Zbrodnia w Buczy (także: rzeź w Buczy, masakra w Buczy) – zbrodnia wojenna dokonana w marcu 2022 roku w Buczy przez Wojska Lądowe Federacji Rosyjskiej podczas inwazji Rosji na Ukrainę. Szacuje się, że w jej trakcie mogło zostać zamordowanych ponad 400 nieuzbrojonych ukraińskich cywilów, liczba ta nie została jednak do tej pory potwierdzona przez ONZ, które nadal prowadzi w tej sprawie śledztwo. Masakra została odkryta i podana do publicznej wiadomości, po wycofaniu się wojsk rosyjskich 29 marca 2022 roku. W miejscowościach pod Kijowem, które opuściły wojska rosyjskie, znalezione zostały setki ciał cywilów. Wiele śladów wskazuje, że dokonano ich egzekucji. Symbolem dokonanych zbrodni jest miasto Bucza. Odkryto tam zbiorowe groby, w których pogrzebano 280 cywilów. Część z nich miała związane za plecami ręce. Jeden z grobów znajdujący się w Buczy zawierał 57 ciał. W Buczy znaleziono ok. 320 ciał. Łączna liczba zwłok znaleziona w obwodzie kijowskim, m.in. w Buczy, Hostomelu i Irpieniu na dzień 3 kwietnia, wynosiła 410. Natomiast 10 kwietnia rząd Ukrainy poinformował o co najmniej 1222 zabitych w obwodzie kijowskim. 12 kwietnia poinformowano o ponad 400 zabitych mieszkańców hromady Bucza i masowym grobie zawierającym ok. 300 ciał, a 23 kwietnia mer Buczy przekazał informację o 412 ciałach. Badająca sprawę ONZ w swoim raporcie obarczyła winą za dokonane zbrodnie wojska rosyjskie, potwierdzając do tej pory w samej Buczy 73 zabójstwa (54 mężczyzn, 16 kobiet i 3 dzieci) i aktualnie analizując kolejnych 105 domniemanych (stan na 7 grudnia 2022). == Okupacja Buczy == W trakcie trwania inwazji na Ukrainę w 2022 r., część wojsk rosyjskich przekroczyło granicę ukraińsko-białoruską, na północ od Kijowa. Jednym z początkowych ruchów było wykorzystanie przez armię rosyjską konwojów, w celu natarcia na Kijów. 27 lutego 2022 r. rosyjskie siły wkroczyły do miasta Bucza, czyniąc je jednym z pierwszych peryferyjnych obszarów Kijowa, do których wkroczyły siły rosyjskie. Wojska rosyjskie próbowały z marszu przedostać się do Irpenia, jednak zostały zatrzymane przez siły ukraińskie i wyparte z części Buczy. Siły ukraińskie niemal doszczętnie zniszczyły kolumnę pojazdów rosyjskich ustawionych na ulicy Wokzalnej, przecinającej miasto w kierunku z północy na południe. Na początku marca udało im się odbić większość miasta i ustanowić linię obrony wzdłuż ulicy Jabłońskiej, biegnącej równolegle do rzeki Bucza, oddzielającej Buczę od Irpenia. Rosjanie mieli listy proskrypcyjne zawierające 40–50 nazwisk, na podstawie których rozpoczęli aresztowania oficjeli i lokalnych przywódców. Burmistrz Buczy Anatolij Fedoruk pozostał w mieście w trakcie trwania okupacji. Nie został uprowadzony ani stracony. Prawdopodobnie dlatego, że na liście proskrypcyjnej jego nazwisko zostało błędnie zapisane jako „Fedorczuk”. W momencie zajęcia miasta, przebywała tam mniej więcej połowa z 42 tysięcy mieszkańców. Mieszkańcy nie mogli początkowo opuszczać Buczy, dopiero później Rosjanie zgodzili się na otwarcie przejścia do Kijowa. Ewakuacja ludności miała się zacząć 9 marca, ale z powodu ostrzału zaczęła się kolejnego dnia i trwała jedenaście kolejnych. W efekcie pod koniec miesiąca w mieście pozostało ok. 4–5 tysięcy mieszkańców. Początkowo relacje między siłami okupacyjnymi a mieszkańcami miasta były spokojne. Jednak po około tygodniu pogorszyły się wraz z przybyciem nowych wojsk, oznaczonych symbolem „V”. Ustanowiona została godzina policyjna o 16:00, po której mieszkańcy mieli zostawać w domach. Na najwyższych budynkach ustanowione zostały gniazda snajperskie. Ulica Jabłońska została ogłoszona strefą „no-go”, snajperzy otrzymali rozkaz strzelania do każdego, kto się w niej pojawił. 