# Rzym: Wieczne Miasto nad Tybrem Rzym (włoski: Roma, łaciński: Roma) jest stolicą i największym miastem Włoch. Położony w centralnej części kraju nad rzeką Tyber i Morzem Śródziemnym, jest stolicą regionu administracyjno-historycznego Lacjum (Lazio). Rzym, znany jako *Wieczne Miasto* i *stolica świata*, stanowi metropolię o globalnym znaczeniu. ## Historia Historia Rzymu to opowieść o rozwoju osady pasterskiej w potężne imperium, które wpłynęło na losy Europy i świata. Od legendarnego założenia przez Romulusa, przez okres królestwa, republikę, aż po cesarstwo, Rzym był świadkiem i uczestnikiem kluczowych wydarzeń w historii. ### Starożytność Rzym powstał jako osada Latynów na Palatynie około 800–750 p.n.e. Legenda głosi, że miasto założył Romulus 21 kwietnia 753 p.n.e. i został jego pierwszym królem (Ab urbe condita). W początkowym okresie miasto było rządzone przez królów, po których nastąpił okres republiki (od 509 p.n.e.). Rzym rozszerzał swoje wpływy, podbijając kolejne terytoria i stając się dominującą siłą w basenie Morza Śródziemnego. W I w. p.n.e., w wyniku wojen domowych, republika przekształciła się w cesarstwo. Oktawian August został pierwszym cesarzem w 27 r. p.n.e. ### Średniowiecze Po upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego w 476 r., Rzym przechodził z rąk do rąk. W 546 roku Rzym został zdobyty przez króla Ostrogotów Totilę, a następnie na ponad 200 lat znalazł się pod panowaniem Cesarstwa Bizantyjskiego. W połowie VIII wieku miasto stało się stolicą Państwa Kościelnego i siedzibą papieży. ### Nowożytność W latach 1809–1814 Napoleon I wcielił miasto do Francji. Po upadku Napoleona Rzym ponownie znalazł się pod władzą papieży. W 1871 roku Rzym został stolicą zjednoczonych Włoch, co oznaczało koniec Państwa Kościelnego. W 1929 roku traktaty laterańskie ustanowiły odrębność Państwa Watykańskiego. ## Toponimia Nazwa „Rzym” (Roma) ma niejasne pochodzenie. Istnieje kilka teorii na ten temat. Jedna z nich łączy nazwę miasta z imieniem legendarnego założyciela, Romulusa. Inna teoria sugeruje etruskie pochodzenie nazwy. ## Geografia Rzym położony jest w środkowej części Włoch, w regionie Lacjum, nad rzeką Tyber, w pobliżu Morza Śródziemnego. Charakteryzuje się pagórkowatym terenem. Do najbardziej znanych wzgórz Rzymu należą: Palatyn, Kapitol, Awentyn, Celius, Eskwilin, Kwirynał i Wiminał. ## Klimat Rzym leży w strefie klimatu śródziemnomorskiego z łagodnymi zimami i ciepłymi latami. Średnia roczna temperatura wynosi 21 °C w dzień i 11 °C w nocy. Okres z letnimi temperaturami trwa od maja do października. Miasto ma około 2500–2600 godzin słonecznych rocznie. ## Demografia Populacja Rzymu wynosi 2 869 461 w centrum administracyjnym (dane na rok 2023). Cała metropolia ma ponad 4 miliony mieszkańców. ## Gospodarka Rzym jest ważnym centrum gospodarczym Włoch. Dominuje sektor usług, w tym turystyka, administracja publiczna, finanse i handel. Miasto jest również siedzibą wielu międzynarodowych organizacji. ## Kultura i Religia Rzym jest centrum kultury o nieporównywalnym bogactwie zabytków i dzieł sztuki. Miasto jest siedzibą papieża i centrum katolicyzmu, co nadaje mu szczególny charakter religijny i kulturowy. Ważne zabytki i miejsca kultu: * **Koloseum:** Symbol starożytnego Rzymu, największy amfiteatr na świecie. * **Forum Romanum:** Serce starożytnego Rzymu, centrum polityczne, religijne i społeczne. * **Panteon:** Doskonale zachowana świątynia poświęcona wszystkim bogom. * **Bazylika Świętego Piotra:** Najważniejsza świątynia katolicka, arcydzieło architektury renesansu i baroku. * **Kaplica Sykstyńska:** Znana ze wspaniałych fresków Michała Anioła. * **Fontanna di Trevi:** Imponująca barokowa fontanna. * **Schody Hiszpańskie:** Słynne schody łączące Piazza di Spagna z kościołem Trinità dei Monti. ## Transport Rzym jest ważnym węzłem komunikacyjnym. Posiada dwa międzynarodowe lotniska, rozbudowaną sieć autostrad i linii kolejowych, w tym szybkie koleje. ### Transport kolejowy Głównym dworcem kolejowym jest Roma Termini. Rzym jest hubem dla kolei wysokich prędkości. ### Transport lotniczy Rzym jest obsługiwany przez dwa lotniska: Rzym-Ciampino i Rzym-Fiumicino. ### Transport miejski Transport miejski w Rzymie obejmuje autobusy, tramwaje, trolejbusy, metro i kolej podmiejską. ## Sport W Rzymie mają siedzibę znane kluby sportowe, takie jak AS Roma i S.S. Lazio. Miasto było gospodarzem Letnich Igrzysk Olimpijskich w 1960 roku oraz Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej w 1934 i 1990 roku. ## Miasta partnerskie * Paryż, Francja (1956) Miasta zaprzyjaźnione: * Pekin, Chiny * Kraków, Polska * Nowy Jork, Stany Zjednoczone * Cincinnati, Stany Zjednoczone * Seul, Korea Południowa * Tokio, Japonia * Glasgow, Wielka Brytania * Płowdiw, Bułgaria * Belgrad, Serbia ## Podsumowanie Rzym to miasto o niezwykłej historii, bogatej kulturze i pięknie, które przyciąga miliony turystów z całego świata. Jego zabytki, dzieła sztuki, klimat i atmosfera sprawiają, że jest to miejsce wyjątkowe i niezapomniane.