# Jerzmanowa **Jerzmanowa** (nazwa oboczna: Jerzmanów, niem. *Hermsdorf*) – wieś w województwie dolnośląskim, w powiecie głogowskim, będąca siedzibą gminy wiejskiej Jerzmanowa. Miejscowość ta leży na Południowym Podolu, a jej krajobraz i dzieje są ściśle związane z historią Śląska, zamieszkiwanego od wieków przez lokalne plemiona oraz wpływających na tę ziemię potężnych rody szlacheckie i arystokratyczne. ## Podział administracyjny i ustrój Obecnie Jerzmanowa funkcjonuje jako gmina wiejska, jednak jej zarys administracyjny ulegał znacznej transformacji w XX wieku. W latach **1954–1972** wieś należała i była siedzibą władz gromady Jerzmanowa. Następnie, w okresie międzywojennym oraz po zmianach granic w 1975 roku, miejscowość została wliczona w skład województwa legnickiego, w którym pozostawała aż do **1998 roku**, kiedy to powrócono do podziału na województwa, w tym dolnośląskie. ## Środowisko naturalne i geografia Gmina Jerzmanowa znajduje się w obrębie mikroregionu **Grzbiet Dalkowski**, który z kolei wchodzi w skład szerszego mezoregionu **Wzgórza Dalkowskie**. Teren ten charakteryzuje się urozmaiconą rzeźbą powierzchni, występowaniem wzniesień morenowych oraz terenów rolniczo-leśnych, tworzących malowniczy krajobraz charakterystyczny dla Południowego Podola. Środowisko naturalne sprzyja rolnictwu oraz lokalnemu turystyce, a miejscowa przyroda zachowuje zróżnicowany ekosystem lasów mieszanych i zagród. ## Historia Początki zamieszkania tych terenów sięgają starożytności. Już w okresie wczesnym średniowiecza okolice dzisiejszej Jerzmanowej zamieszkiwało plemię **Dziadoszan**, będące jedną z czterech głównych grup plemiennych na Śląsku, obok Bobrzanie, Trzebowian i Golęszy. Wraz z powstawaniem wczesnofeudalnego podziału ziem, w **1305 roku** ziemia ta stała się własnością **biskupstwa wrocławskiego**, co zapoczątkowało długotrwałą zależność administracyjną od Kościoła. Pierwsza wzmianka o miejscowości pojawiła się w **1336 roku**, kiedy to w dokumentach potwierdzających własność i obowiązki parafialne wymieniono **kościół parafialny w Jerzmanowej**. Pierwszymi świeckimi właścicielami dóbr był rod **Knoblochsdorfów**, który zarządzał tą ziemią w późnym średniowieczu. W **XVI wieku**, wraz z rozwojem szlachty śląskiej i konsolidacją majątków, miejscowość znalazła się w posiadaniu wpływowego rodu **von Mutschelnitz**. Ten okres przyniósł także zmiany wyznaniowe – w trakcie reformacji luterowskiej miejscowa świątynia przejęła funkcję kościoła ewangelickiego. Sytuacja ta nie trwała jednak długo, ponieważ specjalnie powołana komisja dokonała spisu majątku i po staraniach zwrotu obiektu, **7 stycznia 1654 roku** kościół został oficjalnie oddany katolikom, przywracając mu pierwotny charakter. W **1659 roku** właścicielem wsi stał się **Adam von Rottenburg**, rodu pochodzącego z bogatego rycerstwa śląskiego. Następnie, w latach **1746–1790**, majątek był częścią rozległych dóbr **Fryderyka Jerzego von Sacka**, arcybiskupa lubuskiego i właściciela wielu majątków na Śląsku. To właśnie w tym czasie powstał obecny zespół pałacowy. Wiek XX przyniósł dalsze zmiany gospodarcze. W **1907 roku** Jerzmanowa została podłączona do **elektrowni miejskiej w Głogowie**, co znacznie podniosło standard życia mieszkańców. W okresie międzywojennym, w latach **1910–1930**, majątek należał do **Stanisława Hoyosa** (polskiego arystokraty i właściciela dóbr). W tamtym czasie wieś liczyła **335 mieszkańców**, z czego **257 wyznawało ewangelikalizm**, a **78 było katolikami**, co oddawało demograficzną strukturę wyznaniową Śląska w XX wieku. ## Zabytki Ze względu na bogatą historię, Jerzmanowa posiada kilka wpisanych do wojewódzkiego rejestru zabytków obiektów, stanowiących dowód na staranność i bogactwo historyczne gminy. * **Kościół Wszystkich Świętych w Jerzmanowej** – zabytkowy, filialny kościół parafialny z XIV wieku, przebudowany i rozbudowany w XIX wieku. Posiada bogaty wyposażenie wnętrza oraz cenną polichromię. * **Cmentarz parafialny** – znajdujący się bezpośrednio przy kościele, z licznymi grobowcami szlacheckimi i historycznymi nagrobkami. * **Zespół pałacowy (XVIII–XX wiek)** – imponujący kompleks dworski, będący świadectwem bogactwa i pozycji arystokracji śląskiej. * **Pałac** – zbudowany w **1730 roku**, rozbudowywany w XVIII i XIX wieku, należący dawniej do rodu von Sacków. Posiada charakterystyczną architekturę barokowo-klasycystyczną. * **Park dworski** – malownicza kompozycja krajobrazowa przylegająca do pałacu, pełniąca dawniej funkcję reprezentacyjną i rekreacyjną. ## Kultura i oświata Miejscowość posiada własną infrastrukturę edukacyjną. We wsi znajdują się nowoczesne **przedszkole** oraz **szkoła podstawowa**, zapewniające edukację dzieciom z gminy. Do **2019 roku** w miejscowości funkcjonowało również **gimnazjum**, co świadczy o rosnących potrzebach edukacyjnych lokalnej społeczności. Poza tym Jerzmanowa charakteryzuje się bogatym życiem kulturalnym, zorganizowanym m.in. przez lokalny Dom Ludowy oraz aktywność gminną, promującą tradycje regionalne. ## Religia Dzieje religijne Jerzmanowej są odzwierciedleniem szerszych procesów wyznaniowych na Śląsku. Przetrwawszy okres ewangelicki w XVI i XVII wieku, miejscowość weszła w skład katolickiej archidiecezji wrocławskiej. Kościół Wszystkich Świętych pozostaje głównym ośrodkiem kultu religijnego dla mieszkańców, a parafia w Jerzmanowej obejmuje również inne miejscowości przyłączone do gminy, podtrzymując tradycje chrześcijańskie i świątobliwość lokalną. ## Gospodarka Gmina Jerzmanowa utrzymuje się głównie z sektora rolniczego, lokalnej przedsiębiorczości oraz usług. Z uwagi na bliskość powiatowego centrum, jakim jest Głogów, wielu mieszkańców dojeżdża do pracy w miastach ościennych, podczas gdy na miejscu rozwija się przetwórstwo rolne, usługi budowlane oraz drobny handel. Turyzm związany z dziedzictwem historycznym, w tym z parkiem i pałacem, również wpływa na lokalną gospodarkę poprzez rozwój agroturystyki.