Genua (wł. Genova, lig. Zena) – miasto w północno-zachodniej części Włoch nad Morzem Liguryjskim (Morze Śródziemne), u stóp Apeninu Liguryjskiego i Alp Liguryjskich. Stolica i główne miasto regionu administracyjno-historycznego Liguria. Obszar administracyjny ma powierzchnię 243 km² i liczbę ludności 595 025, będąc szóstym co do wielkości miastem Włoch. Port Genua jest największym portem morskim we Włoszech i piętnastym w Europie pod względem ilości przeładunku w tonach i drugim portem we Włoszech po porcie w Gioia Tauro, a także szesnastym w Europie pod względem liczby kontenerów. == Nazwa == Nazwa miasta wiąże się z łac. genu „kolano” (i dalej stgr. γόνυ góny „kolano” czy niem. Knie „kolano; (także) zakręt, zakole, zakrzywienie”) i odnosi się do położenia Genui w najbardziej na północ wysuniętym punkcie wybrzeża Morza Liguryjskiego (czyli tam, gdzie linia brzegowa „zakręca”). Żadne źródła starożytne nie potwierdzają ortografii Janua (Ianua), która była popularna w średniowieczu, a miała na celu uzasadnić przekonanie, jakoby miasto zostało założone przez rzymskiego boga Janusa. Zapisy tego typu pojawiają się dopiero od X wieku i nie mają starszego rodowodu (por. w utworze F. Petrarki Itinerarium breve de Ianua ad Ierusalem z 1358). Inna legenda także odwołuje się do ortografii Ianua i wiąże nazwę Genui z Janusem, mówiąc, iż tak jak on miasto to ma dwa oblicza: jedno zwrócone ku morzu, drugie ku otaczającym je górom. Legenda powstała najwidoczniej na gruncie bliskich związków między obydwoma miastami już w starożytności (wojny punickie) oraz wierności tradycyjnie okazywanej przez mieszkańców Genui Rzymowi. == Historia == ośrodek Ligurów w 220 roku p.n.e. zdobyte przez Rzymian od 634 we władaniu Longobardów w X wieku republika w okresie XII-XIII wieku druga obok Wenecji handlowa potęga morska w basenie Morza Śródziemnego od 1381 zależność od Wenecji i powolny schyłek 1481 – założenie uniwersytetu w Genui 1797 – Genua zdobyta przez Napoleona i przekształcona w zależną od Francji Republikę Liguryjską w 1805 – przyłączona do Francji 1815 – weszła do Królestwa Sardynii w XIX wieku rozwój przemysłowy w 2004 roku Genua była Europejską Stolicą Kultury w 2006 roku część Genui została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO 14 sierpnia 2018 doszło do katastrofy wiaduktu Morandi, który z przyczyn ulewy i złego stanu technicznego zawalił się. == Klimat == Genua leży w strefie klimatu subtropikalnego, na pograniczu subtropikalnego–wilgotnego i śródziemnomorskiego, z łagodnymi zimami i ciepłymi latami. Średnia roczna temperatura wynosi 20 °C w dzień i 13 °C w nocy. Średnia temperatura najchłodniejszych miesięcy – grudnia, stycznia i lutego wynosi wokół 12 °C w dzień i 6 °C w nocy. Średnia temperatura sześciu miesięcy letnich, od maja do października wynosi 24 °C w dzień i 17 °C w nocy. == Zabytki i turystyka == Via Garibaldi Palazzo Doria-Tursi (pol.: Pałac Doria-Tursi) z XVI wieku, obecnie mieści ratusz i miejskie muzeum sztuki; Palazzo Bianco (pol. Biały Pałac) z XVI wieku, mieszczący galerię obrazów takich włoskich mistrzów jak Caravaggio, Veronese czy Filippino Lippi, jak również mało znanych malarzy genueńskich; Palazzo Rosso (pol. Czerwony Pałac) z XVII wieku cmentarz