Göteborg (wym. [jœtəˈbɔrj]) – miasto w Szwecji, położone na zachodzie kraju, nad cieśniną Kattegat, u ujścia rzeki Göta älv, stolica regionu Västra Götaland. Drugie co do wielkości miasto Szwecji – 510 491 mieszkańców (30 września 2010), zespół miejski – 926,7 tys. W Göteborgu znajduje się siedziba koncernów Volvo AB i SKF. == Historia == Göteborg został założony na początku XVII wieku na podstawie planów sporządzonych przez architektów holenderskich, pracujących na zlecenie króla Gustawa II Adolfa, który w ten sposób chciał uniezależnić szwedzki handel od ceł pobieranych przez Danię w Cieśninach Duńskich. Skania na południu Szwecji ówcześnie należała do Danii i ruch statków z Morza Bałtyckiego odbywał się przez wody kontrolowane przez Danię. Umiejscowienie nowego portu pozwoliło na ominięcie wód duńskich i bezpośrednie wyjście na Morze Północne. W tamtych czasach oficjalnymi językami były: holenderski, niemiecki, szwedzki i angielski. W 1731 r. powstała Szwedzka Kompania Wschodnioindyjska (Svenska Ostindiska Kompaniet), która przyczyniła się do nawiązania kontaktów handlowych z Chinami i Wschodem. Dzięki temu do Göteborga przywożono statkami porcelanę, herbatę, przyprawy, szlachetne tkaniny i inne typowe dla tamtego okresu towary luksusowe. W XIX wieku Göteborg przekształcił się w miasto przemysłowe, szczególnie za sprawą kupców z Wysp Brytyjskich. Z czasem wielu z nich wzbogaciło się i przeznaczyło część swoich majątków na rozwój infrastruktury miejskiej. W 1829 roku działalność rozpoczął Uniwersytet Techniczny Chalmersa, obecnie z liczbą około 10,5 tys. studentów, a w 1891 założono Uniwersytet w Göteborgu, na którym obecnie kształci się około 49 tys. studentów. Dzisiejszy Göteborg z szerokimi alejami, parkami i imponującymi budowlami wybudowany został pod koniec XIX wieku. Plac Götaplatsen i wesołe miasteczko Liseberg powstały przy okazji Wystawy Światowej w 1923. == Zabytki i atrakcje turystyczne == === Zabytki === arsenał miejski Kronhuset z 1643 – najstarsza świecka budowla w mieście Götaplatsen – plac ze Statuą Posejdona autorstwa Carla Millesa ratusz siedziba Kompanii Wschodnioindyjskiej z 1750 – obecnie muzeum miejskie klasycystyczna katedra z 1633, przebudowa w XIX wieku kościół niemiecki Nya Elfsborg – warownia obronna na wyspie dworzec Göteborgs centralstation Skansen Kronan i Skansen Lejonet – twierdze Teatr Wielki Kungshuset Tomtehuset Palacehuset na Brunnsparken domek myśliwski Królowej Krystyny willa Wernera pałac Dicksona === Atrakcje turystyczne === Ogród Botaniczny Park Trädgårdsföreningen Kungsportsavenyn (Aleja Królewskiej Bramy), bulwar ekskluzywnych sklepów i kawiarni Haga – malownicza dzielnica z wieloma kawiarniami Liseberg – największy lunapark w Skandynawii Universeum – centrum nauki === Muzea === Muzeum Miejskie Muzeum Sztuki Muzeum Kultury Światowej Muzeum Morskie Muzeum Sportu w budynku dawnych koszar na Kvibergu Röhsskamuseet – muzeum wzornictwa i sztuki użytkowej Muzeum Historii Naturalnej Muzeum Volvo == Demografia == == Transport == === Transport kolejowy === W centrum miasta przy Drottningtorget znajduje się dworzec Göteborgs