Helsinki (szw. Helsingfors) – stolica i największe pod względem liczby ludności miasto Finlandii oraz regionu Uusimaa. Są głównym ośrodkiem przemysłu, kultury i administracji w państwie. W skład aglomeracji wchodzą: Espoo, Vantaa i Kauniainen. W aglomeracji znajduje się główny port lotniczy Helsinki-Vantaa, port morski nad Zatoką Fińską oraz Uniwersytet Helsiński. == Nazwa == Pierwotną nazwą miasta była szwedzka nazwa Helsingfors. Jest ona złożona z dwóch członów: Helsing, który jest nazwą rzeki nazywającej się obecnie Vantaa, oraz fors – wodospad, kaskada. Nazwa rzeki pochodzi prawdopodobnie od szwedzkiego słowa hals oznaczającego miejsce, stąd hälsing to „mieszkaniec tego miejsca”. Nazwa fińskojęzyczna obowiązuje na całym świecie oprócz krajów skandynawskich, gdzie używa się obu form. Po raz pierwszy pojawiła się w druku prawdopodobnie w 1786, w słowniku Kristfrida Ganandera, pisana jeszcze Helsingi. W powszechnym użyciu znalazła się w XIX w., a senat zatwierdził ją w 1819 r. W helsińskim slangu miejskim Helsinki nazywane są Hesa i Stadi, zarówno przez fińskojęzycznych, jak i szwedzkojęzycznych Finów. == Historia == === Panowanie szwedzkie === Na terenie dzisiejszych Helsinek już w XV wieku istniała niewielka osada. Teren ten znajdował się na obszarze państwa szwedzkiego. Właściwe miasto zostało założone 12 czerwca 1550 roku przez króla Gustawa Wazę w celu przeciwwagi dla Tallina w handlu bałtyckim. Pierwszymi osadnikami byli lokalni kupcy z Porvoo, Tammisaari, Raumy i Ulvilii oraz kupcy z Niemiec i Holandii. W 1571 r. miasto liczyło 571 mieszkańców, czyniąc z niego jedno z największych osad miejskich ówczesnej Finlandii. W planach Gustawa Wazy Helsinki miały zostać bazą dla szwedzkiej floty wojennej oraz punktem obronnym południowego wybrzeża Finlandii. Pierwsze wojska szwedzkie przybyły w 1554, jednak z powodu pijaństwa oraz nagannego zachowania żołnierzy, król postanowił wycofać armię z miasta. Podczas wojen z Rosją w XVI wieku miasto popadało w coraz większy kryzys gospodarczy. 12 października 1639 r. wydano dekret, w którym nakazano zasiedlać tereny na południe od osady. W XVII w. handel ogrywał znaczącą rolę w ekonomii miasta. Przez miasto eksportowano ryby, futro i żelazo. W 1713 r. miasto zostało doszczętnie zniszczone przez Rosjan podczas oblężenia. W 1710 epidemia dżumy zdziesiątkowała populację miasta. W 1748 roku wybudowano twierdzę Suomenlinna. W 1808 r. pożar zniszczył znaczną część Helsinek. Miasto zostało odbudowane w stylu neoklasycystycznym. === Panowanie rosyjskie === W 1809 Finlandia na mocy układu w Fredrikshamn stała się częścią Imperium Rosyjskiego. W celu zmniejszenia wpływów szwedzkich w Finlandii car zdecydował przenieść stolicę z Turku do Helsinek. W latach 50 XIX w. rozpoczął się proces industrializacji Helsinek. Do 1850 r. w mieście istniało 27 fabryk. 