Rijeka (wł. Fiume, niem. St. Veit am Flaum, także Pflaum) – miasto w północno-zachodniej Chorwacji, stolica żupanii primorsko-gorskiej, siedziba miasta Rijeka. Leży nad Zatoką Rijecką Morza Adriatyckiego, na wzgórzach u podnóża masywu Risnjak. W 2021 roku liczyło 108 622 mieszkańców. Ośrodek przemysłowy kraju i największy chorwacki port handlowy (m.in. dowóz ropy naftowej), rybacki i tranzytowy. Rozwinięty przemysł stoczniowy, maszynowy, chemiczny, papierniczy, materiałów budowlanych, włókienniczy oraz spożywczy. Znajduje się tu rafineria ropy naftowej z rurociągiem naftowym do rafinerii w Sisaku oraz port lotniczy. W miejscowości jest stacja kolejowa Rijeka. Ośrodek naukowy – szkoły wyższe (m.in. Uniwersytet w Rijece) i instytuty naukowo-badawcze oraz kulturalny – ośrodki turystyczne, muzea. W 2020 roku Rijeka była Europejską Stolicą Kultury. == Demografia == == Historia == Osiedla ludzkie istniały na terenie Rijeki w starożytności – osadnictwo celtyckie, greckie, rzymskie – w czasach Imperium Rzymskiego miasto było znane jako Flumen. Następnie było podbijane przez Ostrogotów, Bizancjum, Longobardów, Awarów, a w 452 zostało zniszczone przez Hunów. Największe znaczenie i świetność miasto przeżywało w średniowieczu – dogodne położenie sprzyjało bogaceniu się na handlu, wysokie mury chroniły przed najeźdźcami. Chorwaci zaczęli zasiedlać miasto od VII wieku, następnie Rijeka przeszła we władanie węgierskie, a w XV wieku pod rządy Habsburgów. W 1723 została proklamowana „wolnym portem”. W XIX wieku nastąpił intensywny rozwój gospodarczy. Od 1870 Rijeka znajdowała się w jednostce administracyjnej (podlegającej bezpośrednio pod jurysdykcję Budapesztu) wchodzącej w skład Krajów Korony Świętego Stefana – węgierskiej części dualistycznych Austro-Węgier. Początkowo po I wojnie światowej miasto stało się przedmiotem sporów między Włochami a nowo powstałym Królestwem Serbów, Chorwatów i Słoweńców. W czasie negocjacji dotyczących przyszłości Rijeki miasto zajął włoski awanturnik Gabriele d’Annunzio (1919) i proklamował objęcie władzy na tym obszarze (Regencja Carnaro). W 1920 Włochy i Królestwo SHS porozumiały się, w wyniku czego powstało Wolne Miasto Fiume, które jednak na mocy traktatu rzymskiego w 1924 uległo podziałowi – większość terytorium i samo miasto przyłączono do Królestwa Włoch. Granica między Rijeką a wsią Sušak biegła jak dawna granica między terytorium Rijeki a Królestwem Chorwacji (autonomicznym regionem w węgierskiej części Austro-Węgier) i w niektórych miejscach na pamiątkę dawnego podziału jej przebieg jest zaznaczony do dziś. Po II wojnie światowej, w 1947, miasto zostało przyłączone do Jugosławii. == Zabytki == średniowieczny kościół NMP (przebudowany w stylu barokowym) klasztor Augustianów z barokowym kościołem Św. Hieronima ratusz (XVIII wiek, przebudowany XIX wiek) katedra Św. Wita (XVII wiek, XVIII wiek) serbska cerkiew św. Mikołaja (XVIII wiek) wieża miejska (XV wiek, XVIII wiek) Chorwacki Teatr Narodowy im. Ivana Zajca (XIX wiek) liczne budowle użyteczności publicznej z XIX wieku i początku XX wieku == Miasta partnerskie == Bitola Cetynia Este Faenza Genua Hiroszima Jałta Kawasaki Kolonia Lublana Neuss Rostock == Ludzie związani z Rijeką == == Przypisy == == Linki zewnętrzne == Strona internetowa miasta jako Europejskiej Stolicy Kultury (chorw. • ang.)