. Centralnym punktem fabuły jest pustynna planeta Arrakis, zwana Diuną, jedyne źródło melanżu – substancji przedłużającej życie i umożliwiającej podróże kosmiczne. Diuna zostaje oddana w lenno rodowi Atrydów, co okazuje się pułapką zastawioną przez ich wrogów, ród Harkonnenów. Książę Leto Atryda, jego konkubina lady Jessika i syn Paul przybywają na Arrakis, gdzie wkrótce stają się ofiarami spisku. Paul i Jessika uciekają na pustynię, gdzie znajdują schronienie wśród Fremenów – koczowniczych mieszkańców Arrakis. Z czasem Paul, znany jako Muad'Dib, staje się ich przywódcą i prowadzi ich do walki o wyzwolenie planety. ### Kluczowe elementy fabuły: * **Melanż:** Najcenniejsza substancja we wszechświecie, przedłużająca życie i umożliwiająca jasnowidzenie. * **Czerwie pustyni:** Gigantyczne stworzenia zamieszkujące Arrakis, związane z cyklem życia melanżu. * **Fremeni:** Twardzi i niezależni mieszkańcy Arrakis, przystosowani do życia w ekstremalnych warunkach pustyni. * **Bene Gesserit:** Tajny zakon kobiet, posiadających niezwykłe umiejętności umysłowe i fizyczne. * **Kwisatz Haderach:** Mężczyzna Bene Gesserit, istota o ogromnych mocach proroczych і mentalных. ## Główne postacie ### Ród Atrydów * **Leto I Atryda:** Książę, głowa rodu Atrydów. * **Lady Jessika:** Bene Gesserit і konkubina księcia Leto, matka Paula i Alii. * **Paul Atryda (Muad'Dib):** Syn księcia Leto, mesjasz Fremenów. * **Alia Atryda:** Młodsza siostra Paula. * **Thufir Hawat:** Mentat і mistrz asasynów rodu Atrydów. * **Gurney Halleck:** Mistrz miecza і lojalny żołnierz rodu Atrydów. * **Duncan Idaho:** Mistrz miecza z Ginaz rodu Atrydów. * **Dr. Wellington Yueh:** Doktor Suk zmuszony do zdrady. ### Ród Harkonnenów * **Baron Vladimir Harkonnen:** Głowa rodu Harkonnenów, okrutny і bezwzględny władca. * **Piter de Vries:** Skrzywiony mentat na usługach Barona Harkonnena. * **Feyd-Rautha Harkonnen:** Bratanek Barona, potencjalny rywal Paula. * **Glossu Rabban Harkonnen:** Starszy bratanek Barona, znany jako 'Bestia'. ### Fremeni * **Stilgar:** Naib siczy Tabr, przywódca Fremenów. * **Chani:** Fremenka, konkubina Paula. * **Liet-Kynes:** Planetolog, ojciec Chani, przywódca Fremenów. ### Ród Corrinów * **Szaddam IV:** Padyszach Imperator. * **Irulana:** Córka Szaddama IV, poślubiona przez Paula. ## Toponimia i terminologia * **Arrakis:** Pustynna planeta, źródło melanżu. * **Melanż:** Substancja przedłużająca życie і umożliwiająca jasnowidzenie. * **Czerwie pustyni:** Gigantyczne stworzenia zamieszkujące Arrakis. * **Sicz:** Osada Fremenów na pustyni. * **Naib:** Przywódca siczy. * **Kwisatz Haderach:** Mężczyzna Bene Gesserit, istota o ogromnych mocach. * **Bene Gesserit:** Tajny zakon kobiet o niezwykłych umiejętnościach. * **Mentat:** Człowiek szkolony do obliczeń. ## Motywy i interpretacje *Diuna* porusza wiele ważnych tematów, takich jak: * **Polityka i władza:** Walka o władzę między rodami, rola Imperatora i wpływ Gildii Kosmicznej. * **Religia i mesjanizm:** Kult Paula Muad'Diba wśród Fremenów, motyw mesjasza і zbawiciela. * **Ekologia:** Znaczenie wody na pustynnej planecie, wpływ człowieka na środowisko. * **Ewolucja i przetrwanie:** Przystosowanie Fremenów do życia na pustyni, dążenie Bene Gesserit do stworzenia Kwisatz Haderach. ## Adaptacje *Diuna* doczekała się kilku adaptacji filmowych i telewizyjnych: * **Diuna (1984):** Film w reżyserii Davida Lyncha. * **Frank Herbert's Dune (2000):** Miniserial telewizyjny. * **Frank Herbert's Children of Dune (2003):** Miniserial telewizyjny. * **Diuna (2021):** Film w reżyserii Denisa Villeneuve’a. * **Diuna: Część druga (2024):** Film w reżyserii Denisa Villeneuve’a. Powstało również kilka gier komputerowych opartych na uniwersum *Diuny*, w tym *Dune II: Battle for Arrakis*, *Dune 2000* і *Emperor: Battle for Dune*. ## Wpływ na kulturę *Diuna* wywarła ogromny wpływ na literaturę fantastycznonaukową, gry komputerowe oraz inne dziedziny kultury. Jej motywy i idee są wciąż aktualne i inspirują kolejne pokolenia twórców і badaczy. ## Tłumaczenia na język polski * 1985 – tłumaczenie Marka Marszała (Wydawnictwo Iskry). * 1997-2001 – tłumaczenie Jerzego Łozińskiego (Wydawnictwo Zysk i S-ka). * 2007 - tłumaczenie Marka Marszała (Dom Wydawniczy Rebis).