17 marca 1862 r. otworzono pierwszą linię kolejową z Helsinek do Hämeenlinny, a w 1870 r. wybudowano linię do St. Petersburga. W 1870 r. miasto liczyło 32 tys., a w 1900 r. 90 tys. mieszkańców. W latach 1904–1919 wybudowano dworzec kolejowy w Helsinkach. === Wiek XX i XXI === Podczas fińskiej wojny domowej w 1918 roku Helsinki zostały zajęte przez komunistów, jednak w tym samym roku zostali pokonani przez białych. W 1938 miasto było jednym z najbardziej zaludnionych w Europie. Po wojnie zimowej zapotrzebowanie na mieszkania gwałtownie wzrosło z powodu przesiedleń Finów z Karelii. Po II wojnie światowej nastąpił bardzo szybki rozwój miasta. W 1952 roku było gospodarzem letnich igrzysk olimpijskich. W 1972 roku podpisano tam traktat OBWE. 2 sierpnia 1982 otwarto I linię metra Po krótkim kryzysie gospodarczym na początku lat 90. XX wieku, miasto powtórnie zaczęło się rozwijać. W 2007 roku Helsinki były gospodarzem 52. Konkursu Piosenki Eurowizji 2007. == Geografia == Miasto jest położone na południu kraju, na brzegu Zatoki Fińskiej. Jest położone zarówno na lądzie stałym, jak i na archipelagu szkierowym złożonym z około 300 wysp, z których największe to Lauttasaari, Korkeasaari i Seurasaari. Południowa część Helsinek leży na półwyspie Vironniemi. == Podział administracyjny == Obecnie istniejący powstał w roku 1982 i ze zmianami obowiązuje do dziś. Miasto dzieli się na 8 dystryktów, które dzielą się na 34 okręgi podstawowe (peruspiirit). Następnym szczeblem podziału są dzielnice (osa-alueet), których jest 137. Najmniejszą jednostką administracyjną jest osiedle (pienalue) – w Helsinkach jest ich 369. == Zabytki == W mieście znajduje się dzielnica Kruununhaka, gdzie znajdują się domy z XVI–XVII wieku, ocalałe z pożaru z 1812 roku. === Najważniejsze === Senaatintori (plac Senacki), z pomnikiem cara Rosji Aleksandra II w centralnej części, zaprojektowany przez C.L. Engela w 1820 roku. Plac otacza mnóstwo budynków klasycystycznych, Pałac rządowy na placu Senackim, Helsingin Yliopisto, gmach zaprojektowany przez C.L. Engela, drugi uniwersytet w Finlandii, założony w 1828 roku, Suomenlinna – twierdza wybudowana w 1748 roku przez Szwedów; teraz znajduje się w niej kilka muzeów, Linnanmäki – wesołe miasteczko z 1950 roku, Gmach parlamentu Eduskuntatalo (1926–1931). Siedziba parlamentu Finlandii, Teatr Narodowy (Kansallisteatteri) z 1882 roku, Bank Narodowy (Suomen Pankki) z końca XIX wieku, Dworzec Kolejowy (Päärautatieasema) zaprojektowany w 1910 roku przez Eliela Saarinena, Dom towarowy Stockmann z 1930 r. Pałac Prezydencki (Presidentinlinna) z 1814 roku, Biblioteka Narodowa Finlandii (Kansalliskirjasto) z 1828 roku, gmach zaprojektowany przez C.L. Engela, Most Pitkäsilta z 1912 roku, Obserwatorium astronomiczne (Tähtitorni) zaprojektowane przez C.L. Engela w 1825 roku, Teatr Szwedzki (Svenska teatern) z 1866 roku, zaprojektowany przez Nicholasa Benoisa, zmodernizowano w 1935 roku, Kaivopuisto – jeden z największych parków w centrum Helsinek z 1840 roku. === Muzea === W całym mieście znajduje się ponad 35 muzeów. Muzeum Narodowe (Kansallismuseo) z połowy XIX wieku – największe zbiory historyczne w Finlandii, Ateneum – największe muzeum sztuki w Finlandii. Zobaczyć tam można m.in. obrazy Gallena-Kalleli, Järnefelta, Sallinena, van Gogha, Cezanne’a, Chagalla i wiele innych, Muzeum Sztuki Współczesnej Kiasma, Muzeum im. Sinebrychoffa – zbiory starej sztuki Finlandii i Europy, Muzeum Miasta Helsinki (Kaupunginmuseo), przedstawiające miasto (kilka oddziałów), Muzeum Mannerheima (Mannerheim-museo, Kalliolinnantie 14) w tzw. Domu Bomana z 1874 r., w którym Mannerheim mieszkał w latach 1924–1951, Muzeum Gallena-Kalleli (Tarvaspää) z 1913 roku; znajdują się tam zbiory poświęcone temu artyście, Muzeum wojskowe (Sotamuseo), Muzeum Ehrensvärda położone na wyspie