Lubonia – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie leszczyńskim, w gminie Krzemieniewo. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa leszczyńskiego. == Historia == W XV w., miejscowość należała do rodziny Tadrów, w 1410 r., figurowała w spisie wsi wchodzących w skład parafii Poniec. W drugiej połowie XVIII w., Lubonia wchodząca w skład klucza oporowskiego należała do Jana Turno, stolnika kaliskiego. Po jego śmierci przypadła w spadku jego synowi, Adamowi, który na przełomie XVIII i XIX w., sprzedał ją wraz z Oporowem, Oporówkiem i Grabówcem Wojciechowi Morawskiemu. Po śmierci Wojciecha Morawskiego, Lubonia stała się własnością jego syna - Franciszka Morawskiego, generała, polityka i poety. Morawski był wpływową postacią w podzielonej wówczas między zaborców Polsce, a w czasie Powstania listopadowego pełnił rolę Ministra wojny w Rządzie Narodowym. W czasie powstania we dworze w Luboni przebywał Adam Mickiewicz, którego zastała tu wiadomość o upadku zrywu. W roku 1833 do Luboni powrócił z zesłania Franciszek Morawski, który zajął się pisaniem utworów literackich i gospodarką. Od 1815 r. Lubonia wchodziła w skład Wielkiego Księstwa Poznańskiego. 22 listopada 1840 r., nastąpiło uwłaszczenie lubońskich chłopów. Ufundowano wtedy także w miejscowości szkołę. W latach osiemdziesiątych XIX w., wieś należała do Tadeusza Morawskiego. Wraz folwarkiem i cegielnią Tadeuszki, majątek obejmował 2420 mórg, 15 domów i 223 mieszkańców. Po śmierci Tadeusza Morawskiego, miejscowość przechodziła w ręce kolejnych członków rodziny Morawskich - Henryka, a następnie Zofii. W okresie międzywojennym, majątek obejmował około 600 ha ziemi uprawnej i lasów, hodowano owce, bydło oraz trzodę chlewną. Majątek słynął z pięknego parku ze stawami rybnymi, jednak jednak jego sytuacja gospodarcza nie była najlepsza. W okresie II wojny światowej, Lubonia przestaje być własnością Morawskich i trafia w ręce nowych niemieckich właścicieli, którzy ustanowili w majątku nowego zarządcę. Po wojnie dwór i dawny folwark stały się własnością POHZ Garzyn. W roku 1960, z inicjatywy Koła Przyjaciół Książki działającego przy Bibliotece w Lesznie, w ścianę dworu wmurowano tablicę informującą o pobycie w nim w roku 1831 Adama Mickiewicza. Dawne budynki folwarczne do dziś pozostają w rękach Ośrodka Hodowli Zarodowej ,,Garzyn". == Zabytki == === Zespół dworski === W skład zespołu dworskiego wchodzą: dwór (nr rej.: 117/538 z 7.12.1955) oraz park (nr rej.: 68/23 z 14.10.1948 i A-21 z 14.10.1948). Dokładna data budowy dworu nie jest znana, najczęściej wskazywany jest przełom XVIII i XIX w. (na sosrębie widnieje data 1792). Rozbudowany został w drugiej połowie XIX w. dla Henryka Morawskiego. Jest to budynek murowany, z cegły, posadowiony na podmurówce z kamienia polnego. Ściany wewnątrz i z zewnątrz są tynkowane a stropy są drewniane, deskowe z podsufitką. Budynek o rozczłonkowanej bryle, założony na planie wydłużonego prostokąta, z prostokątnym pomieszczeniem w części zachodniej, kaplicą w części południowej, połączonej z częścią mieszkalną prostokątnym łącznikiem. Budynek częściowo podpiwniczony, w części mieszkalnej jednokondygnacyjny z użytkowym poddaszem, z dwukondygnacyjną częścią przeznaczoną na kaplicę z niższym prezbiterium. Park dworski znajduje się po zachodniej stronie budynku. Dużą część parku zajmują stawy o naturalnie zarysowanych brzegach, przez które przepływa ciek wodny nazywany Rowem lubońskim, który później wpływa do Rowu polskiego. W parku znajduje się także ,,Kanapa Mickiewicza" - zbiór kilku dużych rozmiarów kamieni ułożonych na kształt czegoś w rodzaju fotela, wiązany przez mieszkańców wsi z postacią wieszcza. === Zespół folwarczny === W skład zespołu folwarcznego wchodzą: spichlerz (nr rej.: 1477/A z 17.01.1994), obora (nr rej.: 1478/A z 17.01.1994) oraz owczarnia (nr rej.: 1479/A z 17.01.1994). Dawniej wszystkie wymienione budynki należały do majątku Morawskich. Na szczególną uwagę zasługuje obora, zbudowana ok. 1867 r. Budynek wzniesiony na planie wydłużonego prostokąta, jednokondygnacyjny, z użytkowym poddaszem oraz charakterystyczną wysoką wieżą z dachem namiotowym. === Stanowiska archeologiczne === ==== Grodzisko, st.1 ==== Na środku stawu, położonego na północny zachód od dworu, po drugiej stronie drogi, znajduje się niewielka wyspa, na której zidentyfikowano pozostałości średniowiecznego grodu. Ze względu na liczne legendy krążące na temat tego miejsca, obiekt został w 1823 rozkopany, zapewne przez Franciszka Morawskiego. W roku 1978, prowadzone były badania sondażowe pod kierownictwem Zofii Hilczer-Kurnatowskiej, które zaowocowały odkryciem fragmentów naczyń późnośredniowiecznych, kafli, polepy oraz cegieł. W roku 1983 przeprowadzono badania w ramach AZP, a w 1994 r., obiekt został wpisany na listę zabytków. ==== Kurhan, st.14 ==== Ok. 750 m na wschód od miejscowości, 100 m na północ od drogi Lubonia - Oporówko znajduje się owalny kopiec o średnicy ok. 5 m i wysokości do 1,5 m. Na szczycie na przełomie XIX i XX w. ustawiono drewnianą figurę Matki Boskiej z dwójką dzieci. Jest to obiekt o nieznanej chronologii, wśród miejscowych krąży jednak opinia, że powstał jako miejsce pochówku ofiar zarazy. == Urodzeni w Luboni == Kamil Kantak – polski duchowny rzymskokatolicki, historyk Kościoła, społecznik, publicysta i działacz narodowy == Przypisy ==