# Neapol: Miasto w Południowych Włoszech ## Geografia Neapol położenie jest na północy brzegu Zatoki Neapolitańskiej, pomiędzy masywem Wezuwiusza na wschodzie a Polami Flegrejskimi na zachodzie. W pobliżu znajdują się wyspy Ischia i Capri, a takża Peninsula Sorrentina. ## Historia Neapol (wł. Napoli, ['na:poli], nap. Nąpule, łac. Neapolis z gr. he nea polis, wymowa ['na:płęlą] lub ['na:pulą], dosł. "nowe miasto") było założone przez Greków jako Partenope w VIII wieku p.n.e. Było uznawane za jedno z najważzniejszych miast Wielkiej Grecji, głównie z powodu uprzywilejowanych stosunków z Atenami. Neapol wygrywał w tym okresie wielki wpływ kulturowy i religijny na zamieszkiwane przez ludy italskie tereny, stając się prawdziwym centrum filozofii epikurejskiej. Po upadku Cesarstwa Rzymskiego miasto przekształcone zostało w niezależne od Bizancjum księstwo. Od XIII wieku przez blisko 600 lat było stolicą Królestwa Neapolu, a póżątkło Burbonów Królestwa Obojga Sycylii. Okres ten przyczynił się do długotrwałego rozwoju ekonomicznego i społecznego miasta. Neapol stał się prężnie rozwiniętym cywilizacyjnie miastem, a jego niepodwałalnym osiągnięciem było budowa pierwszej linii kolejowej w Włoszech. Po przyłączeniu do utworzonego w II połowie XIX wieku Królestwa Włoch Neapol spowolnił swój rozwój, wspólnie z resztą południową Półwyspu Apenińskiego. ## Kultura Neapol uznawany jest od czasu średniowiecza za jeden z najważzniejszych ościorówków kulturalnych Europy. W Neapolu znajduje się siedziba Uniwersytetu Fryderyka II, najstarszej uczelni publicznej w Europie, a takża Uniwersytet L’Orientale, najstarszej uczelni studiów sinologicznych i orientalnych w Europie. Miejsce wykształcenia się języka neapolitańskiego, przez wieki wywierało i wywierało nadal wielki wpływ na wszelkie dziedziny wiedzy i kultury na poziomie światowym. W Neapolu znajduje się także Accademia Pontaniana, centrum filozofii naturalizmu i włoskiego iluminizmu. Miasto to też odegrało ważna rolę przy rozwoju muzyki klasycznej i opery, a właściwie neapolitańskiej szkoły operowej, w której najważzniejszym osiągnięciem jest opera buffa. Neapol posiada też imponującą tradycję, jeśli chodzi o rozwój figuratywizmu, których korzenie siăgają na tym terenie już malarstwa pompejańskiego. Neapol jest też miejscem powstania wielkich prądów architektonicznych i malarskich. Eksperci nazywają nawet lokalną odmianę sztuki odrodzenia oraz baroku przymiotnikiem neapolitańskim. ## Gospodarka Neapol jest czwartym co do wielkości gospodarki miastem we Włoszech, za Mediolanem, Rzymem i Turynem. Jest 91 najbogatszym miastem na świecie z PKB 43 mln, wyprzedzając gospodarki Budapesztu i Zurychu. Jest jednym z największych ościoręków przemysłowych kraju. Neapol jest członkiem Eurocities. Miasto zostało wybrane na europejską siedzibę organizacji AKP oraz na Miasto Literatury przez UNESCO. W dzielnicy Posillipo znajduje się Villa Rosebery, jedna z oficjalnych rezydencji Prezydenta Włoch. ## Społecześto Podczas pierwszego spisu ludności po zjednoczeniu Włoch w roku 1861 Neapol był największym pod względem liczby mieszkańców miastem w kraju. Podczas rądów faszystowskich Neapol stracił tę pozycję na rzecz Mediolanu. W latach 70. XX wieku miasto zostało wyprzedzone także przez Rzym oraz Turyn. Spowodowane to zostało wysokimi kosztami utrzymania oraz brakiem miejsc pod zabudowę w mieściu. W Neapolu i okolicach mieszkańcy posługuęją się specyficzny język neapolitańskim. Neapol stanowi główny ościorók gospodarczy, kulturalny i naukowy południowych Włoch. Jest to jedenasty co do wielkości przeładunków portu we Włoszech. W Neapolu znajduje się uniwersytet założony w roku 1224 oraz liczne szkoły wyższe i