w Staglieno dom Krzysztofa Kolumba (it.: Casa di Colombo) gotycki ratusz miejski z XIII–XV wieku katedra San Lorenzo (it.: Cattedrale di San Lorenzo) katedra z XII-XIII wieku, przebudowana w XVI wieku latarnia morska (La Lanterna, XII wiek) muzeum malarstwa w dawnym Pałacu Paroti muzeum sztuki orientalnej Museo d’Arte Orientale Edoardo Chiossone Plac De Ferrari (it: Piazza De Ferrari) pałac dożów Genui (it.: Palazzo Ducale) z XVII wieku Plac Zwycięstwa (it: Piazza della Vittoria) Stary Port (it.: Porto Antico) galeon Neptun – replika galeonu wykorzystana w filmie Piraci R. Polańskiego Il Bigo – monumentalna 8-ramienna konstrukcja z windą widokową muzeum morskie (it.: Il Galata – Museo del Mare di Genova) Pałac San Giorgio (it.: Palazzo San Giorgio) z XIII wieku zabytki z okresu rzymskiego akwarium (jedno z największych w Europie) Mury obronne z XII wieku. Bazylika Santa Maria Immacolata kościół Il Santissimo Nome di Maria e degli Angeli Custodi kościół San Marco al Molo kościół Santa Fede Kościół Santa Maria Maddalena Sanktuarium Nostra Signora del Monte w Genui Kościół San Pietro in Banchi == Podział administracyjny == Od 2007 roku == Gospodarka == Genua stanowi południowy róg trójkąta przemysłowego Mediolan-Turyn-Genua, jest jednym z głównych centrów gospodarczych kraju. Wytwarza PKB 15,08 miliarda €, co stanowi 1,3% PKB krajowego. W 2000 roku miasto znalazło się na 5. miejscu w rankingu najsilniejszych ekonomicznie miast we Włoszech. Bank św. Jerzego (Banco di San Giorgio), jeden z najstarszych banków na świecie, został założony w Genui w 1407 roku i przyczynił się do świetności gospodarczej miasta od połowy XV wieku. Obecnie wiele czołowych włoskich przedsiębiorstw ma siedzibę w Genui, w tym Ansaldo Energia, Ansaldo STS i Edoardo Raffinerie Garrone. == Transport == W mieście znajduje się 23 czynne stacje kolejowe: Genova Acquasanta Genova Brignole Genova Bolzaneto Genova Borzoli Genova Cornigliano Genova Costa di Sestri Ponente Genova Granara Genova Nervi Genova Pegli Genova Piazza Manin Genova Piazza Principe Genova Pontedecimo Genova Pra Genova Quarto dei Mille Genova Quinto al Mare Genova Rivarolo Genova Sampierdarena Genova San Biagio Genova Sestri Ponente Aeroporto Genova Sturla Genova Vesima Genova Via di Francia Genova Voltri. Genua to miasto portowe – brama wyjazdowa dla krajów Afryki Północnej (Maroko, Tunezja) oraz do Hiszpanii, Korsyki, Sardynii, Sycylii i Malty. W porcie znajduje się kilka terminali w zależności od przewoźnika. Najwięcej połączeń oferuje Grandi Navi Veloci. == Sport == Miasto jest siedzibą klubów piłkarskich Genoa CFC oraz UC Sampdoria. == Znani Genueńczycy == żeglarze Krzysztof Kolumb Giovanni Caboto admirał Andrea Doria artyści Leone Battista Alberti muzycy Niccolò Paganini Fabrizio De André Sabrina Salerno zespół Ricchi e Poveri politycy Giuseppe Garibaldi Giuseppe Mazzini inni Benedykt XV – papież Hadrian V – papież Innocenty IV – papież Innocenty VIII – papież == Miasta partnerskie == Baltimore, Stany Zjednoczone Boston, Stany Zjednoczone Columbus, Stany Zjednoczone Chios, Grecja Guayaquil, Ekwador Huelva, Hiszpania Marsylia, Francja Odessa, Ukraina Tambow, Rosja Rijeka, Chorwacja == Przypisy == == Linki zewnętrzne == Genua w fotografii