Ostrawa (cz. Ostrava, niem. Ostrau) – miasto w Czechach przy północnym krańcu Bramy Morawskiej, na granicy Śląska Cieszyńskiego, Śląska Opawskiego i Moraw, u ujścia do Odry dwóch rzek: Opawy i Ostrawicy. Stolica kraju morawsko-śląskiego i była siedziba powiatu Ostrawa-miasto. Ważny ośrodek komunikacyjny i gospodarczy Czech. Na początku 2024 roku, z liczbą mieszkańców wynoszącą ponad 284 tys., Ostrawa zajmowała trzecie miejsce pod względem liczby ludności (po Pradze i Brnie) w Czechach. W mieście rozwinął się przemysł energetyczny, maszynowy, chemiczny, materiałów budowlanych, papierniczy oraz spożywczy. == Historia == Przez teren osady od najdawniejszych czasów biegł szlak bursztynowy, a następnie szlak handlowy z Moraw na Górny Śląsk. W VIII pojawiły się osiedla słowiańskie, a w X gród Gołęszyców. Granica Śląska z Morawami została uregulowana na rzece Ostrawica w grudniu 1261 co potwierdzono w specjalnym dokumencie wystawionym przez nowego króla czeskiego Przemysła Ottokara II. Akt lokacyjny miasta nie zachował się, a pierwsza pisemna wzmianka pochodzi z 1279, mówiąca o spotkaniu praskiego biskupa Tobiasza z Bechyně z biskupem ołomunieckim Brunonem ze Schauenburku mającym mieć miejsce w biskupim mieście Ostrawie leżącym za opawską prowincją. Historycy domniemują, że prawa miejskie udzielono Ostrawie pomiędzy 1268 a 1278. Postępująca kolonizacja miasta odznaczyła się rosnącą liczbą rodzin niemieckich, która stopniowo zmieniała czysto słowiański charakter miasta. W 1290 roku prawobrzeżna Ostrawa leżąca na terenie Śląska (w odróżnieniu od części morawskiej) stała się własnością książąt cieszyńskich, w związku z podziałem księstwa opolskiego. Z 1380 roku pochodzi pierwsza wzmianka o dwóch oddzielnych Ostrawach. Obecna Śląska Ostrawa nazywała się wówczas Wendyjską (Słowiańską), naprzeciw niej Morawską Ostrawę oznaczono jako Niemiecką pod koniec XV wieku, mimo że właśnie wówczas w mieście zaczęła wyraźniej zaznaczać swoją obecność społeczność czeska. W końcu XIV zamek w Polskiej Ostrawie przeszedł w ręce szlacheckie, stając się ośrodkiem dóbr, zwanych „państwem polskoostrawskim”, natomiast Morawska Ostrawa w skład dóbr hukwaldzkich. W średniowieczu Morawska Ostrawa zasiedlona została przez osadników z Niemiec. Przez całe wieki była małym miasteczkiem, którego ludność trudniła się rzemiosłem. Od 1714 Polska Ostrawa była własnością rodu Wilczków. W 1763 w okolicach miasta odkryto znaczne złoża węgla kamiennego. Od tego czasu, aż do 1994 kiedy zaniechano wydobycia, datuje się intensywny rozwój miasta jako ośrodka górniczego i przemysłowego. Po kryzysie gospodarczym w latach 70. XIX wieku przemysł górniczy rozwinął się w Zagłębiu Ostrawsko-Karwińskim jako najważniejsza gałąź przemysłu w regionie. Otwierano szereg nowoczesnych kopalń, a miejscowa ludność nie była już w stanie spełnić zapotrzebowanie na tanią siłę roboczą, stąd w rejon sprowadzono dziesiątki tysięcy imigrantów z Galicji. W 1900 roku usamodzielnił się powiat polityczny Morawskiej Ostrawy a Polacy otworzyli Dom Polski. W 1910 liczba mieszkańców polskojęzycznych wyniosła 12849 (ponad 10%, a w północnych zurbanizowanych gminach ponad 20%), o ile w rzeczywistości nie była większa – w powstałym w 1904 roku powiecie sądowym polsko-ostrawskim było to w 1910 ponad 20%, ale w wielu gminach wskutek nacisku czeskiej