Solec Kujawski (do 22 listopada 1924 Solec; niem. Schulitz) – miasto w Polsce, położone w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie bydgoskim, na lewym brzegu Wisły. Siedziba miejsko-wiejskiej gminy Solec Kujawski. Według danych z 31 Marca 2026 roku Solec Kujawski liczył 14 722 mieszkańców. W pobliżu miasta znajduje się uruchomione 4 września 1999 r. Radiowe Centrum Nadawcze z nadajnikiem o mocy 1000 kW i dwoma masztami radiowymi o wysokości 330 i 289 m, które emitują 1 Program Polskiego Radia. == Położenie == Miasto królewskie Solec, lokowane w 1325 roku, położone było w XVI wieku w województwie inowrocławskim. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa bydgoskiego. Solec Kujawski położony jest w odległości 20 km na wschód od Bydgoszczy i 35 km na zachód od Torunia. Pod względem historycznym miasto znajduje się na Kujawach. Etnograficznie Solec Kujawski stanowi część tzw. Kujaw Północnych, natomiast fizjograficznie – Kujaw nadwiślańskich. Według regionalizacji fizycznogeograficznej Polski miasto położone jest na Kotlinie Toruńskiej. Tereny położone na południe od miasta porasta jeden z największych kompleksów leśnych na Kujawach – Puszcza Bydgoska. == Nazwa == Nazwa miasta pochodzi od soli (niem. Saltz) – w średniowieczu bardzo ważnego towaru. Możliwe jest również pochodzenie od staropolskich wyrazów sół, sołek, które oznaczały spichrz – magazyn zbożowy, gdzie składowano daniny dla księcia (w szczególności zboże). W przeszłości, przed nadaniem obecnej polskiej nazwy, funkcjonowały również inne wersje nazewnictwa: Solecz, Solyecz (Soliecz), Solitz, Sulec, Szolec, Szulice. Później powstała i ukształtowała się niemiecka nazwa Schulitz, następnie przekształcona przez ludność wiejską z okolic miasta w gwarze dolnoniemieckiej (Plattdeutsch) na Sülz. Do dziś nie udowodniono, czy w okolicach miasta znajdowały się pokłady soli (podobnie jak w Inowrocławiu), z czym mogło się wiązać powstanie nazwy. Najbardziej prawdopodobne jest przypuszczenie, że miasto w przeszłości było ważnym ośrodkiem handlu wiślanego solą z samych Kujaw bądź z Wieliczki i Bochni. Po powrocie miasta do Polski w 1920, wynikły trudności w dostarczaniu poczty związane z istnieniem większej liczby miast położonych nad Wisłą o tej samej nazwie. W związku z tym początkowo miasto określano jako Solec nad Wisłą. Jednak zmiana ta nie rozwiązała problemów z dostarczaniem poczty i w celu bliższego określenia położenia miasta dodano do nazwy Solec człon koło Torunia. W 1924 wojewoda poznański Adolf Rafał Bniński zaproponował nazwę funkcjonującą do dziś. Innymi propozycjami niektórych radnych były nazwy: Solec Pomorski, Solec Wielkopolski, Solec Drzewny, Solec Spław, Solec Las. 2 grudnia 1924 oficjalnie zatwierdzono obecną nazwę miasta. == Historia == === Przed 1325 === Prawdopodobnie miejscowość została po raz pierwszy wymieniona w 1263, w dokumencie opisującym spór Zakonu krzyżackiego z księciem Kazimierzem I kujawskim dotyczącym blokowania statków na Wiśle, które chciały składać swój towar w Solcu. Korzystne położenie nad Wisłą pozwala domniemać, że Solec istniał jeszcze przed pojawieniem się pierwszych pisemnych wzmianek. === 1325 === Nadanie dokumentu lokacyjnego W 1325 Solcu nadano prawa miejskie. Prawnuk Konrada I mazowieckiego – książę Przemysł inowrocławski udzielił wtedy swemu poddanemu