# Olesno Olesno (niem. Rosenberg, śl. Òleszno, Uoleszno, Růżano Gůra) to miasto w województwie opolskim, w powiecie oleskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Olesno. Historycznie leży na Górnym Śląsku, na ziemi oleskiej, na Wyżynie Woźnicko-Wieluńskiej, będącej częścią Wyżyny Śląsko-Krakowskiej. Przepływa przez nie rzeka Stobrawa. ## Geografia ### Położenie Olesno położone jest w południowo-zachodniej Polsce, w województwie opolskim, na Progu Woźnickim w Wyżynie Woźnicko-Wieluńskiej. Rzeka Stobrawa przepływa przez granice administracyjne miasta. Wysokość Olesna wynosi 240 m n.p.m. ### Środowisko naturalne W Oleśnie panuje klimat umiarkowany ciepły. Średnia roczna temperatura wynosi +8,1 °C. Opady roczne to 611 mm. Dominują wiatry zachodnie. ### Podział miasta W skład miasta wchodzą: * Dobrodzieńska * Wronczyn Osiedla w Oleśnie: * Osiedle 1000-lecia * Osiedle Walce * Osiedle Słowackiego ## Nazwa Pierwsza wzmianka o nazwie _Olesno_ pochodzi z 1226 roku. Inne formy nazwy to _Rosenberc_ (1300) i _Rosenberg_ (1310). Nazwa wywodzi się od słowa _olcha_ lub _olsza_, co oznacza miejsce porośnięte olchami. Niemiecka nazwa _Rosenberg_ znaczy _góra z różami_. Obecna nazwa zatwierdzona 7 maja 1946 roku. ## Historia ### Prehistoria Ślady bytności człowieka w okolicach Olesna sięgają neolitu. Znaleziska archeologiczne pochodzą z Jam, Kozłowic, Ligoty Oleskiej, Radłowa, Skrońska i Sternalic. ### Średniowiecze Atutem osiedleńczym Olesna było położenie przy szlaku bursztynowym i szlaku królewskim. Pierwsza wzmianka o Oleśnie pochodzi z 1226 roku. W 1275 roku miasto zostało lokowane przez księcia Władysława Opolskiego. W 1404 roku Olesno otoczono murami obronnymi; liczyło wówczas około 160 domów mieszczańskich. W 1327 roku książę Bolesław II uznał zwierzchnictwo czeskie. W 1396 roku Spytko II z Melsztyna spustoszył Olesno. W 1450 roku Bernard niemodliński nadał Olesnu nowe prawa miejskie. ### XVI–XX wiek Wraz z całym księstwem opolsko-raciborskim Olesno przypadło królom czeskim z dynastii Habsburgów. W latach 1645–1666 udzielali oni opolskiego lenna Wazom. Miasto miało wielu właścicieli, m.in. Izabela Jagiellonka, Jan von Beess, ród Gaszynów. Wojna trzydziestoletnia (1618–1648) spowodowała grabieże i pożary. W 1708 roku epidemia dżumy zabiła niemal 90% mieszkańców. W 1742 roku Olesno zostało włączone do Królestwa Prus. W XVIII wieku funkcjonowało 18 cechów rzemieślniczych. Pod koniec XVIII wieku powstała Gmina Żydowska. W 1801 roku Jan Gałeczka otworzył pierwszą na Górnym Śląsku drukarnię. Od 1816 roku Olesno było miastem powiatowym w rejencji opolskiej. W 1840 r. istniało 56 warsztatów tkackich. W połowie XIX wieku działało 52 kupców i handlarzy oraz 25 gospód i szynków. W 1831 w okolicy stacjonował drugi szwadron 6 Pułku Huzarów. W okresie Wiosny Ludów zaczęto wydawać pierwszy lokalny tygodnik polski „Telegraf Górnośląski”. W 1865 roku odnotowywano, że dominuje język niemiecki. W 1905 r. językiem ojczystym 56% mieszkańców był niemiecki, a 35% polski. Podczas I wojny światowej Olesno było miastem lazaretowym. ### Dwudziestolecie międzywojenne Od 1919 roku Olesno należało do prowincji Górny Śląsk. W nocy z 7 na 8 czerwca 1919 roku doszło do powstania oleskiego. 15 grudnia 1918 roku doszło do pierwszych starć niemiecko-polskich. 20 marca 1920 roku w plebiscycie górnośląskim 3286 głosujących opowiedziało się za pozostaniem w Niemczech, a 473 za przyłączeniem do Polski. 