administracji odsetek deklaracji języka polskiego drastycznie spadł w porównaniu do 1900 roku. Była to część konfliktu narodowościowego jaki wybuchł na dobre na początku XX wieku. Już wtedy czescy aktywiści zabiegali o zmianę nazwy Polskiej Ostrawy na Śląską, co jednak doszło do skutku dopiero 27 listopada 1919, po uzyskaniu niepodległości przez Czechosłowację. Po powstaniu państwa czechosłowackiego powstała idea stworzenia Wielkiej Ostrawy. Projekt z 1919 przewidywał połączenie 15 gmin: Morawska Ostrawa, Przywóz, Witkowice, Mariánské Hory, Zábřeh nad Odrou, Nová Ves, Hrabůvka, Svinov, Kunčice nad Ostravicí, Malé Kunčice, Polska Ostrawa, Muglinov, Hruszów, Radwanice i Michałkowice. Po szeregu wydanych ustaw i rozwiązaniu szeregu punktów spornych o przynależność nowego tworu administracyjnego do Moraw lub Śląska projekt odchudzono tylko do 7 morawskich gmin: Morawskiej Ostrawy, Przywozu, Witkowic, Mariánskich Hor, Zábřehu nad Odrou, Novej Vsi i Hrabůvky, które miały zostać połączone w jedno miasto o nazwie Morawska Ostrawa. Nowa ustawa weszła w życie 1 stycznia 1924. Pierwszym komisarzem został Jan Prokeš. Komisja administracyjna składała się z 31 Czechów, 9 Niemców i 2 Żydów. Nowe miasto miało 4029 hektarów i 113 709 mieszkańców. W sąsiedniej Śląskiej Ostrawie powstał konkurencyjny projekt przyłączenia do niej Hruszowa, Muglinowa, Michałkowic i Radwanic, jednak nie zgodziły się na to Radwanice i Muglinów. Po zajęciu Czechosłowacji przez wojska niemieckie doszło do zrealizowania pierwotnego planu Wielkiej Ostrawy. 1 lipca 1941 do Morawskiej Ostrawy przyłączono Śląską Ostrawę, Hruszów, Kończyce Wielkie, Kończyce Małe, Michałkowice, Muglinów i Radwanice z powiatu frydeckiego, oraz Hrabovą, Novą Bělę, Starą Bělę i Výškovice z powiatu morawskoostrawskiego. Kres drugiej wojny światowej w okolicach Ostrawy nadszedł wraz z nadejściem Armii Czerwonej w kwietniu 1945 roku. Wiele z miejscowości przyłączonych przez Niemców do Morawskiej Ostrawy czasowo się usamodzielniło. W dniu 10 maja 1945 roku w Ostrawie uruchomiono dla Niemców obóz Hanke, w którym życie straciło co najmniej 231 osób. W latach 50. w pobliskiej Porubie zaczęło powstać nowe osiedle socjalistyczne. Do Ostrawy przyłączono je w 1957. Kolejne osiedla z wielkiej płyty powstały w następnych dziesięcioleciach w południowej części miasta. Obecnie Ostrawa zmienia swój wizerunek i nastawia się na turystów, inwestując w kolejne atrakcje miejskie oraz w renowację zabytkowych obiektów, których na jej terenie znajduje się znaczna liczba. Ostrawa jest stolicą kraju morawsko-śląskiego (cz. Moravskoslezský kraj). Wraz z Boguminem (cz. Bohumín) tworzy ważny węzeł kolejowy. Ostrawa ma także międzynarodowy port lotniczy Ostrawa-Mošnov. Znajduje się tam także polski konsulat generalny. === Kalendarium historii Ostrawy === 1245–1281 – Morawska Ostrawa majątkiem biskupa ołomunieckiego 1267–1278 – prawa miejskie dla Morawskiej Ostrawy 1297 – pierwsza pisemna wzmianka o kościele św. Wacława i zamku w Śląskiej Ostrawie 1362 – król Karol IV nadaje Morawskiej Ostrawie prawo organizowania dorocznych targów lata 70. XIV wieku – budowa murów miejskich 1428 – okoliczny teren zajęty przez husytów 1539 – pierwsza wzmianka o Starym Ratuszu w Morawskiej Ostrawie 1556 – pożar zniszczył sporą część Morawskiej Ostrawy w czasie wojny trzydziestoletniej