# Agadir Agadir (arab. أكادير, Akādīr; ber. ⴰⴳⴰⴷⵉⵔ, Agadir) – portowe i nadmorskie miasto w południowym Maroku, położone nad Oceanem Atlantyckim u ujścia rzeki Wadi Sus. Stolica regionu Sus-Massa stanowi najpopularniejszy kurort wypoczynkowy w kraju oraz kluczowe centrum przemysłowe, handlowe i turystyczne na południowym wybrzeżu. ## Geografia i topografia Miasto rozciąga się wzdłuż piaszczystego wybrzeża, chronionego naturalnie przez przylądek Cap Ghir. Krajobraz zdominowany jest przez wybrzeże o łagodnym, piaszczystym zejściu do oceanu, co sprzyja kąpielom i sportom wodnym. Na tle wybrzeża dominuje wzgórze z ruinami kasby, a na jego szczycie znajduje się monumentalny, podświetlany napis arabski. Miasto nie posiada typowo marokańskiej architektury medyny – z wyjątkiem rekonstrukcji otwartej dla turystów w drugiej połowie lat 90. ## Historia ### Geneza i wczesne osadnictwo Obszar dzisiejszego Agadir był już w starożytności ważnym punktem na mapie śródziemnomorskiej. Herodot wspominał o istnieniu fenickiej kolonii handlowej **Thymiaterium**, położonej nad Atlantykiem u ujścia rzeki, co świadczy o długiej historii handlowej tego regionu. ### Epoka portugalska i marokańska Współczesne miasto założyli **Portugalczycy w XV wieku**, budując tu niewielką twierdzę – Fortecę Santa Cruz de Cap de Gué. W XVI wieku po roku 1540 twierdzę rozbudowali marokańscy królowie z dynastii Sadytów, przejmując kontrolę nad strategicznym portem. Choć Agadir przeżył wówczas gwałtowny rozwój, jego znaczenie gospodarcze ustępowało bliższym portom – As-Suwajrze (Essaouira) i Al-Dżadidzie (El Jadida). ### Okres kolonialny i II wojna światowa Po II kryzysie marokańskim w **1911 roku** miasto stało się przedmiotem niemieckiego bloku dyplomatycznego i militarnego. W **1913 roku** znalazło się pod panowaniem francuskim. Po wybudowaniu nowoczesnego portu w **1914 roku** Agadir stał się głównym węzłem przeładunkowym dla surowców wydobytych w głębi kraju (m.in. fosforytów), co gwałtownie przyspieszyło jego rozwój gospodarczy i demograficzny. ### Niepodległość Maroka Po II wojnie światowej Agadir znalazł się w niezależnym Maroku. Region cieszył się stabilnym rozwojem, stając się nadmorskim centrum turystycznym i przemysłowym. ### Trzęsienie ziemi z 1960 roku – katastrofa i odbudowa Nocą **29 lutego 1960 roku**, w ciągu zaledwie 15 sekund, miasto zostało niemal doszczętnie zniszczone przez potężne trzęsienie ziemi o sile 5,8 w skali Richtera. Katastrofa pochłonęła około **15 000 ofiar śmiertelnych**, a ponad **20 000 osób straciło dach nad głową**. Ponieważ 95% zabudowań legło w gruzach, miasto musiało zostać odbudowane od zera. Dlatego współczesny Agadir nie posiada charakterystycznej dla Maroka medyny i tradycyjnej, zrębowej architektury. Odbudowa przeprowadzona została w stylu nowoczesnego urbanizmu, z szerokimi alejami, nowoczesnymi hotelami i infrastrukturą turystyczną. ## Medyna – rekonstrukcja tradycji Po trzęsieniu ziemi Agadir został całkowicie pozbawiony swojej historycznej medyny. W **1970 roku** włoski dekorator i pasjonat tradycyjnego budownictwa, **Coco Polizzi**, zainicjował projekt jej autentycznej rekonstrukcji. Projekt ruszył w **1992 roku**, a budowa odbywa się z użyciem