# Monachium – encyklopedyczny profil ## Tło historyczne Monachium, po niemiecku München, jest miastem o długiej i złożonej historii. Według tradycji założone zostało w 1158 roku przez Henryka Lwa, księcia Bawarii, jako osada przy zamku i klasztorze benedyktyńskim. Nazwa pochodzi od „bei den Mönchen” (przy mnichach). Dogodna lokalizacja na szlaku handlu solą oraz istnienie mostu na rzece Izarze przyczyniły się do szybkiego rozwoju miasta. Od połowy XIII wieku Monachium było siedzibą rodu Wittelsbach, który w 1255 roku przeniósł tu swoją rezydencję książęcą. W latach 1468–1488 wzniesiono główną świątynię miasta – Katedrę Najświętszej Marii Panny. W okresie wojny trzydziestoletniej (1618–1648) miasto było zajęte przez Szwedów pod wodzą Gustawa Adolfa. W 1806 roku, podczas wojen napoleońskich, Monachium zostało stolicą nowo utworzonego Królestwa Bawarii. W XIX wieku rozpoczął się okres przyspieszonego rozwoju miasta, zwłaszcza za rządów króla Ludwika I, który zlecił budowę licznych klasycznych budowli, w tym Starej Pinakoteki, Gliptoteki, Propylejów i Ludwigsstraße. Monachium stało się jednym od najważniejszych ośrodków kultury europejskiej, gdzie tworzył m.in. kompozytor Richard Wagner. W 1919 roku powstała w Monachium Bawarska Republika Rad. W okresie Republiki Weimarskiej miasto było ośrodkiem ruchu nazistowskiego (pucz monachijski). W 1938 roku odbył się tutaj konferencja, na której podpisano układ przyczyniający się do agresji Hitlera. Miasto zostało poważnie zniszczone podczas II wojny światowej. ## Kultura і religia Monachium to miasto o bogatej ofercie kulturalnej. Jest siedzibą prestiżowego Towarzystwa Maxa Plancka prowadzącego badania naukowe. W mieście działa licznych muzeów, galerii, teatrów і ośrodków artystycznych. Najważniejszymi zabytkami są: - **Katedra Najświętszej Marii Panny** (Frauenkirche) – główna świątynia miasta z charakterystycznymi wieżami, - **Marienplatz** – centralna plaza z Nowym Ratuszem w neogotyckim stylu, - **Residenz** – dawna rezydencja książąt і królów Bawarii, - **Oktoberfest** – największy na świecie festiwal piwa, organizowany co roku od 1810 roku. W mieście funkcjonują również różne wspólnoty religijne, w tym protestancka, katolicka і żydowska. W 2006 roku otwarto nową Synagogę Ohel Jakob, symbol odrodzenia żydowskiej społeczności po Holokaustie. ## Gospodarka і architektura Monachium jest jednym z głównych ośrodków gospodarczych Niemiec, zwłaszcza w sektorach technologicznym, bankowym і medialnym. Jest siedzibą wielu korporacji, w tym BMW, Siemens i Allianz. Miasto cieszy się bardzo wysokim standardem życia i jakości życia. Architektura Monachium łączy style klasyczny, neoklasyczny, neogotycki i modernistyczny. Po zniszczeniach II wojny światowej wiele budowli zostało odbudowanych. Wyróżniają się: - **Altes Rathaus** (Stary Ratusz) na Marienplatz, - **Maximilianeum** – siedziba bavorskiego parlamentu, - **Siegestor** – łuk triumfalny, - **Olympiapark** – zbudowany na czas letnich Igrzysk Olimpijskich 1972 roku. ## Podział administracyjny Od 1992 roku Monachium dzieli się na 25 dzielnic (Stadtbezirke), oznaczonych liczbami od 1 do 25. Najważniejsze z nich to: - **Altstadt-Lehel** – starówka i dzielnica Lehel, - **Ludwigsvorstadt-Isarvorstadt** – dzielnica wokół Centralnego Dworca Kolejowego, - **Maxvorstadt** – centrum naukowe i kulturalne, - **Schwabing** – historycznie dzielnica artystów і studentów. ## Osoby związane z Monachium W mieście żyło і tworzyło wiele wybitnych osób, w tym: - **Richard Wagner** – kompozytor, który spędził w Monachium ważne lata kariery, - **Albert Einstein** – fizyk, który studiował i pracował w Uniwersytecie Ludwika i Maksymiliana, - **Wassily Kandinsky** – malarz і artysta współtwórca malarstwa abstrakcyjnego, działający w Schwbiningu. ## Miasta partnerskie Monachium zaprzyjaźniło się z następującymi miastami: - Bordeaux, Francja - Cincinnati, Stany Zjednoczone - Edynburg, Wielka Brytania - Harare, Zimbabwe - Kijów, Ukraina - Sapporo, Japonia - Subotica, Serbia - Vogošća, Bośnia i Hercegowina - Werona, Włochy ## Ciekawostki - Monachium posiada największy na świecie park przemysłowy BMW w Oksburgu, - W mieście działa od 1871 roku pierwszy na świecie ośrodek ratownictwa górskiego, - Monachium to jeden z najbardziej zielonych dużych miast Europy z licznymi parkami і ogrodami, - W 2015 roku Monachium zostało wybrany najlepszym miejscem do życia w rankingu firmy Mercer.