Tomaszowi z Jaksic przywileju na założenie miasta. Oryginalny dokument lokacyjny już nie istnieje – nie wiadomo co się z nim stało (przypuszczalnie zaginął w czasie walk między Krzyżakami a Władysławem Łokietkiem, lecz, jak wynika z potwierdzenia przywileju przez króla Zygmunta I Starego z 1538 mieszkańcy przedłożyli mu dokument z podpisem i pieczęcią księcia). Przywilej był wielokrotnie potwierdzany przez królów polskich. Po prawej, w tabeli zestawiono dane dotyczące kolejnych potwierdzeń aktu lokacyjnego. Treść dokumentu lokacyjnego W inwokacji dokumentu stwierdza się, że Przemysł z łaski i własnej woli, jak również za radą naszej szlachty, miasto nasze na zasadach prawa magdeburskiego przekazuje mądremu i szlachetnemu człowiekowi, wiernemu Tomaszowi z Jaksic. Tomasz i jego następcy otrzymali nieograniczone dziedziczenie oraz wójtostwo w nowo założonym mieście, z czym wiązało się otrzymanie wielu przywilejów, jak i obowiązków dla niego i jego następców. Przywileje wójta – niektóre przywileje wójta i jego następców: prawo wybudowania w dowolnie wybranym miejscu swojego domu, który był wolny od wszelkich opłat oraz dożywotnio zapewniony dla niego i jego następców sześć łanów pola wolnych od wszelkich opłat oraz prawo wypasu otrzymywanie 1/6 części należnych podatków oraz 1/3 części należnych opłat sądowych prawo wybudowania kuźnicy, młyna i łaźni Obowiązki wójta – do obowiązków wójta nałożonych na niego w dokumencie należało m.in.: dopilnowanie by miasto ze wszelką starannością rozbudować i gdyby w przyszłości miasto przez ogień, od czego nas Bóg zachowaj, lub w inny sposób ucierpieć miało, co uszkodzone znowu odtworzyć sprawowanie sądów według prawa magdeburskiego – podlegało mu sądownictwo (Jeśli (...) mieszczanin rani drugiego, zabije, bądź mu jakąś krzywdę wyrządzi, to nie ma nikt inny poza Tomaszem, naszym wójtem, być sędzią w tej sprawie; zastrzeżono jednak, iż w przypadku gdy jedną z wyżej wymienionych osób jest rycerz, lub gdy zdarzenie ma miejsce w pobliżu ratusza, to sądzenie przypada sędziemu bądź staroście) Inne części dokumentu: Częścią dokumentu jest poza tym przywilej leśny, który zapewnił, że las w promieniu jednej mili (najprawdopodobniej staropolskiej, która liczyła ok. 6 tys.–7 tys. m) jest we wieczystym posiadaniu wójta i miasta. Mieszczanie mieli obowiązek, po upływie 10-letniego zwolnienia od podatków, corocznego ich uiszczania na św. Marcina (11 listopada). Określono poza tym granice miasta (między wsiami Łęgnowo i Przyłubie). W całym dokumencie nazwa „Solec” nie została wymieniona. Dopiero w potwierdzeniu Zygmunta I Starego z 1538, król stwierdził, że w dokumencie chodzi (...) wyraźnie o nazwę miasta Solec. === Od XIV do XVI wieku === Czasy Władysława Łokietka Pierwsze lata istnienia Solca jako miasta nie były spokojne. Spory pomiędzy zakonem krzyżackim a Polską (w 1309 Krzyżacy przejmują Pomorze Wschodnie z Gdańskiem) doprowadziły do działań wojennych, które wybuchły w 1329. W walkach tych, podczas gdy Krzyżacy plądrowali Kujawy i Wielkopolskę, szczególnie mocno ucierpiał m.in. Solec (ziemie te zdobyte zostały w okolicach 1332). Czasy Kazimierza Wielkiego Za panowania następcy Łokietka – Kazimierza Wielkiego, w 1336 król zgodził się w układzie z Wyszehradu na to, by zakon zatrzymał Pomorze, ziemię chełmińską i michałowską, a ziemię