# Basra **Basra** (arab. البصرة, *Al-Basra*, także *Busra*, *Busrah*) – drugie co do wielkości miasto w **Iraku**, liczące około 2 600 000 mieszkańców (dane z 2003 r.). Miasto to położone jest na szlaku wodnym **Szatt al-Arab** w pobliżu **Zatoki Perskiej** (ok. 55 km od jej ujścia), stanowiąc główny port kraju oraz stolicę **muhafazy Basra**. Funkcjonuje jako kluczowy ośrodek gospodarczy na południu Iraku i międzynarodowy węzeł lotniczy. ## Geografia i rola strategiczna Basra znajduje się w strategicznym punkcie styku Europy, Azji i Afryki, opierając swoją przewagę na dostępie do wód Zatoki Perskiej. Szatt al-Arab, uformowany z połączenia Tygrysu i Eufratu, od wieków stanowił naturalną drogę handlową. Miasto rozwijało się wokół portu, który stanowił bramę do globalnych szlaków morskich. Obecnie obszar ten jest kluczowy dla eksportu irackiej ropy naftowej oraz surowców petrochemicznych. Sieć kanałów i wodnych dróg przebiegająca przez miasto przyniosła Basrze historyczne miano **„Wenecji Bliskiego Wschodu”**. Choć współczesny krajobraz jest bardziej zdeterminowany przez przemysł ciężki, wodna struktura miasta wciąż odgrywa ważną rolę w transporcie lokalnym i tożsamości kulturalnej mieszkańców. ## Historia ### Geneza i rozkwit Basra została założona w **636 roku** przez kalifa **Umara ibn al-Chatappa** jako obóz wojskowy. Z biegiem czasu w jego pobliżu osiedlało się coraz więcej cywilów, a tymczasowy obóz ewoluował w trwałe, dynamicznie rozwijające się miasto. Przez wiele wieków Basra stanowiła jedno z najważniejszych centrów handlowych i kulturalnych całego świata arabskiego, będąc równocześnie kluczowym portem morskim. ### Okres osmański i spadek znaczenia W **1668 roku** Basra została podbita przez **Imperium Osmańskie**. W wyniku tego wydarzenia miasto straciło na znaczeniu i odgrywało już znacznie mniejszą rolę w regionalnym handlu, ustępując miejsca innym ośrodkom. ### Epoka współczesna i wojny Podczas **II wojny światowej**, gdy Brytyjczycy okupowali Irak (od 1917 r., a od 1920 r. na podstawie mandatu Ligi Narodów), port w Basrze został zmodernizowany. Stał się on ważnym punktem na szlaku dostaw broni i zaopatrzenia dla Związku Radzieckiego. Pod koniec II wojny światowej populacja Basry wynosiła około **93 tysięcy** mieszkańców. Do **1977 roku** wzrosła ona do **1,5 miliona**, by spaść w trakcie **wojny iracko-irańskiej**. Pod koniec lat 80. XX wieku liczba mieszkańców stabilizowała się na poziomie około **900 tysięcy**. Miasto było wielokrotnie ostrzeliwane przez wojska irańskie i stało się areną wielu zaciętych starć, jednak nigdy nie zostało fizycznie zdobyte przez siły przeciwnika. ### Powstanie przeciwko Saddamowi i kolejne dekady Po zakończeniu wojny w Zatoce Perskiej, w Basrze wybuchło powstanie przeciwko rządom **Saddama Husajna**. Zostało ono brutalnie stłumione przez władze centralne. W kolejnych latach władze irackie celowo zaniedbywały miasto, a znaczna część handlu przeniosła się do **Umm Kasr**, położonego bezpośrednio na wybrzeżu. W **2003 roku** miasto liczyło około **2,6 miliona** mieszkańców, odgrywając wciąż kluczową rolę gospodarczą. ### Rekordowe ciepło **14 czerwca 2010 roku** w Basrze odnotowano temperaturę **+52,0 °C w cieniu**, co do dnia dzisiejszego stanowi rekord absolutny temperatury w **Iraku**. ## Gospodarka i przemysł Gospodarka Basry opiera się przede wszystkim na wydobyciu i przetwórstwie surowców naturalnych. Miasto to jest centrum przemysłu petrochemicznego dla południowego Iraku. Znajdująca się tu **rafineria ropy** przetwarza surowiec z okolicznych, bogatych złóż. Jej możliwości przetwórcze to aż **140 tysięcy baryłek ropy dziennie**, co odpowiada około **22,3 tysięcy metrów sześciennych**. Oprócz sektora energetycznego, miasto rozwija się dzięki funkcjom portowym oraz logistycznym. Port lotniczy stanowi ważny węzeł komunikacyjny łączący region z resztą świata. ## Edukacja i kultura Basra jest ważnym ośrodkiem akademickim. Siedzibą **Uniwersytetu w Basrze**, założonego w **1964 roku**, stanowi centrum nauki i badań dla południowych regionów kraju. W kulturze popularnej Basra odgrywa wybitną rolę dzięki literaturze arabskiej. Miasto to pojawia się w słynnej **Księdze tysiąca i jednej nocy** pod nazwą *Bassorah*. Zgodnie z tą samą tradycją literacką, słynny podróżnik **Sindbad Żeglarz** miał właśnie w Basrze rozpocząć swoje epickie wędrówki. ## Religia Miasto jest ważnym ośrodkiem islamu. Choć dane demograficzne religijne uległy zmianom na przestrzeni wieków, Basra odegrała kluczową rolę w początkach islamu jako baza wojskowa i administracyjna kalifatu. We wczesnym średniowieczu przyciągała uczone i teologów, będąc jednym z centrów rozwoju myśli islamskiej na obrzeżach ówczesnego świata arabskiego. ## Miasta partnerskie * **Baku** (Azerbejdżan) * **Bagdad** (Irak) * **Dubaj** (Zjednoczone Emiraty Arabskie) * **Detroit** (Stany Zjednoczone)