# Gliwice: Historia, Przemysł i Nowoczesność Gliwice to miasto o bogatej historii, silnych tradycjach przemysłowych i dynamicznie rozwijającej się infrastrukturze. Położone w sercu Górnego Śląska, stanowią ważny ośrodek naukowy, kulturalny i gospodarczy. ## Historia Gliwic ### Początki i Średniowiecze Początki Gliwic sięgają XIII wieku. Pierwsza pisemna wzmianka o mieście pochodzi z 1276 roku. Gliwice zostały założone w trakcie kolonizacji na prawie niemieckim, prawdopodobnie w roku 1254, gdy prawa miejskie otrzymał pobliski Bytom. W średniowieczu Gliwice należały do piastowskiego księstwa opolskiego, a później stały się częścią ziemi bytomskiej. W latach 1337–1342 i 1465–1482 istniało samodzielne księstwo gliwickie. ### Nowożytność i Industrializacja W 1526 roku Gliwice, wraz z całym Śląskiem, przeszły pod panowanie Habsburgów. W XVII wieku miasto doświadczyło zniszczeń w wyniku wojny trzydziestoletniej. Po pierwszej wojnie śląskiej w 1742 roku, Gliwice stały się częścią Królestwa Prus. Prawdziwy rozwój Gliwic nastąpił w XIX wieku, wraz z rewolucją przemysłową. W 1796 roku powstała Królewska Odlewnia Żeliwa, pierwsza na kontynencie europejskim, która wykorzystywała koks do wytopu żelaza. W 1812 roku oddano do użytku Kanał Kłodnicki, łączący przemysłowe serce regionu z Odrą. To wszystko sprawiło, że Gliwice stały się obok Bytomia i Katowic jednym z głównych ośrodków konurbacji górnośląskiej. ### XX wiek i Współczesność Na początku XX wieku Gliwice były rozwijającym się miastem przemysłowym. W 1910 roku liczyły 66 981 mieszkańców. Po I wojnie światowej i plebiscycie górnośląskim w 1921 roku, Gliwice pozostały w granicach Niemiec. W okresie międzywojennym miasto dynamicznie się rozwijało, a w latach 30. XX wieku wybudowano Kanał Gliwicki oraz odcinek autostrady Rzeszy. Do historii przeszła prowokacja gliwicka z 31 sierpnia 1939 roku, zorganizowana przez Niemców, która posłużyła jako pretekst do ataku na Polskę i rozpoczęcia II wojny światowej. W czasie wojny w Gliwicach funkcjonowały podobozy Auschwitz-Birkenau. W 1945 roku Gliwice zostały zajęte przez Armię Czerwoną i przyłączone do Polski. Po wojnie miasto zostało zasiedlone przez Polaków z różnych regionów kraju, w tym Kresów Wschodnich. W drugiej połowie XX wieku Gliwice kontynuowały swój rozwój jako ważny ośrodek przemysłowy i naukowy. W latach 80. i 90. liczba mieszkańców przekraczała 200 tysięcy. ### Toponimia Pochodzenie nazwy Gliwice budzi kontrowersje. Dawniej wiązano ją z czeskim słowem "chlew". Obecnie językoznawcy skłaniają się ku dwóm innym teoriom: * Nazwa patronimiczna od imienia Gliw, które było popularne na Śląsku w średniowieczu. * Nazwa topograficzna, związana z gliniastym, podmokłym terenem, na którym założono miasto. ## Geografia i Środowisko ### Położenie Gliwice położone są w południowej Polsce, w zachodniej części województwa śląskiego, na Wyżynie Katowickiej, nad rzeką Kłodnicą. Są częścią konurbacji górnośląskiej. ### Powierzchnia Powierzchnia miasta wynosi 133,88 km² (dane z 1 stycznia 2024 roku). ### Ochrona Środowiska W 2016 roku Gliwice zostały sklasyfikowane jako jedno z najbardziej zanieczyszczonych miast Unii Europejskiej. Na terenie miasta znajduje się 8 pomników przyrody, w tym eratyk Diabelski Kamień, oraz część rezerwatu przyrody „Las Dąbrowa”. ## Demografia Liczba ludności Gliwic w dniu 31 grudnia 2024 roku wynosiła 168 248 osób. Największą populację