# Przasnysz ## Charakterystyka i położenie Przasnysz – miasto w województwie mazowieckim, siedziba powiatu przasnyskiego oraz gminy miejskiej Przasnysz. Roztańczone nad rzeką Węgierką, na północnym Mazowszu, na skraju Równiny Kurpiowskiej i Wysoczyzny Ciechanowskiej. Miasto posiada dogodne połączenia drogowe z Warszawą, Olsztynem, Ostrołęką, Działdowem, Ciechanowem, Makowem Mazowieckim i Mławą. Przez Przasnysz przebiegają drogi krajowa nr 57 oraz wojewódzkie nr 544 i 617. Znajduje się tu lądowisko Aeroklubu Północnego Mazowsza. ## Patron miasta Od 18 września 2014 r. patronem miasta jest św. Stanisław Kostka. Jego ojcowie zamieszkali w Przasnyszu, a sam święty miał być tutaj chrzczony (w rzeczywistości odbyło się to w Warszawie, jednak tradycja lokalna utożsamia rodzinę Kostków z Przasnyszem). ## Historia ### Dawne osadnictwo i powstanie osady Najstarsze ślady osadnictwa na tym terenie sięgają przełomu epoki brązu i żelaza, ok. 700 r. p.n.e. W XIII wieku na terenie dzisiejszego Przasnysza funkcjonowała osada targowa oraz dwór myśliwski książąt mazowieckich, o którym wspomniał Henryk Sienkiewicz w „Krzyżakach”. ### Legenda o Przaśniku Zgodnie z ludowymi podaniami, nazwa miasta pochodzi od młynarza Przaśnika. Książę Konrad I Mazowiecki, polując i zgubiając się w lesie, znalazł schronienie u tego ubogiego rolnika. Nieświadomy zaszczytu gości, Przaśnik wspaniale go ugościł. O świcie, gdy książę odnalazł swój orszak, w podzięce obdarował Przaśnika ziemiami nadał osadzie nazwę Przasnysz. ### Rozwój i przywileje Szybki rozwój miasta zawdzięczał korzystnemu położeniu na styku dwóch ważnych pod względem gospodarczym terenów. 10 października 1427 r. książę mazowiecki Janusz I Starszy przyznał Przasnyszowi przywilej miejski na prawie chełmińskim. Po inkorporacji Mazowsza do Korony w 1526 r., miasto stało się stolicą rozległego powiatu ciechanowskiego. ### Złoty wiek XVI wieku Największy rozkwit miasta przypadał na wiek XVI. Lustracja dóbr królewskich z 1564 r. wykazała 689 domów oraz przeszło 500 rzemieślników różnych profesji. Przasnysz słynął z produkcji piwowarskiej (126 piwowarów, cztery razy więcej niż w Warce), piekarniczej (117 piekarzy) oraz szeregu innych rzemiosł. Był trzecim ośrodkiem miejskim Mazowsza po Warszawie i Płocku. Szacuje się, że w XVI wieku miasto liczyło od 4 do 5 tysięcy mieszkańców (według zaginionej Kroniki klasztoru bernardynów – 14 tysięcy). ### XVII i XVIII wiek Kres świetności miasta położył wielki pożar w 1613 r., epidemie oraz najazd Szwedów. W 1657 r. miasto było dwukrotnie zajmowane przez wojska szwedzkie. Uporadek przyszedł dopiero w drugiej połowie XVIII wieku, kiedy miasto znowu zaczęło się rozrastać. ### Czasy nowożytne W 1794 r. podczas insurekcji kościuszkowskiej gen. Antoni Józef Madaliński stanął na czele wzbuntowanej kawalerii. W czasach Księstwa Warszawskiego oraz Królestwa Polskiego miasto przechodziło kolejną transformację. W 1863 r. w okolicach toczono potyczki zbrojne z rosyjską caratą. ### XX wiek W I wojnie światowej miasto było wielokrotnie niszczone; w 1915 r. zniszczeniu uległo 70% zabudowy. W okresie międzywojennym Przasnysz dynamicznie rozwijał się (elektrownia, teatr, gimnazjum), jednak II wojna światowa przyniosła kolejne zniszczenia i ludobójstwo nad ludnością żydowską. ### Współczesność Po 1945 r. miasto powoli odbudowywało się, a w latach 60. nastąpił spurt gospodarczy. Od 1 stycznia 1999 r. Przasnysz jest siedzibą wojewódzkiego powiatu. ## Zabytki ### Kościoły i zespoły klasztorne Miasto posiada wyjątkowe pamiątki sakralne. Kościół farny pw. Wniebowzięcia NMP (1474–1485) to gotycka perełka, w której – według tradycji – miał zostać chrzczony św. Stanisław Kostka. W mieście znajdują się również: - Zespół dawnego klasztoru bernardynów (obecnie pasjonistów) z kościołem pw. św. Jakuba i św. Anny (1588–1618) – uznawany za jeden z najpóźniejszych kościołów gotyckich w Polsce. - Zespół klasztorny kapucynek z kościołem pw. św. Klary i św. Józefa (1609–1616). - Dawna dzwonnica wolno stojąca z końca XV wieku. ### Obiekty użyteczności publicznej - Ratusz barokowo-klasycystyczny z końca XVIII wieku (obecnie Muzeum Historyczne). - Zespół koszar z początku XX wieku (ul. Makowska). - Dawna elektrownia (obecnie Rejon Energetyczny). - Most stalowy na rzece Węgierce (po 1920 r.). - Muzeum Historyczne oraz Muzeum Weterynarii Wiesławy i Waldemara Krzyżewskich. ## Gospodarka Głównymi ośrodkami produkcyjnymi są zakłady Kross SA (branża rowerowa) oraz ABB Sp. z o.o. Centrum miasta pełni funkcję handlową i usługową dla regionu. ## Infrastruktura transportowa Miasto nie posiada stacji kolejowej – najbliższe połączenia szynowe realizowane są z pobliskiego Ciechanowa. Komunikację zapewniają bogate linie autobusowe PKS i operatorów prywatnych. Znajduje się tu lądowisko dla wygasłych oraz Sanitair dla śmigłowców ratunkowych. ## Oświata i kultura Sieć szkół obejmuje m.in. Zespół Szkół Licealnych im. KEN, szkoły podstawowe oraz Akademię Lingwistyczno-Techniczną. Działają tu Miejska Biblioteka Publiczna, Miejski Dom Kultury im. Stanisława Ostoi-Kotkowskiego oraz instytucje kulturalne, takie jak Galeria „Kąt” czy Ogólnopolskie Plenerowe Prezentacje Fotografii Artystycznej. ## Społeczeństwo i demografia Miasto liczy 17 228 mieszkańców (stan na 2016 r.). Władze podzieliły obszar na 11 jednostek pomocniczych – osiedli. Głównymi nurtami wyznaniowymi są katolicyzm oraz wspólnoty protestanckie i świadkowie Jehowy. Działa wielu aktywnych stowarzyszeń, w tym Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Przasnyskiej. ## Sport Sportowcy trenują na nowoczesnym Stadionie Miejskim, w hali sportowej oraz w Aeroklubie Północnego Mazowsza. Działa m.in. Miejski Klub Sportowy (MKS Przasnysz) – historyczny klub piłkarski grający w IV lidze, a także sekcje szermierki, tenisa oraz auto-moto-klub.