centralstation, z którego dostać się można do największych miast w Szwecji. Większość linii tramwajowych i autobusowych ma tu swój przystanek. === Transport tramwajowy === Zobacz hasło: Tramwaje w Göteborgu Göteborg ma bardzo dobrze rozbudowane linie tramwajowe. Pierwsze tramwaje konne zaczęły kursować po mieście od 1879 roku. W 1902 na ulice wyjechały tramwaje elektryczne. W sezonie letnim organizowane są przejażdżki zabytkowym tramwajem pomiędzy Dworcem Centralnym a wesołym miasteczkiem. === Transport morski === Göteborg posiada codzienne połączenia promowe z Kilonią oraz Frederikshavn, obsługiwane przez linie Stena Line. === Transport lotniczy === W Göteborgu jest jedno lotnisko czynne dla ruchu komercyjnego: Göteborg-Landvetter (ok. 20 km na wschód od miasta). Przejazd autobusem lotniskowym (tzw. flygbussem) z lotniska do centrum zajmuje około 20 minut. Pod koniec 2014 r. ruch na drugim lotnisku Göteborg-City (14 km na północny zachód) został wstrzymany z powodu złego stanu nawierzchni pasa, naprawę pasa uznano za nieopłacalną. Na lotnisku jest dopuszczony ruch małych samolotów. == Kultura == === Scena muzyczna === W Göteborgu rozwinął się specyficzny gatunek muzyki metalowej, nazywany Göteborg Sound, należący do nurtu melodic death metal. Głównymi przedstawicielami są: Avatar Dark Tranquillity In Flames At the Gates Soilwork == Sport == Miasto ubiegało się o organizację Zimowych Igrzysk Olimpijskich w 1984 r. W 1995 r. odbyły się tutaj lekkoatletyczne mistrzostwa świata, a w 2006 mistrzostwa Europy. Z Göteborgu pochodzi najbardziej utytułowana szwedzka drużyna piłkarska: IFK Göteborg, 18-krotny mistrz Szwecji, 4-krotny zdobywca Pucharu Ligi oraz 2-krotny zdobywca Pucharu UEFA w 1982 i 1987 roku. W mieście mają siedzibę inne kluby piłkarskie. W 2011 roku w ekstraklasie Allsvenskan występowały: IFK Göteborg, GAIS i BK Häcken, w drugiej lidze Superettan gra Örgryte IS, a w Division 2 (4. liga) Västra Frölunda IF. W Göteborgu siedzibę ma również klub hokejowy, Frölunda HC, 3-krotny mistrz krajowych rozgrywek Elitserien. IK Sävehof – klub piłki ręcznej. Kaparna Göteborg – klub żużlowy. == Urodzeni w Göteborgu == Fredric Henric Chapman – konstruktor okrętów i teoretyk budowy okrętów, admirał Amine Gülşe – turecka modelka i aktorka, Miss Turcji 2014 Felix Kjellberg – użytkownik portalu YouTube posiadający drugą największą liczbę subskrybentów kanału na platformie Alicia Vikander – aktorka i tancerka Mikkey Dee (właściwie Micael Kiriakos Delaoglou) – perkusista m.in. zespołu Motörhead Björn Ulvaeus – kompozytor i autor piosenek, wokalista i współzałożyciel zespołu ABBA Jakob Wegelius – szwedzki autor i ilustrator książek dla dzieci członkowie zespołu Ace of Base: Jonas Berggren, Ulf Ekberg, Jenny Berggren, Linn Berggren Stellan Skarsgård – aktor filmowy, telewizyjny i teatralny == Współpraca międzynarodowa == Miasta bliźniacze: Bergen (Norwegia) Turku (Finlandia) Århus (Dania) Miasta partnerskie: Chicago (Stany Zjednoczone) Kraków (Polska) Sankt Petersburg (Rosja) Rostock (Niemcy) Tallinn (Estonia) == Galeria == == Przypisy == == Linki zewnętrzne == Witryna internetowa Göteborga