Dawid Ben-Gurion, pierwotnie Dawid Grün (ur. 16 października 1886 w Płońsku, zm. 1 grudnia 1973 w Ramat Ganie) – żydowski i izraelski polityk, działacz i przywódca ruchu syjonistycznego, jeden z głównych założycieli państwa żydowskiego oraz pierwszy premier Izraela. Wieloletni przywódca społeczności żydowskiej w Palestynie. 14 maja 1948 roku przewodniczył w uroczystości proklamacji niepodległości Izraela, składając jako pierwszy podpis pod Deklaracją Niepodległości Izraela. Podczas I wojny izraelsko-arabskiej zjednoczył różne żydowskie ugrupowania paramilitarne, tworząc Siły Obronne Izraela. Był nazywany „twórcą Izraela” i „ojcem narodu”. Uczestniczył w budowaniu instytucji państwowych, przewodniczył w kierowaniu licznych projektów na rzecz rozwoju kraju. Stał na czele rządu tymczasowego (1948–1949) oraz pierwszego, drugiego, trzeciego, czwartego, siódmego, ósmego, dziewiątego i dziesiątego rządu Izraela – w latach 1948–1954 oraz od 1955 do 1963 roku, kiedy ustąpił z urzędu. == Życiorys == === Dzieciństwo i młodość === Ben Gurion urodził się w 1886 roku w miejscowości Płońsk w Królestwie Polskim, będącym wówczas częścią Imperium Rosyjskiego (obecnie terytorium Polski). Pochodził z tradycyjnej rodziny żydowskiej, zamieszkałej w nieistniejącym dziś domu przy ul. Wspólnej, róg Warszawskiej – miejscu oznaczonym drzewem pamięci (z tyłu siedziby ZUS). Przy urodzeniu nazywał się Dawid Grün. Jego ojciec, Awigdor Grün, był prawnikiem i liderem organizacji Chowewej Syjon, wspierającej emigrację Żydów do Ziemi Izraela. Jego matka Scheindel zmarła, gdy Dawid miał 11 lat. Młody Dawid wychował się w domu przy rynku – obecny adres pl. 15 Sierpnia 21A (tzw. Bengurionówka) oznaczonym tablicą pamiątkową. Kształcił się w założonej przez ojca szkole żydowskiej. W wieku 14 lat wraz z dwoma przyjaciółmi założył klub młodzieżowy Ezra, który zachęcał do emigracji do Ziemi Izraela i odrodzenia języka hebrajskiego. W swoim pamiętniku tak wspominał swoje rodzinne miasto: „Dla wielu z nas, antysemickie uczucia miały niewiele wspólnego z naszym oddaniem [dla syjonizmu]. Nigdy osobiście nie cierpiałem od antysemickich prześladowań. Płońsk był wolny od tego (...) Niemniej jednak myślę, że jest to bardzo ważne, to Płońsk w porównaniu z podobnymi wielkością miastami w Polsce, wysłał największą ilość Żydów do Ziemi Izraela. Nie wyemigrowali uciekając z negatywnych przyczyn, ale mając pozytywny cel odbudowy ojczyzny (...) Życie w Płońsku było spokojne. Były trzy główne społeczności: Rosjanie, Żydzi i Polacy (...) Liczba Żydów i Polaków w mieście była mniej więcej równa, po około pięć tysięcy. Jednak Żydzi tworzyli zwartą, scentralizowaną grupę zajmującą niewielki obszar, podczas gdy Polacy byli rozproszeni, żyjąc w odległych okolicach i obszarach wiejskich. W konsekwencji, gdy grupa żydowskich chłopców spotykała polską grupę, nieuchronnie pochodziła ona z przedmieść i tym samym miała słabszy potencjał od Żydów, którzy, nawet jeśli ich liczba była początkowo mniejsza, mogli szybko wezwać posiłki z całego kwartału. Byliśmy dalecy od bania się, raczej to oni bali się nas. Generalnie jednak stosunki były polubowne, chociaż odległe”. W 1904 roku przeniósł się do Warszawy, gdzie zarabiał na życie jako nauczyciel. Podczas studiów na Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim wstąpił w 1905 roku do