3 maja 1921 roku do Olesna dotarła wiadomość o wybuchu III powstania śląskiego. Podczas nocy kryształowej z 9 na 10 listopada 1938 bojówki hitlerowskie spaliły oleską synagogę. ### II wojna światowa 1 września 1939 roku w rejonie Olesno–Kluczbork wykryto duże zgrupowanie oddziałów pancerno-motorowych. 2 września 1939 roku wykryto w rejonie Olesna kolumnę samochodów i czołgów. W miejscowym więzieniu Niemcy umieścili aresztowanych działaczy polskiej mniejszości. W trakcie wojny znajdowały się tutaj filie obozu Stutthof. Armia Czerwona zdobyła miasto 20 stycznia 1945 roku. W nocy z 22 na 23 stycznia 1945 roku spłonął ratusz i plebania. Zniszczono około 250 domów. ### Okres polski po 1945 24 marca 1945 roku polska grupa przejęła miasto od armii radzieckiej. Po wojnie miasto rozwijało się powoli. W latach 50. działało kilka zakładów produkcyjnych; prawie połowa mieszkańców pracowała poza powiatem. Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Oleskiej działa od 1958 roku. Od 1992 roku Olesno współpracuje z Arnsbergiem. Po reformie administracyjnej w 1999 roku Olesno ponownie stało się siedzibą powiatu. ## Demografia Według danych GUS z 31 grudnia 2019 roku Olesno miało 9407 mieszkańców.  ## Zabytki Do rejestru zabytków wpisane są: * Kościół pw. św. Michała, zbudowany w 1374 roku  * Plebanię, wikarówka, z poł. XVII, 1826 r. * Kościół pw. św. Anny, z 1518 roku  * Kościół ewangelicki, z lat 1851–1853 * Kaplicę pw. św. Franciszka z Asyżu, z 1909 roku * Cmentarz żydowski, z pocz. XIX w. * Ratusz, obecnie muzeum, zbudowany w 1826 roku  * Mury obronne, z XIV/XV w. * Kamienicę barokową, ul. Jaronia 7, z poł. XVIII w. Inne zabytki: * Stara synagoga * Synagoga * Kościół parafialny pw. Bożego Ciała, z 1913 roku * Pozostałości zespołu dworskiego z XIX w. w Oleśnie-Świercze ## Transport ### Transport drogowy Przez Olesno przebiega droga krajowa S11 oraz drogi wojewódzkie 493, 494, 901. ### Transport kolejowy Olesno posiada stację kolejową.  ### Komunikacja autobusowa Połączenia autobusowe obsługiwane są przez PKS Lubliniec i inne firmy. ### Lądowisko Sanitarne lądowisko przy ul. Klonowej otwarto w 2011 roku. ## Oświata W Oleśnie działają przedszkola, szkoły podstawowe, licea ogólnokształcące, szkoła branżowa, technika i szkoła muzyczna. ## Kultura * Miejski Dom Kultury * Muzeum im. Jana Nikodema Jaronia * Młodzieżowe Studium Muzyki Rozrywkowej * Biblioteka Publiczna im. Jakuba Alberta Pieloka ### Stałe imprezy kulturalne * Dni Olesna * Konkurs Poetycki „Szuflada” * Ogólnopolski Przegląd Piosenki Poetyckiej ### Zespoły muzyczne * Są Gorsi * Chór Miejski „OIenSis” * Wind Band  ## Sport OKS Olesno to klub piłkarski, grający w klasie okręgowej. ## Religia ### Wspólnoty wyznaniowe #### Kościół rzymskokatolicki * Parafia Bożego Ciała * Kościół św. Anny * Kościół św. Michała #### Kościół Ewangelicko-Augsburski * Kościół Krzyża Chrystusowego #### Kościół Zielonoświątkowy * Zbór Kanaan #### Świadkowie Jehowy * Zbór Olesno Śląskie ### Cmentarze * Cmentarz Komunalny * Cmentarz żydowski ### Nieistniejące obiekty sakralne * Stara synagoga * Synagoga ## Polityka Burmistrzem Olesna jest Piotr Gręda. ## Współpraca międzynarodowa Olesno współpracuje z Arnsbergiem. ## Ludzie związani z Olesnem * Honorowi Obywatele Miasta, m.in. Franciszek Kokot, Jerzy Mierzwa. * Osoby Zasłużeni dla Ziemi Oleskiej. ## Odznaczenia Order Odrodzenia Polski III klasy (1978).