# Mielnik – wieś w województwie podlaskim Mielnik to wieś w Polsce położona na Wysoczyźnie Drohiczyńskiej, w województwie podlaskim, w powiecie siemiatyckim, w gminie Mielnik. Miejscowość leży nad Bugiem. Przez niemal 500 lat był miastem – lokację uzyskał w 1440 roku, zdegradowany w 1934 roku. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie białostockim. Był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego w starostwie mielnickim w ziemi mielnickiej województwa podlaskiego w 1795 roku. Miejscowość jest siedzibą gminy Mielnik, rzymskokatolickiej parafii Przemienienia Pańskiego i prawosławnej parafii Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. ## Etymologia Nazwę miejscowości wywodzono od młynów wodnych („mielników”) na Bugu albo od staroruskiego mieł oznaczającego kredę. Tę drugą koncepcję potwierdzają wyniki badań archeologicznych prowadzonych w 2017 roku. ## Historia Mielnik ma bogatą historię, która sięga średniowiecza: - **1018–1022** – Bolesław Chrobry opanował południowy brzeg Bugu w rejonie Mielnika. - **1044–1046** – od piastowskiego księcia Kazimierza Odnowiciela okolice przejął książę kijowski Jarosław Mądry w zamian za pomoc w stłumieniu buntu wojewody mazowieckiego Miecława - **1240** – wzmianka o przejściu przez Mielnik polsko-ruskiej wyprawy na Jaćwież. - **1260** – książę halicki Wasylko Romanowicz modlił się w cerkwi pw. Bogarodzicy przed wyprawą na Jaćwież. - **1323–1324** – opanowanie ziemi drohickiej przez litewskiego księcia Giedymina. - **1350** – okolice zostały zdobyte przez litewskiego księcia Kiejstuta - **1366** – w umowie Kazimierza Wielkiego z Olgierdem, wzmiankowany jako gród litewski pod zarządem Kiejstuta - **1378** – kronikarz Wigand z Marburga opisał próbę oblężenia grodu przez krzyżackiego komtura Bałgi Teodoryka Elnera wracającego z wyprawy na Kamieniec Litewski. - **1379** – wzmiankowany jako gród litewski - **1382** – książę mazowiecki Janusz I Starszy wykorzystał wojnę domową na Litwie między Kiejstutem i Jagiełłą i zajął gród - **1383** – gród zajął Władysław Jagiełło. - **1390** – Władysław Jagiełło nadał księciu mazowieckiemu Januszowi I Starszemu ziemię drohicką z zamkami oraz powiatami w Drohiczynie, Mielniku, Surażu, bielsku i wszystkimi wsiami w tychże powiatach leżących. - **ok. 1408** – przejęcie grodu przez litewskiego księcia Witolda - **1420** – książę litewski Witold ufundował kościół katolicki pod wezwaniami Bożego Ciała, Wniebowzięcia NMP, św. Mikołaja i Wszystkich Świętych. - **1430–1444** – Mielnik w rękach księcia mazowieckiego Bolesława IV warszawskiego - **1439** – plebanem mielnickim był ks. Maciej z Turny - **1440, 22 września** – nadanie miejskiego prawa chełmińskiego przez księcia czerskiego i warszawskiego Bolesława IV. W akcie tym król zezwolił miastu na posiadanie łaźni i postrzygalni. - **1444** – gród kupił od księcia Bolesława IV warszawsiego król Kazimierz IV Jagiellończyk - **1484** – plebanem mielnickim był ksiądz Jan - **1501, 1 października** – Aleksander Jagiellończyk ustanowił w Mielniku dziedziczne wójtostwo, mianując na ten urząd Mikołaja Rychlika - **1501, 23 października** – Aleksander Jagiellończyk i dygnitarze litewscy zatwierdzili akt unii mielnickiej łączący Polskę i Litwę w jedno państwo - **1817** – po wyginięciu zabytu z 1420 roku, zbudowano nową świątynię