miasta i zamek okradły wojska duńskie, szwedzkie i habsburskie 1625 – epidemia dżumy – zginęła połowa okolicznych mieszkańców 1747 – otwarto pierwszą pocztę w Morawskiej Ostrawie 1763 – odkrycie pokładów węgla w dolinie Burnia 1828 – otwarcie Huty Rudolfa (obecnie Huta Witkowice) 1847 – Morawska Ostrawa uzyskała połączenie kolejowe z Wiedniem i Krakowem (K.u.K. Privilegierte Kaiser-Ferdinands-Nordbahn) 1869 – rusza pierwsza gazownia oraz telegraf 1879 – budowa synagogi w Morawskiej Ostrawie 1894 – otwarcie Domu Narodowego czeskiego 1895 – otwarcie Domu Niemieckiego 1900 – otwarcie Domu Polskiego 1901 – na ulice Morawskiej Ostrawy wyjechał pierwszy tramwaj elektryczny (od 1894 jeździły parowe) 1907 – rozpoczął działalność pierwszy teatr niemiecki 1919 – w pierwszym roku Czechosłowacji władze zmieniły nazwę Polskiej Ostrawy na Śląską Ostrawę 1924 – powstała tzw. Wielka Ostrawa – do Morawskiej Ostrawy władze czechosłowackie przyłączają sześć okolicznych morawskich gmin 1930 – zakończono budowę modernistycznego Nowego Ratusza 1939–1945 – podczas okupacji niemieckiej większość ostrawskich Żydów zostało wymordowanych; w 1941 do Wielkiej (Morawskiej) Ostrawy dołączono 8 śląskich (w tym Śląska Ostrawa) i 4 morawskie gminy 1945 – uruchomienie obozu koncentracyjnego Hanke dla Niemców 1945 – przeniesienie do Ostrawy Wyższej Szkoły Górniczej 1949–1951 – budowa ogromnej Nowej Huty 1955 – powstało studio telewizyjne, drugie w Czechach (i Czechosłowacji) 1976 – przyłączono kolejne gminy podmiejskie – łącznie od 1924 roku 33 gminy, które tworzą obecnie 23 dzielnice okres między II wojną światową do 1989 – gwałtowny rozwój miasta i napływ ludności z Czech, Moraw i Słowacji 1991 – powstał Uniwersytet Ostrawski 1994 – koniec wydobycia węgla w mieście 1996 – miasto zostało siedzibą nowej diecezji ostrawsko-opawskiej 1997 – zalanie części miasta podczas powodzi tysiąclecia 1998 – zakończenie wytopu żelaza w Witkowicach 2012 – zakończenie pierwszego etapu rewitalizacji Dolnych Witkowic i nowego centrum miasta 2015 – miasto organizuje wspólnie z Pragą Mistrzostwa świata w hokeju na lodzie == Demografia == Wykres ludności miasta Ostrawa w latach 1869–2024, dane w latach 1941–2010 oznaczają liczbę ludności w środku roku: W 2001 roku miasto zamieszkiwało 316744 osób z czego 283955 (89,6%) narodowości czeskiej, 11016 (3,5%) słowackiej, 7278 (2,3%) morawskiej, 950 (0,3%) polskiej, 915 (0,3%) śląskiej, 776 (0,2%) wietnamskiej, 658 (0,2%) romskiej, 574 (0,2%) niemieckiej i 276 (0,1%) ukraińskiej. Pod względem religii jedynie 93400 (29,5%) stanowiły osoby wierzące, w tym największą grupę wyznaniową stanowili katolicy – 75637 (80,1% wierzących). W 2023 roku miasto zamieszkiwało 283 504 osób, rok później populacja wynosiła 284 765. == Podział administracyjny == Miasto Ostrawa podzielone jest na 23 dzielnice (cz. městské obvody), 37 gmin miejskich (cz. částí obcí) i 39 gmin katastralnych (cz. katastrální území): == Transport == Ostrawa stanowi ważny ośrodek komunikacyjny łączący Morawy z Górnym Śląskiem. Przez miasto przebiega Autostrada D1, łącząca się w pobliskim Boguminie z polską Autostradą A1. Transport lotniczy zapewnia Port lotniczy Ostrawa, a kolejowy stacja Ostrava hlavní nádraží oraz szereg przystanków kolejowych. W Ostrawie istnieje także rozbudowana sieć trolejbusowa i tramwajowa. == Zabytki