socjaldemokratycznej syjonistycznej partii Poalej Syjon. Stało się tak po części z powodu zainteresowań jego ojca, jak i szoku wywołanego u Dawida obserwującego antysemickie pogromy i powszechną wówczas w Europie Wschodniej niechęć do Żydów. Podczas rewolucji 1905 roku był dwukrotnie aresztowany. === Emigracja do Palestyny === W 1906 roku wyemigrował do Palestyny, będącej wówczas częścią Imperium Osmańskiego. W miesiąc po przyjeździe został wybrany do Komitetu Centralnego nowo powstałego oddziału Poalej Syjon w Jafie. Prezentował bardziej nacjonalistyczne poglądy niż pozostali członkowie komitetu, którzy reprezentowali bardziej marksistowski światopogląd polityczno-społeczno-gospodarczy. Rok później Dawid skarżył się na rosyjską dominację w komitecie. W tym czasie w Palestynie było około 55 tys. Żydów, z czego 40 tys. było rosyjskimi imigrantami. W sposób zrozumiały przekładało się to na wpływy polityczne w Poalej Syjon. W 1907 roku Dawid pracował przy zbiorach pomarańczy w kolonii Petach Tikwa. Następnie wycofał się z polityki i przeprowadził do Galilei, gdzie pracował jako robotnik rolny. W 1908 roku przyłączył się do żydowskiej organizacji samoobrony Bar Giora w osadzie Szajara. 12 kwietnia 1909 roku Dawid uczestniczył w akcji zbrojnej po arabskiej próbie kradzieży. W wymianie ognia zginął wówczas jeden z wartowników i rolnik z Szajara. Gdy w 1909 roku grupa Bar Giora przekształciła się w organizację Ha-Szomer, Dawid zgłosił się jako ochotnik do nowo tworzonych żydowskich sił samoobrony. Pomagał w tworzeniu grup wartowników strzegących bezpieczeństwa izolowanych żydowskich społeczności rolniczych Menachemja, Zichron Ja’akow i Kefar Sawa. W 1910 roku został redaktorem gazety partyjnej Poalej Syjon „Jedność”. Po raz pierwszy użył wtedy pseudonimu Ben Gurion do podpisu swojego artykułu. Ważnym momentem w jego życiu były odwiedziny 7 listopada 1911 roku miasta Saloniki. Pojechał tam w celu nauki języka tureckiego. W mieście znajdowała się duża społeczność żydowska, ciesząca się dużymi prawami ze strony władz tureckich. Dawid Grün był pod wielkim wrażeniem tego, co widział, i nazwał je „żydowskim miastem, które nie ma sobie równego na świecie”. Zrozumiał wówczas, że „Żydzi są w stanie wykonywać wszelkie rodzaje prace”, i mogą być bogatymi biznesmenami, kupcami, rzemieślnikami, a także naukowcami i profesorami. W 1912 roku przeniósł się do Stambułu, gdzie razem z Icchakiem Ben-Zwim rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Stambulskim. To właśnie wtedy przyjął hebrajskie nazwisko Ben Gurion na cześć średniowiecznego żydowskiego historyka Józefa Ben Goriona. Poza studiami zajmował się także dziennikarstwem. Przyszłość społeczności żydowskiej w Palestynie widział pod rządami Imperium Osmańskiego. Wybuch I wojny światowej zastał go w Jerozolimie, gdzie razem z Icchakiem Ben-Zwi i czterdziestoma innymi Żydami został zatrudniony w żydowskiej milicji, będącej wsparciem dla armii tureckiej. Mimo to w marcu 1915 roku został zatrzymany za swoją działalność polityczną i deportowany do Sułtanatu Egiptu. Dawid Ben Gurion wyjechał z Egiptu do Stanów Zjednoczonych, gdzie przebywał trzy lata. Razem z Icchakiem Ben-Zwi odbył podróż po 35 amerykańskich miastach, rekrutując żydowskich ochotników do organizacji He-Chaluc. Udało się im w ten sposób pozyskać około 10 tys. ochotników, którzy wyjechali