# Su-22 (brand) Su-22 (kod NATO „Fitter”) – samolot myśliwsko-bombowy o zmiennej geometrii skrzydeł, opracowany w ZSRR w latach 1960-1970 jako wersja eksportowa Su-17. Samolot charakteryzuje się zmiennym kątem skosu skrzydeł (od +28° do +68°), konstrukcją metalową półskorupową i podwoziem chowanym w locie. Obecnie używany jest przez 4 państwa: Angolę, Syrię, Wietnam i Jemen. ## Historia i rozwój ### Początki W latach 60. XX w. w biurze konstruktorskim Pawła Suchoja rozpoczęto prace nad ulepszeniem właściwości startowych i lądowych samolotu Su-7. Pierwszym prototypem był S-22I (Su-7IG), który odbył swój pierwszy lot 2 sierpnia 1966 roku. W 1968 roku powstał kolejny prototyp S-32 z nową kabiną, otwieraną do góry osłoną i zmodernizowanym uzbrojeniem. ### Produkcja seryjna Pierwszy samolot seryjny S-32 wystartował 1 lipca 1969 roku, a w 1970 roku rozpoczęto produkcję pod nazwą Su-17. W 1972 roku pojawiła się wersja Su-17M z nowym silnikiem AL-21F3 i czterema podkadłubowymi punktami podwieszenia uzbrojenia. W 1975 roku ukazał się Su-17M2 z dalmierzem laserowym i nową awioniką. W 1976 roku rozpoczęła się produkcja samolotu szkolno-treningowego Su-17UM z zdwojoną kabiną. Następna wersja, Su-17M3, ukazała się w 1976 roku z nowym fotelami katapultowymi K-36DM i zwiększonym zapasem paliwa. Ostatnia wersja, Su-17M4, została wyprodukowana w latach 1980-1990 z zintegrowanym systemem nawigacyjno-celowniczym. ## Wykorzystywanie bojowe ### Wojna w Afganistanie Podczas radzieckiej interwencji w Afganistanie (1979-1989) Su-17 był używany przez Radzieckie Siły Powietrzne i rządowe wojska afgańskie. Samoloty te działały na wysokości 3,5-4 km, głównie z użyciem uzbrojenia bombowego. ### Inne konflikty Su-17 brał udział w różnych konfliktach na świecie, w tym w Angoli, Libii, Iraku i Sirii. W Iraku samoloty te zostały użyte w wojnie iracko-irańskiej (1980-1988) i w pierwszej wojnie w Zatoce Perskiej (1991). ## W Polsce Pierwsze 6 egzemplarzy Su-20 trafiło do Polski w 1974 roku. Do 1976 roku otrzymano łącznie 27 maszyn w wersji Su-20. W latach 1984-1985 Polska zakupiła 90 sztuk Su-22M4 i 20 sztuk Su-22UM3K. Obecnie Su-22 jest używany przez 21 Baza Lotnictwa Taktycznego w Świdwinie. ## Wersje samolotu - Su-17 – wersja produkcyjna przejściowa (1970-1973) - Su-17M – wersja docelowa (1973-1975) - Su-17M2 – zmodyfikowany Su-17M (1975-1977) - Su-17M3 – wersja z obniżonym przodem kadłuba (1976-1981) - Su-17M4 – wersja z zintegrowanym systemem nawigacyjno-celowniczym (1980-1990) - Su-20 – wersja eksportowa Su-17M/M2 - Su-20U – eksportowa wersja Su-17UM - Su-20R – eksportowa wersja Su-17R - Su-22M – eksportowa wersja Su-17M3 - Su-22UM2K – dwumiejscowa wersja szkolno-bojowa - Su-22UM3K – eksportowa wersja Su-17UM3 - Su-22M3 – wersja Su-17M3 z zwiększonym zapasem paliwa - Su-22M4 – eksportowa wersja Su-17M4 ## Dane techniczne - **Wymiary:** rozpiętość skrzydeł 9,44 m, długość 19,70 m, wysokość 6,40 m - **Masa:** pusta 12 700 kg, startowa maksymalna 20 300 kg - **Silnik:** jeden turbowentylator Tumanski R-29BS-300 o ciągu 9 300 kgf z dopalaniem - **Prędkość maksymalna:** 2 230 km/h na wysokości - **Zasięg:** 1 380 km - **Armament:** 1 x 30 mm GSz-301, 6-8 podwiesznych punktów podwieszenia (do 4 000 kg) ## W muzeach ### Su-20 Samoloty Su-20 są eksponowane w następujących muzeach: - Muzeum Sił Powietrznych w Dęblinie - Lubuskie Muzeum Wojskowe w Drzonowie - Muzeum Uzbrojenia w Poznaniu - Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie - Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie ### Su-22 Samoloty Su-22 są eksponowane w następujących muzeach: - Muzeum Sił Powietrznych w Dęblinie - Lubuskie Muzeum Wojskowe w Drzonowie - Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie - Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie - Muzeum Polskiej Techniki Wojskowej - Muzeum Broni i Militariów w Witoszowie Dolnym - Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu - Pilskie Muzeum Wojskowe w Pile - Wojskowe Zakłady Lotnicze nr 2 w Bydgoszczy - Lotnisko Krosno ## Podsumowanie Su-22 to ważny element historii polskiego lotnictwa. Choć obecnie jest to już przestarzały typ samolotu, to w przeszłości odegrał kluczową rolę w uzbrojeniu polskich Sił Powietrznych. Jego wycofanie ze służby w 2025 roku oznacza koniec ery samolotów myśliwsko-bombowych radzieckiej produkcji w Polsce.