# Hajnówka: Brama do Puszczy Białowieskiej Hajnówka, malowniczo położona w województwie podlaskim, jest miastem o bogatej historii i kulturowej mozaice. Znajdująca się na skraju Puszczy Białowieskiej, stanowi doskonałą bazę wypadową dla miłośników przyrody i aktywnego wypoczynku. Miasto jest także ważnym ośrodkiem kultury białoruskiej w Polsce. ## Historia ### Początki osady Hajnówka wyrosła z osady strażnika leśnego, która powstała w XVI wieku. W 1589 roku, po podziale dóbr królewskich, Puszcza Białowieska stała się częścią dóbr stołowych, co wpłynęło na rozwój osady i jej znaczenie jako strażnicy leśnej. ### Okres zaborów Po III rozbiorze Polski, Hajnówka znalazła się w zaborze rosyjskim. W 1888 roku Puszcza Białowieska przeszła pod zarząd domen carskich, co zapoczątkowało intensywną eksploatację zasobów leśnych. W latach 1894–1906 zbudowano kolej z Bielska Podlaskiego do Białowieży oraz z Siedlec przez Hajnówkę do Wołkowyska, co uczyniło z Hajnówki ważny węzeł kolejowy. ### I Wojna Światowa i Okres Międzywojenny W czasie I wojny światowej, w 1915 roku, Hajnówkę zajęli Niemcy, którzy rozpoczęli eksploatację Puszczy Białowieskiej na dużą skalę. Wybudowali w Hajnówce tartaki, fabrykę suchej destylacji drewna, a także rozbudowaną sieć kolejek wąskotorowych. Po odzyskaniu niepodległości w 1919 roku, Hajnówka stała się ważnym ośrodkiem przemysłowym. Do miasta napływali ludzie z różnych regionów Polski, w tym żołnierze białoruskiej dywizji gen. Bułak-Bałachowicza. Rozwijało się życie kulturalne i społeczne, powstawały szkoły, kościoły, biblioteki oraz inne instytucje użyteczności publicznej. ### II Wojna Światowa i Okres PRL II wojna światowa przyniosła ogromne zniszczenia. Zginęło wielu mieszkańców, a zakłady przemysłowe zostały zniszczone. Po wojnie Hajnówkę odbudowano i rozbudowano. W 1951 roku Hajnówka otrzymała prawa miejskie, a w latach 1954–1975 była siedzibą władz powiatowych. W okresie PRL miasto rozwijało się jako ośrodek przemysłu drzewnego i turystyki. ### Współczesność Po transformacji ustrojowej Hajnówka kontynuuje swój rozwój jako ośrodek turystyczny i kulturalny. Miasto dba o zachowanie dziedzictwa kulturowego mniejszości białoruskiej oraz promuje Puszczę Białowieską jako atrakcję turystyczną na skalę europejską. ## Toponimia Nazwa miasta pochodzi od imienia strażnika – Hayno (Hajno), osadzonego w uroczysku Skarbosławka w XVIII wieku. Od tej pory uroczysko nosiło nazwę Haynowszczyzna, zaś straż założona w tym uroczysku otrzymała miano: Straż Haynowa (Hajnowa) – w skrócie Hajnówka. Istnieje również hipoteza, że nazwa pochodzi od gwarowego zwrotu „uhaj”, oznaczającego miejsce w lesie, na którym wypasano bydło. ## Gospodarka Hajnówka jest ważnym ośrodkiem przemysłu drzewnego. W mieście znajdują się zakłady przetwórstwa drewna, zakłady dziewiarskie, odzieżowe oraz zakłady przetwórstwa runa leśnego. Rozwija się również turystyka, związana głównie z Puszczą Białowieską. Miasto jest także ośrodkiem handlowym i usługowym dla okolicznych wsi. ## Kultura i Religia Hajnówka jest znanym ośrodkiem kultury białoruskiej. W mieście działa Muzeum i Ośrodek Kultury Białoruskiej, organizowane są liczne festiwale i imprezy kulturalne, takie jak Międzynarodowy Festiwal „Hajnowskie Dni Muzyki Cerkiewnej” oraz Międzynarodowy Festiwal Muzyki Cerkiewnej „Hajnówka”. W mieście znajduje się wiele