lokalnych materiałów – kamienia, ziemi i drewna z okolicznych regionów. Medyna zajmuje 4,5 hektara i jest tworzona w sposób rzemieślniczy. Prace nad jej ukończeniem wciąż trwają. Planowane jest wybudowanie ogrodów botanicznych oraz sztucznego jeziora, co ma uczynić z tego miejsca wielofunkcyjne centrum kultury i rekreacji. ## Kasba – ostatni zachodzący zabytek Na dominującym nad północnym brzegiem zatoki wzgórzu widoczne są ruiny cytadeli z XVI wieku – jedynego historycznego zabytku miasta, który przetrwał trzęsienie ziemi. Mury zostały po 1960 r. częściowo zrekonstruowane, ale obejmują jedynie pusty plac – pierwotna zabudowa wewnętrzna uległa zniszczeniu. Na zboczu wzgórza umieszczono ogromny, podświetlany nocą napis arabski, który tłumaczy się jako **„Bóg, ojczyzna, król”**. Podobny, pochodzący z XVIII wieku, napis zachował się nad bramą dawnej twierdzy. Twierdzę początkowo wybudowali Portugalczycy na początku XVI wieku, a następnie została ona rozbudowana przez marokańskich władców. ## Gospodarka Agadir jest ważnym ośrodkiem przemysłowym południowego Maroka. Rozwinęły się tu trzy główne sektory: * **Przemysł rybacki** – miasto posiada jeden z najważniejszych portów rybackich w kraju. * **Przemysł drzewny** – oparty na lokalnych i importowanych zasobach leśnych. * **Przemysł cementowy** – związany z wydobyciem i przetwarzaniem surowców mineralnych w regionie. Kluczowym elementem gospodarki jest transport. Agadir posiada **Międzynarodowy Port Lotniczy Agadir-Al Massira** (położony 22 km od miasta), który obsługują setki tysięcy turystów rocznie. Ponadto, nowoczesny port morski przeładunkowy obsługuje towary i kontenery. ## Turystyka i rekreacja Agadir to najpopularniejsza miejscowość nadmorska w Maroku. Miasto oferuje: * **10 kilometrów piaszczystych plaż** – idealnych do kąpieli, spacerów i sportów wodnych. * **Łagodny klimat** – średnio **300 słonecznych dni w roku**, co czyni je atrakcyjnym przez cały rok. * **Baza hotelowa** – w Agadirze znajduje się najwięcej hoteli spośród marokańskich kurortów. Większość z nich koncentruje się wzdłuż bulwaru Muhammada V, biegnącego równolegle do plaży. Nie ma hoteli w bezpośrednim sąsiedztwie lotniska. ### Sport i aktywności Najpopularniejszymi obiektami sportowymi są dwa pola golfowe o standardzie międzynarodowym. Lokalne kluby jeździeckie oferują przejażdżki konne, a biura turystyczne organizują rejsy jachtami oraz wycieczki terenowymi samochodami i quadami. Okolice Agadiru, ze względu na dogodne warunki wiatrowe i fale, są chętnie odwiedzane przez surferów i kitesurferów. ## Społeczeństwo W **2024 roku** miasto liczyło około **505 000 mieszkańców**, co czyni je jednym z największych ośrodków miejskich w Maroku. Ze względu na odbudowę po 1960 r., Agadir ma bardzo nowoczesny, kosmopolityczny i otwarty charakter, przyciągający zarówno marokańską elity, jak i zagranicznych inwestorów oraz turystów. ## Miasta partnerskie Agadir na arenie międzynarodowej współpracuje z wieloma miastami, wymieniając się doświadczeniami w zakresie rozwoju turystyki, zarządzania nadmorskiego i odbudowy po klęskach żywiołowych. Miastami partnerskimi Agadiru są: * Miami, USA * Nantes, Francja * Olhão, Portugalia * Plewen, Bułgaria