# Bengaluru (Bangalore) Bengaluru (wym. [ˈbeŋgɐɭuːɾu], dawniej znana jako angielska Bangalore) to jedna z największych metropolii w południowych Indiach, której aglomeracja przekracza 10 milionów mieszkańców. Miasto to, będące stolicą stanu Karnataka, odgrywa kluczową rolę w światowej gospodarce jako wiodący ośrodek technologii informatycznych i badań naukowych, często określany mianem indyjskiej Doliny Krzemowej. Charakteryzuje się niezwykłą syntezą przeszłości i nowoczesności – od starożytnych świątyń i rezydencji sułtańskich, przez kolonialną architekturę, aż po futurystyczne centra biznesowe i technologiczne campusy. ## Geografia i klimat Miasto położone jest na płaskowyżu Dekan na wysokości około 950 metrów n.p.m., co stanowi naturalną barierę klimatyczną chroniącą jego mieszkańców przed nadmiernie wysokimi temperaturami typowymi dla innych regionów Indii. Leży w strefie tropikalnego klimatu sawannowego (według klasyfikacji Köppena oznaczanej jako *Aw*), co oznacza wyraźny podział na sezon deszczowy i suchy. Jest to najwyższe położone miasto o statusie metropolii w Indiach, co czyni go miejscem o stosunkowo umiarkowanym i przyjaznym klimacie przez większość roku. Znajduje się czterysta kilometrów na zachód od Ćennaju (historycznie znanego jako Madras). ## Nazewnictwo Nazwa miasta przeszła istotną zmianę w XXI wieku. 1 listopada 2006 roku władze stanu Karnataka oficjalnie przywróciły historyczną, lokalną nazwę. Miasto przestało być oficjalnie nazywane angielskimi *Bangalore*, a odzyskało dawne, oparte na języku kannada imię – **Bengaluru** (często również pisane w transliteracji *Bengaḷūru*). Wymowa w języku kannada to [ˈbeŋgɐɭuːɾu]. Jest to częsta praktyka w Indiach, mająca na celu promowanie i odtwarzanie tożsamości językowej regionów (tzw. *de-sanskretyzacja* i odzyskiwanie pierwotnych nazw miejscowych). ## Historia Historia Bengaluru sięga XVI wieku. Miasto zostało oficjalnie założone w 1537 roku przez Kempe Gowdę I, władcę wassalowego państwa w ówczesnym imperium Wijayanagara i uchodzi za tradycyjnego założyciela. Początkowo miasto należało do sułtanatu Bijapuru. W 1686 r. zostało zdobyte przez wielkiego mogolskiego cesarza Aurangzeba. W kolejny, 1687 rok, zostało sprzedane królewskiemu sojusznikiowi Hyderowi Alego – założycielowi sułtanatu Majsuru, który uczynił z niego jedną ze swoich siedzib. W latach 1759–1763 Bengaluru pełnił funkcję stolicy państwa pod rządami Hydera Alego oraz jego słynnego i bezwzględnego syna, Tipu Sultana (nazywanego „Tygrysem z Majsuru”). Rok 1791 przyniósł upadek władzy sułtańskiej – miasto zostało zdobyte przez Brytyjczyków w czasie Trzeciej Wojny Anglo-Majsurskiej. Brytyjczycy kontrolowali region, by w 1881 roku zwrócić je pod lokalne rządy radży (princely state). Przełom nastąpił po wojnie o niepodległość – w 1947 roku Bengaluru stał się częścią suwerennej Indii, a od 1956 roku pełni rolę stolicy zjednoczonego stanu Karnataka. ## Zabytki i przyroda Dziedzictwo kulturowe miasta jest silnie zróżnicowane i odzwierciedla kolejne etapy jego historii. Zabytki wiążą się przede wszystkim z panowaniem dynastii założycieli, Bengaluru Gowdów, sułtanów Hydera Alego i Tipu Sultana oraz ostatnich władcy, dynastii Wodejaramów. Niegdyś nazywany miastem ogrodów (*Garden City*), Bengaluru aż do dziś dumnie prezentuje swój bujny, botaniczny krajobraz. Najsłynniejsze przestrzenie zielone to: * **Lal Bagh (Botanical Garden)** – założony w XVI wieku przez Kempe Gowdę, a następnie rozbudowany w XVIII wieku przez Hydera Alego. To jedna z najstarszych i najważniejszych ogrodów botanicznych w Indiach, często porównywana do OG w Kalkucie. Została zaplanowana przez projektantów z Hyde Parku w Londynie. Słynie z rocznego pokazu lotniczego w dzień Republiki oraz z ogromnej szklanek pawilonu, wzorowanej na brytyjskim Crystal Palace. * **Park Cubbona** – duży park publiczny w samym sercu miasta, założony w 1870 roku. Oprócz terenów rekreacyjnych, w jego obrębie znajdują się ważne gmachy, takie jak Scyzoryk (*Attara Kacheri*) będący siedzibą wysokiego sądu oraz biblioteka State Central Library. * **Kensington Gardens** – trzeci w