# Florencja (Firenze) Florencja (wł. Firenze, MAF: [fiˈrɛnʦe]) to miasto w środkowych Włoszech, położone nad rzeką Arno, u stóp Apeninów. Jest stolicą Toskanii i prowincji Florencja, a w latach 1865–1871 pełniła funkcję stolicy Włoch. W 2022 roku miasto liczyło 362 tys. mieszkańców. Florencja słynie z bogatej historii, kultury i sztuki, a w szczególności jako miejsce narodzin renesansu. ## Historia ### Początki i Starożytność Florencja została założona przez Etrusków jako Faesulae (Fiesole). W 82 roku p.n.e. miasto zostało zburzone przez Sullę. W 59 roku p.n.e. Juliusz Cezar odbudował osadę jako kolonię dla byłych żołnierzy, nadając jej nazwę Florentia. Początkowa zabudowa miasta została zaprojektowana na planie obozu wojskowego, co do dziś odzwierciedla szachownicowy układ ulic. W czasach Cesarstwa Rzymskiego Florencja stanowiła ważny ośrodek handlu i rzemiosła. W 405 roku Florencja obroniła się przed najazdem Ostrogotów. W 539 roku została uzależniona od Bizancjum, a od 541 roku od Gotów. W 570 roku miasto podbili Longobardowie, którzy następnie utracili je na rzecz Franków. ### Średniowiecze i Republika Florencka W XI wieku Florencja odzyskała swoje znaczenie, stając się ważnym ośrodkiem handlowym, dzięki swojemu strategicznemu położeniu na szlaku handlowym z Francji do Rzymu. W 1078 roku rozpoczęto budowę nowych fortyfikacji. Od 1115 roku Florencja uzyskała status niezależnego miasta. W 1167 roku przystąpiła do Ligi Lombardzkiej, a w 1183 roku ogłosiła się komuną miejską. Pomimo konfliktów między gwelfami i gibelinami oraz licznych sporów i wojen, był to okres rozkwitu miasta. W XII wieku rozwinęło się sukiennictwo, a później także jedwabnictwo. W XIII wieku powstały pierwsze domy bankowe. W 1252 roku rozpoczęto bicie złotych monet – florenów, które szybko stały się główną walutą w Europie. W tym okresie w mieście działali wybitni intelektualiści i artyści, tacy jak Brunetto Latini, Dante Alighieri, Giotto di Bondone i Arnolfo di Cambio. Jednocześnie wzrastały napięcia między bogatymi kupcami i rzemieślnikami, reprezentowanymi przez cechy, a ubogą ludnością pozbawioną praw. Na przełomie XIII i XIV wieku Florencja była jednym z największych miast Europy, liczącym ponad 100 tysięcy mieszkańców. Epidemia dżumy w 1348 roku, która spowodowała dalsze zubożenie społeczeństwa, doprowadziła do wybuchu powstania w 1378 roku, które zmieniło formę sprawowania władzy. ### Rządy Medyceuszy Od 1434 roku Florencją rządził ród Medyceuszy, który doprowadził miasto do największej potęgi gospodarczej i kulturalnej w drugiej połowie XV wieku. Pod rządami Wawrzyńca Wspaniałego (Il Magnifico) miasto wzbogaciło się o liczne dzieła sztuki i budowle. Po obaleniu Savonaroli w 1498 roku faktyczną władzę w Republice Florenckiej jako dożywotni gonfalonier przejął Piero Soderini, a jego bliskim współpracownikiem był Niccolò Machiavelli. W 1512 roku, po obaleniu republiki, do władzy powrócili Medyceusze – od 1569 roku jako wielcy książęta Toskanii. Ich rządy trwały do 1737 roku. ### Wielkie Księstwo Toskanii Był to okres rozkwitu Florencji pod względem gospodarczym i kulturalnym. W tym czasie w mieście tworzyli Leonardo da Vinci i Michał Anioł (Michelangelo). Pod koniec XVI wieku powstała Camerata florencka, grupa kompozytorów, poetów i teoretyków muzyki, której działalność wiąże się z powstaniem pierwszej opery w historii muzyki – „Dafne” Jacopa Periego, wystawionej w 1598 roku. Po wygaśnięciu dynastii Medyceuszy w 1737 roku Toskania wraz z Florencją została podporządkowana bocznej linii austriackich Habsburgów, a władzę przejęła rodzina Lorena (Asburgo-Lorena). W latach 1801–1808 Florencja była stolicą Królestwa Etrurii, następnie ponownie znalazła się pod rządami dynastii habsbursko-lotaryńskiej. ### Zjednoczone Włochy Od 1860 roku Florencja została włączona do Królestwa Sardynii. Przejściowo, w latach 1865–1870, pełniła funkcję stolicy Zjednoczonych Włoch. Podczas II wojny światowej, w marcu 1944 roku, we Florencji wybuchł strajk generalny ogłoszony przez włoski ruch oporu. W lipcu 1944 roku miasto doznało poważnych zniszczeń w wyniku bombardowań i ostrzału artyleryjskiego podczas walk między oddziałami nowozelandzkimi 8 Armii Brytyjskiej i lokalnymi grupami ruchu oporu, a wojskami niemieckimi i oddziałami włoskich faszystów. 4 listopada 1966 roku Florencję nawiedziła wielka powódź spowodowana wylaniem rzeki Arno, która spowodowała podtopienie i zniszczenie wielu cennych zabytków. Zalany został m.in. most Ponte Vecchio, a woda uniosła część biżuterii ze sklepów na moście, którą mieszkańcy próbowali potem wyłowić. ## Zabytki i atrakcje turystyczne Florencja jest jednym z najważniejszych ośrodków kulturalnych i turystycznych Włoch, słynącym z licznych zabytków i dzieł sztuki. Do najważniejszych atrakcji należą: * Baptysterium Jana Chrzciciela (Battistero di San Giovanni Battista) * Drzwi Raju (Porta del Paradiso) * Biblioteka Laurenziana (Biblioteca Medicea Laurenziana) * Ogrody Boboli * Galeria Akademii (Galleria dell’Accademia) * Galeria Uffizi (Galleria degli Uffizi) * Katedra Matki Boskiej Kwietnej (Cattedrale di Santa Maria del Fiore) * Dzwonnica Giotta (Campanile di Giotto) * Katedra Santa Reparata (Chiesa di Santa Reparata) * Muzeum dell’Opera del Duomo * Kościół Santa Maria del Carmine (Basilica di Santa Maria del Carmine) * Kaplica Brancaccich (Cappella Brancacci) * Kościół Santa Maria Novella (Basilica di Santa Maria Novella) * Kościół Świętego Krzyża (Basilica di Santa Croce) * Kościół Świętego Wawrzyńca (Basilica di San Lorenzo) * Kaplica Medyceuszów * Kościół Santo Spirito (Basilica di Santo Spirito) * Kościół San Michele in Orto (Orsanmichele) * Kościół Trójcy Świętej (Basilica di Santa Trinita) * Kościół San Miniato al Monte * Kościół Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny (Santissima Annunziata) * Muzeum San Marco (Museo di San Marco) * Loggia dei Lanzi (Loggia dei Lanzi, Loggia della Signoria) * Loggia del Mercato Nuovo (Mercato del Porcellino) * Loggia del Bigallo * Ogród botaniczny (Giardino dei Semplici) * Pałac Bargello (Palazzo del Bargello) * Pałac Davanzati (Palazzo Davanzati) * Pałac Vecchio (Palazzo Vecchio) * Pałac Medyceuszy (Palazzo Medici Riccardi) * Pałac Strozzi (Palazzo Strozzi) * Pałac Pitti (Palazzo Pitti) * Pałac Rucellai (Palazzo Rucellai) * Plac della Signoria (Piazza della Signoria) * Plac Republiki (Piazza della Repubblica) * Most alla Carraia (Ponte alla Carraia) * Most Trójcy Świętej (Ponte Santa Trinita) * Most Złotników (Ponte Vecchio) * Narodowe Muzeum Archeologiczne (Museo archeologico nazionale) ## Sport We Florencji działa klub piłkarski ACF Fiorentina, który gra w rozgrywkach Serie A. Miasto było gospodarzem finału Ligi Światowej siatkarzy w 2014 roku. ## Komunikacja Florencja posiada rozbudowaną sieć kolejową. Główne stacje to: * Firenze Belfiore * Firenze Campo Marte * Firenze Cascine * Firenze Castello * Firenze Pratignone * Firenze Rifredi * Firenze Rovezzano * Firenze San Marco Vecchio * Firenze Santa Maria Novella – główny dworzec * Firenze Statuto * Firenze Le Cure * Firenze Le Piaggie * Firenze Salviati * Firenze Zambra ## Miasta partnerskie (Lista miast partnerskich - brak danych w tekście źródłowym)