cerkwi prawosławnych oraz kościołów rzymskokatolickich, co odzwierciedla zróżnicowanie religijne mieszkańców. ### Zabytki Hajnówki * **Drewniana cerkiew pod wezwaniem Świętych Braci Machabeuszy** z 1846 roku na uroczysku Krynoczka. * **Budynek biurowy Zakładów Drzewnych Lasów Państwowych** z 1936 roku w stylu modernistycznym. * **Kościół parafialny Podwyższenia Krzyża Świętego** (1955–1965) z mozaiką z 1977 roku. * **Sobór Świętej Trójcy** (cerkiew prawosławna). * **Muzeum Kowalstwa i Ślusarstwa**. * **Park Miniatur Zabytków Podlasia**. ## Demografia Według danych GUS z 30 czerwca 2024 roku, Hajnówka liczyła 18 836 mieszkańców. ## Turystyka Hajnówka, ze względu na swoje położenie, jest popularnym celem turystycznym. Największą atrakcją jest bliskość Puszczy Białowieskiej, oferującej liczne szlaki turystyczne, rezerwaty przyrody oraz możliwość obserwacji dzikiej fauny i flory. W samym mieście warto odwiedzić zabytki, muzea oraz uczestniczyć w imprezach kulturalnych. ## Podsumowanie Hajnówka to miasto o bogatej historii, kulturowej różnorodności i malowniczym położeniu, które warto odwiedzić, by poznać uroki Podlasia i Puszczy Białowieskiej. ## Ważniejsze obiekty * Park Miniatur Zabytków Podlasia w Hajnówce * Centrum handlowe Galeria Hajnówka * Park wodny (baseny) * Sobór Świętej Trójcy, siedziba prawosławnej parafii Świętej Trójcy * Zespół boisk i kortów OSiR * Pomnik ofiar wojen i represji na Skwerze Dymitra Wasilewskiego * Pomnik żubra na skwerze Dymitra Wasilewskiego * Pomnik poległych podczas I wojny światowej żołnierzy rosyjskich i niemieckich * Pomnik kaprala Bolesława Bierwiaczonka poległego w 1939 * Mogiła ofiar wojny polsko-bolszewickiej w gaju przy ul. Łagodnej * Zabudowa modernistyczna centrum miasta z lat 60. XX w. * Współczesne rzeźby w parku Miejskim * Skatepark ul. Parkowa * Stadion leśny przy ul. Celnej * Stacja kolejowa przeniesiona z leśnej osady Czerlonka obecnie siedziba Centrum Promocji Regionu i Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Cerkiewnej * Wiata turystyczna z miejscem na ognisko koło ul. Warszawskiej (początek szlaku niebieskiego w Puszczy Białowieskiej) ## Komunikacja Komunikacja miejska w Hajnówce jest obsługiwana przez trzy linie autobusowe. Operuje nimi obecnie PUK. Dawniej Zakład komunikacji miejskiej w Hajnówce. ## Szkoły Podstawowe * Zespół Szkół nr 1, w skład którego wchodzą: Szkoła Podstawowa nr 5, Szkoła Podstawowa nr 1 * Zespół Szkół nr 2, w skład którego wchodzą: Szkoła Podstawowa nr 2, Szkoła Podstawowa nr 3 * Zespół Szkół nr 3, w skład którego wchodzą: Szkoła Podstawowa nr 6, Szkoła Podstawowa nr 2, Szkoła Podstawowa nr 3 * Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy, w skład którego wchodzą: Szkoła Podstawowa Specjalna, Szkoła Branżowa 1 Stopnia Specjalna, Szkoła Przysposabiająca do Pracy ## Szkoły Ponadpodstawowe * Zespół Szkół Ogólnokształcących, w tym: I Liceum Ogólnokształcące im. Marii Curie-Skłodowskiej * Zespół Szkół z Dodatkową Nauką Języka Białoruskiego, w tym: II Liceum Ogólnokształcące z Dodatkowym Nauczaniem Języka Białoruskiego * Zespół Szkół Zawodowych, w tym: Technikum, Branżowa Szkoła I Stopnia ## Sport * SKS Hajnówka – siatkówka (Nieaktywny) * Puszcza Hajnówka – piłka nożna (Klasa okręgowa – sezon 2025/26) * OSiR Hajnówka – piłka nożna * KS Parkiet Hajnówka – lekkoatletyka * MKS PUK Hajnówka - siatkówka