# Nowy Jork Nowy Jork (ang. *City of New York*, również *New York*, *New York City*) to miasto w Stanach Zjednoczonych o największej liczbie mieszkańców i centrum jednej z najludniejszych aglomeracji na świecie. Położony na wybrzeżu Atlantyku, w północno-wschodniej części USA, składa się z pięciu okręgów (boroughs): Bronksu, Brooklynu, Manhattanu, Queens i Staten Island. ## Historia ### Początki Obszar dzisiejszego Nowego Jorku był pierwotnie zamieszkiwany przez plemię Delawarów. W 1524 roku odkrył go Giovanni da Verrazzano, nadając mu nazwę Nowe Angoulême. Europejskie osadnictwo rozpoczęło się w 1614 roku, kiedy Holendrzy założyli tu faktorię handlową, którą w 1626 roku nazwali Nowym Amsterdamem. Peter Minuit zakupił Manhattan od Delawarów za dobra o wartości 60 guldenów (około 1000 dolarów). <center></center> ### Era angielska W 1664 roku Anglicy przejęli kontrolę nad miastem, zmieniając jego nazwę na Nowy Jork, na cześć Jakuba II Stuarta, księcia Yorku. Pod rządami Anglików miasto rozwinęło się jako ważny port handlowy. W 1735 roku odbył się tu proces Johna Petera Zengera, który przyczynił się do rozwoju wolności prasy w Stanach Zjednoczonych. W 1754 roku założono Columbia University (wówczas King’s College). W 1765 roku w Nowym Jorku odbył się kongres w sprawie ustawy o pieczęciach, który dał początek Kongresowi Kontynentalnemu. ### Wojna o niepodległość i XIX wiek W sierpniu 1776 roku w Nowym Jorku miała miejsce bitwa na Long Island, pierwsza wielka bitwa rewolucji amerykańskiej. W latach 1785–1790 Nowy Jork był stolicą Stanów Zjednoczonych. W XIX wieku miasto dynamicznie się rozwijało dzięki napływowi imigrantów i otwarciu kanału Erie. ### XX i XXI wiek W 1898 roku skonsolidowano Brooklyn, hrabstwo Nowy Jork, hrabstwo Richmond i zachodnie obszary hrabstwa Queens, tworząc nowoczesny Nowy Jork. Otwarcie metra w 1904 roku zintegrowało miasto. W pierwszej połowie XX wieku Nowy Jork stał się światowym centrum przemysłu, handlu i komunikacji. 11 września 2001 roku w wyniku ataku terrorystycznego zniszczone zostały wieże World Trade Center, co było najtragiczniejszym wydarzeniem w historii miasta. ## Geografia Nowy Jork położony jest w północno-wschodniej części Stanów Zjednoczonych, u ujścia rzeki Hudson do Oceanu Atlantyckiego. Miasto w dużej mierze leży na wyspach: Manhattanie, Staten Island i Long Island. Powierzchnia miasta wynosi 1213,3 km², z czego 783,8 km² to ląd, a 429,5 km² woda. ### Klimat W Nowym Jorku panuje klimat kontynentalny wilgotny (Dfa) z wpływami klimatu subtropikalnego wilgotnego (Cfa). Zimy są chłodne i wilgotne, a lata gorące i wilgotne. ## Architektura Panorama Nowego Jorku jest znana na całym świecie dzięki licznym drapaczom chmur. W mieście znajdują się budynki reprezentujące różne style architektoniczne, od neogotyckiego Woolworth Building po modernistyczny Seagram Building. Charakterystyczną cechą są również drewniane wieże ciśnień na dachach budynków. <center></center> ## Podział administracyjny Nowy Jork dzieli się na pięć okręgów (boroughs): * **Manhattan** (hrabstwo Nowy Jork) – centrum finansowe i kulturalne miasta. * **Bronx** (hrabstwo Bronx) – najdalej na północ wysunięty okręg. * **Brooklyn** (hrabstwo Kings) – najbardziej zaludniony okręg. * **Queens** (hrabstwo Queens) – terytorialnie największy okręg i najbardziej zróżnicowany etnicznie. * **Staten Island** (hrabstwo Richmond) – ma najbardziej podmiejski charakter. ## Demografia Nowy Jork jest najbardziej zaludnionym miastem w Stanach Zjednoczonych. Charakteryzuje się dużą różnorodnością etniczną i kulturową. W 2022 roku populacja miasta wynosiła ponad 8,3 miliona mieszkańców. <center></center> ### Polonia W Nowym Jorku mieszka duża społeczność polska. Skupiskiem Polonii jest przede wszystkim Greenpoint, nazywany Małą Polską. ## Religia W Nowym Jorku dominują chrześcijanie, ale obecne są również inne religie, takie jak judaizm, islam i hinduizm. ## Gospodarka Nowy Jork jest światowym centrum finansowym i handlowym. Główne sektory gospodarki to bankowość, finanse, handel, transport, turystyka i nieruchomości. ## Transport System transportu publicznego w Nowym Jorku jest rozbudowany i działa 24 godziny na dobę. Obejmuje metro, autobusy, kolej dojazdową i promy. <center></center> ## Władze Władzę w Nowym Jorku sprawuje burmistrz i rada miejska. Od 2022 roku burmistrzem jest Eric Adams. ## Kultura Nowy Jork jest ważnym centrum kulturalnym, znanym z licznych muzeów, teatrów, galerii sztuki i festiwali. ### Rozrywka i sztuka W Nowym Jorku znajduje się wiele znanych instytucji kulturalnych, takich jak Carnegie Hall, Metropolitan Museum of Art i Lincoln Center for the Performing Arts. Miasto jest również centrum broadwayowskiego teatru. ### Turystyka Nowy Jork jest popularnym celem turystycznym. Do głównych atrakcji należą Empire State Building, Statua Wolności, Central Park i Times Square. <center></center> ### Media Nowy Jork jest centrum przemysłu telewizyjnego, muzycznego, wydawniczego i reklamowego. ### Kuchnia Nowojorska kuchnia jest zróżnicowana i odzwierciedla wpływy różnych kultur. Miasto słynie z bajgli, sernika nowojorskiego i pizzy. ### Sport W Nowym Jorku działają liczne drużyny sportowe, reprezentujące różne dyscypliny. ## Miasta partnerskie Nowy Jork posiada dziesięć miast partnerskich. ## Zobacz też * Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w Nowym Jorku