Piza (wł. Pisa) – miasto we Włoszech, w Toskanii, 85 379 mieszkańców, nad rzeką Arno, oddalone o 13 km od wybrzeża Morza Liguryjskiego. Piza jest także jedną z prowincji Toskanii o powierzchni 2448 km², zamieszkaną przez 384 957 osób, podzieloną na 39 gmin. == Historia == Założona przez Etrusków lub Ligurów, później port morski. Stała się potężną republiką między X a XII wiekiem. W roku 1081 uzyskała prawa miejskie i zrzeczenie się księcia Toskanii wszelkiej jurysdykcji oraz nadanie praw mieszkańcom wyboru margrabiów. Piza wzbogaciła się w tym okresie na łupach pochodzących z kampanii przeciwko Saracenom na Sycylii i Sardynii – najlepiej świadczy o tym kunszt wykonania słynnej w świecie Krzywej Wieży (Torre Pendente). Od XVI w. podupadło głównie z winy nanoszonego przez rzekę Arno mułu, który doprowadził do zapiaszczenia portu. W 1409 miejsce soboru. W Pizie znajduje się również jeden ze starszych uniwersytetów na świecie, utworzony w 1343. 180 p.n.e. – zdobyta przez Rzym 313 – stolica biskupia 860 – miasto złupili wikingowie pod wodzą Hastinga 1063 – rozpoczęcie budowy katedry 1075 – miasto wystąpiło do papieża z prośbą o nadanie praw miejskich 1081 – nadanie praw miejskich 1152 – rozpoczęcie budowy baptysterium 1284 – miasto zdobyte przez Genueńczyków 1343 – założenie uniwersytetu 1406 – zdobyta przez Florencję 1409 – Sobór w Pizie 1494 – odzyskanie niepodległości 1509 – po raz drugi zdobyta przez Florencję 1987 – Campo dei Miracoli zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego UNESCO == Zabytki == Campo dei Miracoli (Pole cudów) – duży plac, na którym znajdują się 4 arcydzieła architektury średniowiecznej: katedra, baptysterium, kampanila, zwana Krzywą Wieżą oraz cmentarz: Katedra – zbudowana w latach 1063–1118, następnie po pożarze w 1595 odbudowana w 1604 roku. Fasada katedry w stylu lombardzkim ozdobiona kolorowym piaskowcem oraz płytkami ze szkła i majoliki. Najcenniejsze zabytki to południowe drzwi wykonane z brązu (1180) przez Bonannusa, mozaika Chrystus w Majestacie (1302) w apsydzie i ambona (1302–1311) autorstwa Giovanniego Pisano; Baptysterium – w budowli można zidentyfikować kilka stylów architektonicznych, romański w bryle budynku, gotycki w zdobiących elewacje pinaklach, renesans w półkolistych arkadach. Projekt budynku wykonał Diotisalvi, natomiast budowę ukończyli Giovanni Pisano i Nicola Pisano. Wewnątrz zwraca uwagę marmurowa chrzcielnica Guida Bigaralliego oraz ambona Nicoli Pisano; Torre Pendente (Krzywa Wieża) – budowę której rozpoczęto w 1173 jako dzwonnicy katedry, jednakże ze względu na piaszczysty grunt zaczęła się przechylać już w trakcie budowy; Camposanto – nekropolia w północnej części Campo dei Miracoli w pobliżu katedry; Bazylika San Piero a Grado – rzymskokatolicki kościół znajdujący się w miejscu, gdzie według tradycji św. Piotr zszedł na ląd w drodze z Antiochii do Rzymu, znaczący przykład lokalnego stylu romańskiego; kościół Santa Maria della Spina – mały kościół położony nad brzegiem Arno zbudowany w 1230 i przebudowany w stylu gotyckim w 1323 roku. W 1871 kościół rozebrano i przesunięto o kilka metrów. Nazwa kościoła pochodzi od przechowywanej tu kiedyś relikwii ciernia z korony cierniowej Jezusa; kościół San Zeno; Piazza dei Cavallieri – plac otoczony średniowiecznymi budynkami; Museo dell'Opera del Duomo – eksponujące skarby katedry i baptysterium; Museo Nazionale di San Matteo – muzeum z bogatym zbiorem toskańskiej rzeźby i malarstwa, w szczególności twórców związanych z Pizą i Florencją; Museo delle Sinopie – muzeum eksponuje szkice fresków które ozdabiały mury Camposanto. Freski te zostały zniszczone w czasie nalotów bombowych w 1944 roku; == Znane postacie == Filippo Buonarroti (1761–1837), rewolucjonista Giorgio Chiellini (ur. 1984 ), piłkarz Ulisse Dini (1845–1918), matematyk Eugeniusz III, papież Leonardo Fibonacci (ok. 1175–1250), matematyk Galileo Galilei (1564–1642), astronom, fizyk i filozof Antonio Pacinotti (1841–1912), fizyk Rustichello da Pisa (XIII wiek), powieściopisarz Giovanni Pisano (ok. 1250–1314), rzeźbiarz i architekt Nicola Pisano (ok. 1220–1278), rzeźbiarz Bruno Pontecorvo (1913–1993), fizyk Ippolito Rosellini (1800–1843), orientalista i egiptolog Titta Ruffo (1877–1953), śpiewak operowy == Miasta partnerskie == Francja: Angers Izrael: Akka Stany Zjednoczone: Niles Niemcy: Unna Brazylia: Corumbá Grecja: Rodos == Zobacz też == Torpes z Pizy == Przypisy == == Bibliografia == Tim Jepson: Przewodnik National Geographic – Włochy. Warszawa: G+J RBA Sp. z o.o.& Co. Spółka Komandytowa, 2002, s. 263. ISBN 83-88132-80-6. Baedeker – Włochy północne. Wyd. I. Bielsko-Biała: Pascal sp. z o.o., 2008, s. 363-370. ISBN 978-3-8297-6558-9. Praca zbiorowa: Przewodniki Wiedzy i Życia – Florencja i Toskania. Warszawa: Hachette Livre Polska sp. z o.o., 2009, s. 156–161. ISBN 978-83-7575-692-0. == Linki zewnętrzne == Oficjalna strona turystyki w Pizie (archiwum) Strona oficjalna prowincji Piza – artykuł i zdjęcia