Suomenlinna, Muzeum Teatru (Teatterimuseo) z 1868 roku, znajdują się tam m.in. dzieła Aleksisa Kivi, Muzeum Sportu (Urheilumuseo) z 1940 roku położone w pobliżu stadionu, Muzeum Poczty (Postimuseo) z połowy XX wieku, przedstawia historię poczty w Finlandii, Muzeum Robotnicze z przełomu XIX i XX wieku, Muzeum Radia, Muzeum Hotelarstwa. === Miejsca kultu religijnego === W Espoo i Vantaa znajduje się kilka kościołów z okresu średniowiecza, w mieście funkcjonują również inne świątynie. Katedra luterańska (Tuomiokirkko) przy placu Senackim, z 1840 roku, projekt Carl Ludwig Engel, Stary Kościół (Vanha Kirkko) z roku 1826, najstarszy kościół Helsinek, projekt Carl Ludwig Engel, Sobór Zaśnięcia Bogarodzicy (Uspenskin katedraali) – katedralny sobór prawosławny z 1868 roku, Cerkiew św. Trójcy (Pyhän Kolminaisuuden kirkko) z 1827 r., projekt Carl Ludwig Engel, Kościół Temppeliaukio (Temppeliaukion kirkko) z 1969 roku. Kościół wykuty w skale. Projekt Tuomo i Timo Suomalainen, Kościół w Kallio (Kallion kirkko) – secesyjny kościół murowany zaprojektowany przez Larsa Soncka, zbudowany w latach 1908–1912, Kościół św. Jana (Johanneksenkirkko) – neogotycki kościół z 1891 roku, Kościół Agricoli (Agricolan kirkko) – funkcjonalistyczny kościół murowany zaprojektowany przez Larsa Soncka, zbudowany w latach 1933–1935, Kościół św. Mateusza w Espoo (Espoon keskus) – średniowieczny kościół murowany z 1430 roku, Kościół św. Wawrzyńca (Pyhän Laurin kirkko lub Helsingin pitäjän kirkko) w Vantaa – średniowieczny kościół murowany z 1450 roku, Katolicka katedra św. Henryka (Pyhän Henrikin kirkko) z 1860 roku, Wielka Synagoga z 1906 roku. === Cmentarze === Cmentarz Hietaniemi z 1829 roku – na tym cmentarzu pochowano najsłynniejszych Finów w historii, m.in. większość (poza dwoma: Pehrem E. Svinhufvudem i Kyösti Kallio) prezydentów Finlandii, Prawosławny cmentarz w Hietaniemi, Cmentarz żydowski z ok. 1870 roku, Cmentarz tatarski z ok. 1870 – jeden z nielicznych znajdujących się w Skandynawii, Cmentarz z 1710 (Vanha kirkkopuisto lub Ruttopuisto) przy ulicy Bulevardi, gdzie pochowano ofiary epidemii dżumy z tegoż roku, obecnie park. === Inne obiekty === Aleksanterin teatteri (Teatr im. Aleksandra), dawny rosyjski teatr z drugiej połowy XIX wieku, w latach 1918–1993 Opera narodowa, obecnie teatr, Opera Narodowa (Suomen Kansallisooppera) z 1993 roku, Finlandiatalo – hala konferencyjna zaprojektowana przez Alvara Aalto w 1966 roku, Stadion Olimpijski wybudowany w 1938 na igrzyska olimpijskie. W pobliżu stadionu znajduje się posąg Paavo Nurmiego, Dom Stanów (Säätytalo) – miejsce zgromadzeń parlamentu stanowego (1891), Ritarihuone – budynek z ok. 1890 roku w którym zbierała się szlachta, Willa Hakasalmi, obecnie Muzeum Miasta Helsinki, wybudowana w 1843 roku, Kamienica Sederholma – wybudowana w 1757 roku przez przemysłowca Johana Sederholma, najstarsza kamienica Helsinek, obecnie oddział Muzeum miasta Helsinki, Dom mieszczański (Ruiskumestarin talo) przy ul. Kristianinkatu z ok. 1818 r., oddział Muzeum miasta Helsinki, Zabytkowe kamienice mieszczańskie z XIX w.: dom Remandera, dom Brummera, dom Baldera i inne, Sibeliuspuisto – park im. Sibeliusa z lat 20. XX wieku, ZOO z 1882 roku, Pomnik cara Aleksandra II z 1863 r. na Placu Senackim, Ratusz (Kaupungintalo) klasycystyczny z drugiej połowy XIX wieku,