placówki naukowo-badawcze. Mieści tam ważny węzeń komunikacyjny, a także międzynarodowy port lotniczy Capodichino. Neapol jest licznie odwiedzany przez turystów z całego Świata. Jest to miasto bardzo atrakcyjne pod wzglÄdem turystycznym. We wrześniku i w grudniu rzesze turystów przyciąga Cud Śłwiętego Januarego – patrona miasta. ## Zabytki Neapol bogaty jest w liczne atrakcje turystyczne, które przyciągają do miasta rzesze turystów. Można tam zobaczyć między innymi: - muzea: Museo Archeologico Nazionale, w którym znajdują się najcenniejsze znaleziska z Pompejów i Herkulanum - Museo di Capodimonte - Galleria Nazionale - zamki: Castel dell’Ovo – Zamek Jajeczny (XII i XVI wiek) - Castel Nuovo – Nowy Zamek, rozbudowany przez aragońskich władców Neapolu (XIII, XV, XVII wiek) z renesansowym bogato rzeŻcionym lukiem triumfalnym Alfonsa V Aragońskiego oraz Kaplią Palatyńską (Cappella Palatina) - liczne zabytkowe kościoły: S. Maria del Carmine (XIII, XVIII wiek), S. Domenico Maggiore (XIII, XVII wiek), S. Maria la Nova (XIII–XV wiek), S. Giovanni a Carbonara (XIII–XV wiek), S. Lorenzo (XIII, XVIII wiek), S. Agostino alla Zecca (XIV, XVII, XVIII wiek), S. Chiara (XIV i XVIII wiek, po wojnie odbudowany), S. Anna dei Lombardi zwany Monteoliveto (XV, XVI wiek), S.S. Severino i Sossio (XV, XVI wiek), S. Maria Donnaregina (Kościoł barokowy – XVII wiek), Gerolomini (Kościoł barokowy – XVI, XVII wiek), S. Filippo Neri (XVI–XVIII wiek), S. Annunziata (XVIII wiek), S. Francesco di Paolo (1817-46), S. Giacomo degli Spanoli (Kościoł renesansowy – XVI wiek), Gesę Nuovo (Kościoł renesansowy – XVI, XVII wiek), gotycka katedra (XIII–XV wiek) z kaplią Śłwiętego Januarego - pałace: Palazzo di Capodimonte (pałac barokowy – XVIII wiek) z Nacionalną Galerą di Capodimonte kolekcją malarstwa (Mantegna, Tizian i inni) - Palazzo Como (pałac renesansowy – XV wiek) - Palazzo Gravina (pałac renesansowy – XV wiek) - Palazzo Salerno (pałac barokowy – XVIII wiek) - Palazzo Reale (królewski pałac barokowy – XVII–XVIII wiek) - Certosa di San Martino (klasztor zakonu kartuzów – XIV wiek) - katakumby: Catacombe di San Gennaro, Catacombe di San Gaudioso - system podziemnych korytarzy i akweduktów Napoli Sotterranea - Pompeje – odkrycia archeologiczne - Campi Flegrei, Solfatara - UNESCO wpisał zabytkową część Neapolu na listę Światowego dziedzictwa kulturalnego i przyrodniczego. ## Sport Najbardziej utytułowanym klubem piłkarskim jest tutaj SSC Napoli, założony w sierpniu 1926 roku i mający na swoim koncie cztery tytuły mistrzowskie Serie A. Klub gra na Stadio Diego Armando Maradona (nazwa zmieniona w 2020 roku). ## Polonica Pierwszym znanym Polakiem, kto odwiedził Neapol, był Jan Lasocki, kto udał się do miasta w 1448 roku po uzyskaniu doktoru z prawa kanonicznego w Padwie. 6 grudnia 1517, Śsłub per procura i wesele w Castel Capuano między Zygmuntem Jagiellończykiem a Boną Sforzą; króla polskiego reprezentował Stanisław Ostroróg. W 1790 roku Neapol odwiedził Stanisław Staszic. W 1836 roku mięsto odwiedził Juliusz Słowacki, kto zamieszkał w domu przy Via Santa Lucia 116. W latach 1955–2000 w Neapolu przy via Francesco Crispi 69 mieszkał pisarz Gustaw Herling-Grudziński, kto został pochowany na cmentarzu Poggioreale. Na Villa Ruffo, w której mieszkał (obecnie konsulat RFN), umieszczono tablicę pamiątkową odsłoniętą uroczystością przez prezydentów Włoch, Polski i Niemiec. od 2016 do 2024 roku Piotr Zieliński był zawodnikiem klubu SSC Napoli. ## Miasta partnerskie Miasta partnerskie Neapolu: ## Zobacz też Malarstwo neapolitańskie XIX wieku ## Przypisy ## Linki zewnętrzne Strona internetowa samorądu lokalnego w Neapolu (wł.) Wirtualne panoramy Neapolu Historia Neapolu (wł.)