10 marca specjalne jednostki rosyjskie rozpoczęły przeszukiwania osiedli mieszkaniowych w poszukiwaniu ukraińskich żołnierzy, weteranów wojny w Donbasie i agentów ukraińskiego wywiadu. Cywilni mieszkańcy miasta otrzymali rozkaz noszenia białych opasek na ramieniu, w celu oznaczenia i odróżnienia ich od obcych spoza miasta. Rosyjskie wojska opuściły miasto 29 marca, w obliczu ukraińskiej kontrofensywy. Pod koniec marca, przed wycofaniem się Rosjan z Kijowa, Prokurator Generalna Ukrainy, Iryna Wenediktowa, oświadczyła, że ukraińscy prokuratorzy zebrali dowody 2500 przypadków podejrzeń o zbrodnie wojenne podczas rosyjskiej inwazji w 2022 r., a także zidentyfikowali „kilkuset podejrzanych”. W ramach generalnego odwrotu wojsk rosyjskich na północ od Kijowa oraz ataków wojsk ukraińskich na formacje rosyjskie, wojska rosyjskie w rejonie Buczy wycofały się na północ. Wojska ukraińskie wkroczyły do miasta niedługo potem, 1 kwietnia. == Zbrodnie == === Pierwsze ofiary w czasie zajmowania miasta 27 lutego === Pierwsze ofiary zginęły w czasie walk o miasto 27 lutego 2022 roku. W wielu przypadkach nie były to jednak ofiary przypadkowe, ale cywile zabijani celowo. Taki los spotkał m.in. 56-letnią Tetianę Pomazenko, która została zastrzelona przed swoim domem, przy ulicy Wokzalnej 122, w północnej części miasta. === Egzekucja 4 marca === Według relacji miejscowej nauczycielki, złożonej dla Human Rights Watch, 4 marca ok. 7:00 cztery ciężarówki Kamaz i trzy transportery opancerzone przyjechały na jej ulicę. Żołnierze kazali osobom wyjść z domów pod groźbą wrzucenia granatów do środka. Zgromadzili około 40 osób na pobliskim skwerze, gdzie przeszukiwali ich oraz wypytywali o osoby służące w Donbasie. Rosyjscy żołnierze wytypowali 5 mężczyzn, którym kazali zdjąć buty i kurtki oraz uklęknąć, naciągnęli im koszulki na głowę, po czym strzelili w tył głowy jednemu z nich. Czterej pozostali klęczeli jeszcze kilka godzin, ich los nie jest znany. === Egzekucja 7 marca === Według relacji Władysława Kozłowskiego, mieszkańca Kijowa, który na początku wojny zamieszkał w Buczy ze swoją matką, wojska rosyjskie, wśród których byli Białorusini, wkroczyły do Buczy 2 marca. Wkrótce na ich miejsce pojawili się inni żołnierze, którzy 7 marca wyciągnęli wszystkich ze schronu, w którym Kozłowski się ukrywał. Ludzie zostali ograbieni z kosztowności. Osoby, które według znalezionych przy nich dokumentów służyły w Donbasie, albo zostały zarejestrowane w armii, były rozstrzeliwane na miejscu. Zabite zostały osoby mające tatuaże uznane za „nazistowskie”, do których zaliczono również ukraińskiego tryzuba. W tym wydarzeniu według Kozłowskiego rozstrzelano 8 mężczyzn. Ciała zostały znalezione na tyłach budynku biurowego przy ulicy Jabłońskiej 144. Wszyscy mężczyźni mieli związane ręce i nogi. === Egzekucja przy ulicy Jabłońskiej === Pośród ciał znalezionych przy ulicy Jabłońskiej wyróżniały się trzy ciała osób, z których jedna miała związane ręce. Wszystkie