miasto odnotowało w 1988 roku – 223 403 mieszkańców. Od 1996 roku liczba mieszkańców systematycznie spada. ### Struktura Narodowościowa Po II wojnie światowej ludność miasta składała się w dużej mierze z autochtonów (około 40%) oraz Kresowiaków (około 25%). W 2002 roku 89,5% mieszkańców zadeklarowało narodowość polską, 1,10% niemiecką, a 1,05% śląską. W 2011 roku ponad 93% mieszkańców zadeklarowało się jako Polacy. ## Podział Administracyjny Gliwice podzielone są na 21 dzielnic, będących jednostkami pomocniczymi gminy. ## Gospodarka Gliwice są ważnym ośrodkiem przemysłowym. W mieście znajduje się fabryka Opel Manufacturing Poland, fabryka ceramiki łazienkowej Roca oraz fabryka NGK Ceramics. Spółki te działają na terenie Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. W dzielnicy Łabędy mieszczą się Huta Łabędy i Zakłady Mechaniczne Bumar Łabędy. W Gliwicach działa także Kopalnia Węgla Kamiennego Sośnica. ## Transport Gliwice są ważnym węzłem komunikacyjnym. Przez miasto przebiegają autostrady A1 i A4, drogi krajowe i wojewódzkie. Komunikacja miejska oparta jest na autobusach. W latach 1894–2009 po Gliwicach kursowały tramwaje. ### Komunikacja Miejska System transportu zbiorowego oparty jest na komunikacji autobusowej. Głównym organizatorem jest Zarząd Transportu Metropolitalnego. Do 2009 roku miasto posiadało sieć tramwajową. W grudniu 2022 roku oddano do użytku nowoczesne Centrum Przesiadkowe integrujące różne formy transportu. ### Transport Drogowy Miasto charakteryzuje się dobrą infrastrukturą drogową. Gliwice leżą na skrzyżowaniu autostrad A1 i A4. ### Transport Kolejowy Gliwice posiadają ważny dworzec kolejowy, który jest drugim pod względem wielkości w konurbacji górnośląskiej. Funkcjonują połączenia kolejowe z różnymi miastami w Polsce. ## Zabytki i Architektura W Gliwicach znajduje się wiele cennych zabytków i interesujących obiektów architektonicznych, m.in.: * **Zamek Piastowski** – średniowieczna budowla obronna. * **Ratusz** – zabytkowy budynek w centrum miasta. * **Willa Caro** – neorenesansowa willa z XIX wieku. * **Radiostacja Gliwicka** – miejsce prowokacji gliwickiej z 1939 roku. * **Dom Tekstylny Weichmanna** - przykład modernistycznej architektury. ## Kultura i Rozrywka Gliwice są ważnym ośrodkiem kulturalnym. Działają tu liczne muzea, teatry, galerie sztuki, kluby muzyczne. W mieście organizowane są festiwale, koncerty i inne wydarzenia kulturalne. ### Muzea * Muzeum w Gliwicach * Muzeum Geologii Złóż * Muzeum Odlewnictwa Artystycznego * Muzeum Historii Radia i Sztuki Mediów Radiostacja Gliwice ### Teatry * Teatr Miejski * Teatr A ### Wydarzenia * Konkurs Piosenki Eurowizji Junior 2019 * Jazz w Ruinach ## Religia Gliwice są siedzibą diecezji gliwickiej. W mieście działają liczne parafie rzymskokatolickie, a także kościoły innych wyznań. ## Edukacja i Nauka W Gliwicach znajduje się wiele placówek oświatowych, w tym szkoły wyższe, instytuty naukowo-badawcze oraz wydziały Politechniki Śląskiej. ### Uczelnie Wyższe * Politechnika Śląska ### Instytuty Naukowe * Instytut Chemii Nieorganicznej * Instytut Metalurgii Żelaza im. Stanisława Staszica ## Miejsca rekreacji * Palmiarnia Miejska * Kąpielisko Leśne * Lodowisko Tafla * Park Kultury i Wypoczynku Gliwice to miasto, które łączy bogatą historię z nowoczesnością. Dynamiczny rozwój gospodarczy, kulturalny i naukowy sprawia, że Gliwice są ważnym ośrodkiem na mapie Polski.