dobrzyńską i Kujawy zwrócił Polsce – lecz szlachta i duchowieństwo odmówili potwierdzenia porozumienia i doprowadzili do procesu kanonicznego, który zakończył się dla zakonu niekorzystnie. Pomimo to Krzyżacy zatrzymali Kujawy, wraz z Bydgoszczą i Solcem. Tragedią dla mieszkańców młodego miasta była powódź, która nawiedziła Solec wiosną 1339. Miasto pozostawało pod kontrolą zakonu aż do 8 lipca 1343, gdy zatwierdzono układ z Wyszehradu pokojem kaliskim i Krzyżacy zwrócili ziemię kujawską oraz dobrzyńską. Po zakończeniu sporu polsko-krzyżackiego król zajął się odbudową silnie zniszczonych miast na Kujawach, w tym odbudową Solca. Czasy Ludwika Węgierskiego Następca ostatniego Piasta – Ludwik Węgierski oddał m.in. ziemie w okolicach Bydgoszczy (w tym Solec) jako lenno dla księcia Kazimierza Szczecińskiego. Następnie Solec Kujawski, Bydgoszcz i kilka innych okolicznych miast należało do księcia Władysława Opolczyka (od 1378). W późniejszym czasie właściciel zmieniał się wielokrotnie. Z 1382 pochodzi pierwsza pisemna wzmianka o kościele parafialnym w Solcu Kujawskim – o dzisiejszym Kościele pw. Św. Stanisława (parafia ta aż do czasów rozbiorowych należała do dekanatu bydgoskiego). Czasy Władysława Jagiełły W 1392, po zjednoczeniu Kujaw i przyłączeniu ich do Korony Królestwa Polskiego, miasto zostało własnością samego króla Władysława Jagiełły (administracyjnie leżało w powiecie bydgoskim i w województwie inowrocławskim; zobacz: podział terytorialny Rzeczypospolitej Obojga Narodów). Było ono wielokrotnie miejscem rozmów i pertraktacji z zakonem krzyżackim. Rozmowy różnego typu i wagi odbywały się najczęściej na piaskowych wyspach na Wiśle, których wtedy było bardzo dużo, gdyż tędy przebiegała wówczas granica pomiędzy Polską a zakonem. Przykładem może być rozmowa z 1389, w czasie której zakon skarżył się, że pruscy kupcy są w Polsce obrabowywani. Rozmowa ta nie przyniosła jednak rezultatu. W czasie wielkiej wojny z zakonem w latach 1409–1411 Solec został spalony. Również po jej zakończeniu miasto było wielokrotnie plądrowane przez Krzyżaków. Wskutek wojen i napadów miasto poważnie podupadło i znacznie zubożało. Ponownie Solec był miejscem rokowań polsko-krzyżackich w 1417, lecz dopiero 27 września 1422 w miejscowości Mełno (dzisiejszy powiat grudziądzki) zawarto pokój między obydwoma stronami (zobacz: pokój melneński). Czasy Władysława Warneńczyka i ostatnich Jagiellonów W 1441 wdowa po Władysławie Jagielle Zofia Holszańska przekazała w zastaw za 5736 guldenów węgierskich Bydgoszcz wraz z zamkiem, Solec Kujawski, Gniewkowo i Fordon staroście inowrocławskiemu Mikołajowi Szarlejskiemu. Skutkowało to tym, że Solec z miasta królewskiego spadł do rangi miasta zależnego. Szesnaście lat później, w 1457 właścicielem m.in. Solca został Jan Kościelecki, herbu Ogończyk (aż do 1600 miasto należało do rodziny Kościeleckich). W następnych latach Solec, pomimo osiągniętego spokoju po II pokoju toruńskim z 1466, nie mógł się rozwijać w pełni, ponieważ jego gospodarkę tłumiły większe miasta sąsiednie – Bydgoszcz i Toruń. Z 1540 pochodziły dawne nadwiślańskie spichrze zbożowe, które znajdowały się na terenie Solca i znacznie ułatwiły handel zbożem z Gdańskiem. Według nielicznych zachowanych odpisów z ksiąg miejskich wynika, że w 1571 wszyscy mieszkańcy miasta byli Polakami (ludność niemiecka, któr