trzy miały ślady po strzałach w głowę, w tym ta ze związanymi rękoma z bardzo bliskiej odległości. Były to najprawdopodobniej ofiary egzekucji przeprowadzonej w tym miejscu przez żołnierzy rosyjskich. Na jednym z nagrań, datowanym na 25 marca, widać grupę rosyjskich żołnierzy otaczających klęczącego mężczyznę, w tym samym miejscu. Wskazywałoby to, że egzekucja została przeprowadzona właśnie wtedy. Ciała nie są widoczne na zdjęciach satelitarnych z 11 marca. === Zbrodnie na ulicy Jabłońskiej === Po wkroczeniu wojsk ukraińskich do miasta odkryto szereg ciał leżących na jednej z głównych ulic Buczy, ulicy Jabłońskiej, na odcinku o długości poniżej 1 kilometra. Jako pierwszy zdjęcia ciał upublicznił lokalny radny na filmie nagranym z przejeżdżającego ulicą i mijającego slalomem ciała auta, opublikowanym 1 kwietnia. Dzięki analizie zdjęć satelitarnych udało się ustalić, że 11 z tych ciał znalazło się tam między 9 a 11 marca. Większość z tych osób została zabita przez snajperów. Niektóre z ciał znajdowały się obok czegoś, co wyglądało na krater uderzeniowy, inne znajdowały się w pobliżu porzuconych samochodów. Trzy ciała leżały obok rowerów. Dwa ciała, prawdopodobnie ofiary egzekucji, nie są widoczne na zdjęciach satelitarnych z 11 marca, pojawiły się tam później. Inna grupa trzech ciał została znaleziona przy skrzyżowaniu z ulicą Wokzalną, przy zwalonym słupie elektrycznym. Jedno z ciał pojawiło się tam między 20 a 21 marca. Datowany na 5 marca film z drona pokazuje moment zabicia drugiej osoby z grupy, zidentyfikowanej jako 52-letnia makijażystka Irina Filkina, której ciało zostało znalezione przy rowerze. Została ona ostrzelana przez rosyjskie wozy bojowe. Okoliczności pojawienia się trzeciego ciała nie zostały ustalone. Według relacji Iriny Abramow jej dom na rogu ulicy Wokzalnej i Jabłońskiej, przy którym zabity został rowerzysta, został tego samego dnia przeszukany przez oddział Kadyrowców, a mieszkający z nią mąż 40-letni Oleg Abramow zastrzelony na miejscu, ona zaś sterroryzowana. Ogólnie przy ulicy Jabłońskiej w momencie wkroczenia wojsk ukraińskich odnaleziono 17 ciał. === Zbrodnie przy ulicy Iwana Franki === Wiele ciał odnaleziono przy ulicy Iwana Franki i w jej okolicach. W tym miejscu kwaterowała nieokreślona jednostka rosyjska. Ofiary wydają się być przypadkowe, często w domach zamordowanych stacjonowali później żołnierze. Tak było w domu przy ulicy Iwana Franki, należącego do Siergieja Gawryluka, który został zabity wraz z bratem Romanem i innym przypadkowym mężczyzną, który według relacji świadków pojawił się na posesji w poszukiwaniu zasięgu telefonu komórkowego. To mogło też się stać przyczyną jego śmierci. W rowie melioracyjnym pod nasypem kolejowym znaleziono ciała dwóch braci. W piwnicy jednego z domów znaleziono ciało młodego mężczyzny, który zginął od kuli w głowę. Dalej na północ, na ulicy Maksyma Rydzanicza, od początku marca leżało ciało starszego, postrzelonego w głowę mężczyzny. Na skrzyżowaniu ulicy Starojabłońskiej i Iwana Franki znaleziono zwęglone ciała kilkuosobowej rodziny, informację o tym opublikował dziennikarz Denys Kazanśkyj. Rodzina została prawdopodobnie zastrzelona w samochodzie, ciała potem usiłowano spalić w celu ukrycia śladów zbrodni. Są to prawdopodobnie ciała 5–6 osób, ich stan nie pozwalał określić dokładnej liczby. ==