na wzór pozostałego po pożarze zamku dolnego - **1825** – wybudowanie obecnej prawosławnej cerkwi parafialnej Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy - **1934** – zdegradowanie Mielnika z rangi miasta do rangi wsi ## Zabytki W Mielniku znajduje się kilka cennych zabytków: ### Kościół rzymskokatolicki Kościół parafialny pw. Przemienienia Pańskiego z 1817 roku, zbudowany na wzór pozostałego po pożarze zamku dolnego. Jest to obiekt orientowany, neobarokowy. W ołtarzu znajduje się obraz z XVIII wieku, krucyfiks z wieku XVII oraz monstrancje barokowe z XVIII wieku. Znajduje się na ul. Brzeskiej. ### Prawosławna cerkiew Prawosławna cerkiew parafialna Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy (ul. Brzeska 93) z 1825 roku, murowana, w stylu klasycystycznym. Poprzednio w tym miejscu stała cerkiew drewniana z 1551 roku, niszczona przez pożary w 1614 i 1656 roku. ### Prawosławna kaplica cmentarna Prawosławna kaplica cmentarna Opieki Matki Boskiej wzniesiona w 1776 roku jako unicka, później rozbudowana w 1985 roku poprzez dodanie niskiej wieżyczki-dzwonnicy. Jest to obiekt drewniany, na planie prostokąta. ### Synagoga Synagoga z połowy XIX wieku, murowana z cegły na rzucie prostokąta, otynkowana z babińcem. Znajduje się na Pl. Kościuszki 1. ### Inne zabytki - Plebania przy ul. Brzeskiej 69 z połowy XIX wieku, przebudowana w XX wieku - Układ przestrzenny z XV-XVI wieku ## Przyroda Mielnik położony jest w Dolinie Bugu, w której na tym odcinku w 1986 roku utworzono Obszar Chronionego Krajobrazu Dolina Bugu, a w 1994 roku Nadbużański Park Krajobrazowy. Teren, na którym leży Mielnik, ma charakter falisto-pagórkowatej równiny, urozmaiconej wzgórzami moren czołowych, z których najwyższe to Góra Uszeście (rezerwat przyrody) o wysokości 204 m n.p.m. Mielnik znajduje się w mazowiecko-podlaskim regionie klimatycznym, gdzie przeważają wpływy klimatu kontynentalnego. Amplitudy temperatur są większe od przeciętnych, a klimat charakteryzuje się dość długim, wcześnie zaczynającym się latem oraz dłuższą niż przeciętnie zimą z niskimi temperaturami. Podczas kwietniowych i majowych nocy temperatura może spadać nawet do −7° C. ## Gospodarka W Mielniku działają Mielnickie Zakłady Kredowe z odkrywkową kopalnią kredy. ## Kultura i sport W Mielniku rozwija się żywa społeczność kulturalna: - Każdego roku na początku lipca organizowane są „Dni Mielnika” - W amfiteatrze „Topolina” na początku sierpnia odbywają się „Ogólnopolskie Prezentacje Kultury Mniejszości Narodowych – Muzyczne Dialogi nad Bugiem”, na których prezentowane są folklor, muzyka i pieśni różnych narodów - Przez miejscowość przebiega Szlak bunkrów - Przy wjeździe do wsi od strony Osłowa znajduje się pomnikowa 120-letnia sosna zwyczajna - W Mielniku działa IV-ligowa drużyna MKS „Mielnik” - Honorowym obywatelem gminy Mielnik jest artysta-malarz Henryk Musiałowicz ## Informacje praktyczne - Mielnik jest siedzibą gminy Mielnik - W miejscowości funkcjonują dwie parafie: rzymskokatolicka i prawosławna - Istnieje możliwość zwiedzania zabytkowych obiektów - W okolicy znajdują się atrakcje turystyczne związane z naturą i historyą Mielnik, choć zdegradowany z rangi miasta, zachował swoją znaczącą wartość historyczną i kulturalną, pozostając ważnym ośrodkiem administracyjnym i społecznościowym na Południowym Podlasiu.