hierarchii znany park w mieście, stanowiąc ważny element miejskiej infrastruktury rozrywkowej i odpoczynku. Dziedzictwo architektoniczne obejmuje m.in. **Pałac Bangalore** (oficjalnie Pałac Wodejara, zbudowany w stylu indyjsko-saracińskim, będący dawną letnią rezydencją maharadży), meczet Jamia Masjid, a także charakterystyczne zabytki z okresu kolonialnego, takie jak Fort Cornwallis czy kamienica Mayo Hall. ## Gospodarka Bengaluru przeszło spektakularną transformację z niegdyś spokojnego miasto ogrodowego w pulsujące serce globalnej gospodarki cyfrowej. Miasto to jest obecnie powszechnie określanym mianem **indyjskiej Doliny Krzemowej**. Stan Karnataka, z Bengalurem na czele, wygenerowało ponad 45% eksportu IT z całego kraju. Swoją siedzibę lub kluczowe centra badawcze mają tam m.in.: * **Indian Institute of Science (IISc)** – założony w 1909 roku, uznawany za najlepszą uczelnię w Indiach oraz czołowy ośrodek badań fundamentalnych. * **Infosys** – jedna z największych i najbardziej rozpoznawalnych indyjskich firm technologicznych, założona w Bengaluru, wykształciła model usług IT outsourcingu dla całego świata. * **ISRO (Indyjska Organizacja Badań Kosmicznych)** – główne centrum sterowania misjami kosmicznymi Indii i projektowania satelitów znajduje się w mieście. Ziemia obiecana ta przyciąga największe korporacje transnarodowe. W Bengalurze swoje oddziały, centra innowacyjne oraz gigantyczne campusy mają m.in.: Sun Microsystems, IBM, Motorola, Oracle, Philips, Samsung Electronics, Cisco, Texas Instruments, Intel, AMD, HP, Google oraz Nokia Networks. Przykładem tej potęgi technologicznej jest Google, które w Bengaluru posiada potężne centrum rozwojowe (*Google India Pvt Ltd*), stąd wywodzi się m.in. usługa Google Finance. Sektor IT i BPO (Business Process Outsourcing) zatrudnia setki tysięcy wysoko wykwalifikowanych absolwentów rocznie, czyniąc z miasta potęgę demograficzną o dużej sile nabywczej. ## Szkolnictwo wyższe Bengaluru to jedno z najważniejszych ośrodków akademickich w Azji. Miasto przyciąga studentów z całych Indii oraz z zagranicy. Głównymi uniwersytetami i placówkami badawczymi są: * **Bangalore University** (założona w 1964 roku) – główny uniwersytet afiljowany. * **Indian Institute of Science (IISc)** (zał. w 1909 roku) – czołowy instytut badań zaawansowanych w kraju. * **International Institute of Information Technology, Bangalore (IIIT-B)** – wyspecjalizowana uczelnia technologiczna. * **Jawaharlal Nehru Centre for Advanced Scientific Research (JNCASR)** – wybitne centrum badań naukowych. * **National Institute of Mental Health and Neuro Sciences (NIMHANS)** – renomowany instytut medyczny. * **National Law School of India University (NLSIU)** (założona w 1987 roku) – prestiżowa uczelnia prawa, jedna z najważniejszych w kraju. ## Transport Rozwój gospodarczy wymusił na Bengaluru budowę nowoczesnej infrastruktury komunikacyjnej. Miasto posiada główny węzeł kolejowy – **Bangalore City Railway Station** (służący m.in. ekspresom Rajdhani) oraz kluczowy hub lotniczy – międzynarodowy port lotniczy Bengaluru (BLR), obsługujący miliony pasażerów rocznie. ## Miasta partnerskie Bengaluru prowadzi aktywną politykę współpracy międzynarodowej i współpracuje z wieloma metropoliami na świecie, m.in. z: * Chengdu (Chiny) * Cleveland (Stany Zjednoczone) * San Francisco (Stany Zjednoczone) ## Ciekawostki i kontekst kulturowy Bengaluru stanowi fascynujący fenomen gospodarczy i demograficzny. Szybki napływ kapitału i pracowników z całej Indii sprawił, że miasto to obecnie boryka się ze wyzwaniami, przed którymi inne wielkie miasta Azji nie stoją – m.in. z nieustającymi korkami (Bangalore ma jedną z najgorszych sytuacji drogowych wśród metropolii świata) oraz ekstremalnymi problemami braku wody, które w połączeniu z rosnącym zanieczyszczeniem, wymagają od miastowych władz ciągłego szukania innowacyjnych rozwiązań. Mimo tych problemów, miasto pozostaje potężnym magnesem dla talentów z zakresu IT, inżynierii i biznesu z całego globu. --- *Zawarte informacje opierają się na dostępnych źródłach historycznych oraz danych gospodarczych dotyczących regionu.*