na Bliski Wschód. Podczas tych podróży ze zdumieniem odkryli, że wśród amerykańskich Żydów jest bardzo niewielka świadomość działalności syjonistycznej w Ziemi Izraela. Z tego powodu wydali dwie książki (Jizkor i Eretz Israel), w których opisali dotychczasowe wysiłki syjonistyczne i osiągnięte sukcesy. W 1915 roku Ben Gurion zamieszkał w Nowym Jorku, gdzie poznał swoją przyszłą żonę Paulę Munweis. Dwa lata później pobrali się i mieli troje dzieci. === Służba wojskowa === Gdy w listopadzie 1917 roku rząd brytyjski opublikował deklarację Balfoura, Dawid Ben Gurion zmienił swoje nastawienie wobec Wielkiej Brytanii. Powiedział wówczas: „Anglia nie zwróci nam (naszej) ziemi (...) Ziemia nie będzie osiągnięta bez kreatywności i trudów pracy, wysiłku budowania i osadnictwa. Naród żydowski sam musi zmienić to prawo do życia w istniejący fakt”. W 1918 roku Ben Gurion zaciągnął się jako ochotnik do British Army, stając się żołnierzem 38 Batalionu Fizylierów Królewskich Legionu Żydowskiego. Po przejściu szkolenia w Kanadzie i Anglii został wysłany do Egiptu i wziął udział w walkach o zajęcie Palestyny. Zaraz po zakończeniu wojny Ben Gurion opuścił wojsko i pozostał w Brytyjskim Mandacie Palestyny. Wkrótce potem ściągnął do siebie rodzinę. === Działalność polityczna i syjonistyczna === W grudniu 1917 roku zmarł wieloletni lider Poalej Syjon, Dow Ber Borochow. Po jego śmierci nastąpił rozłam ruchu syjonizmu socjalistycznego na frakcję bardziej lewicową i bardziej prawicową. W 1919 roku Dawid Ben Gurion i jego przyjaciel Berl Katznelson opowiedzieli się po stronie bardziej prawicowej frakcji Poalej Syjon. W rezultacie powstała partia Achdut ha-Awoda, której liderem od samego początku był Ben Gurion. 19 kwietnia 1920 roku odbyły się powszechne wybory w społeczności żydowskiej mieszkającej w Mandacie Palestyny, w których wybrano członków Zgromadzenia Reprezentantów. Podczas pierwszego posiedzenia utworzono pierwszą Radę Narodową, która była organem wykonawczym Zgromadzenia Reprezentantów. Dawid Ben Gurion wszedł w skład Komitetu Wykonawczego I Rady Narodowej (lata 1920–1925). W grudniu 1920 roku uczestniczył w procesie zjednoczenia różnych żydowskich związków zawodowych w Powszechną Organizację Robotników Żydowskich Ziemi Izraela (Histadrut). W 1921 roku został wybrany sekretarzem generalnym Histadrutu (funkcję tę pełnił do 1935 r.). W 1924 roku podczas 3. Kongresu Achdut ha-Awoda, który odbył się w kibucu En Charod, doszło do sporu Ben Guriona z Szelomo Kaplanskim. Kaplanski zaproponował, aby partia Achdut ha-Awoda poparła plany brytyjskich władz mandatowych utworzenia Rady Legislacyjnej Palestyny. Twierdził on, że taki parlament byłby rozwiązaniem wielu kłopotów występujących na styku społeczności żydowskiej i arabskiej. Ben Gurion sprzeciwił się mu, twierdząc, że w parlamencie dominowałaby arabska większość, ograniczając w ten sposób możliwość dalszej żydowskiej kolonizacji Palestyny. Partia odrzuciła propozycję Kaplanskiego. Ben Gurion uważał, że słabo zaludnione i jałowe tereny pustyni Negew oferują wielką szansę dla Żydów osiedlających się w Palestynie. Istniała tam minimalna społeczność arabska i beduińska, dzięki czemu nowo tworzone żydowskie osady nie napotykały na większy opór i trudności. Ben Gurion uważał, że istnieją możliwości korzystnego rozwoju rolnictwa na terenach pustynn