Tel Awiw-Jafa (hebr. ‏תל אביב-יפו‎, trl. Tel Awiw-Jafo, trb. Tel Awiw-Jafo; arab. ‏تل ابيب-يافا‎ trl. Tall Abīb-Yāfā, trb. Tall Abib-Jafa), zwyczajowo nazywane Tel Awiw – drugie pod względem wielkości miasto Izraela. Miasto jest położone w dystrykcie Tel Awiw na nadmorskiej równinie Szaron, leżącej nad Morzem Śródziemnym. Tel Awiw zajmuje powierzchnię 51,8 km², będąc najludniejszym miastem obszaru metropolitalnego Gusz Dan. Miasto jest zarządzane przez władze miejskie Tel Awiwu-Jafy, na czele których stoi burmistrz Ron Chuldaj. Tel Awiw został założony w 1909 na peryferiach starożytnego portu morskiego Jafa (hebr. יָפוֹ; arab. يافا). W dwa lata po powstaniu państwa Izrael, w 1950 Tel Awiw i Jafa zostały połączone w jedno miasto. Choć stolicą proklamowaną przez Izrael jest Jerozolima, to ONZ nie uznaje tego faktu, dlatego większość ambasad mieści się w Tel Awiwie. Zespół miejski Białego Miasta Tel Awiwu został umieszczony w 2003 na liście światowego dziedzictwa UNESCO, jako największe na świecie skupisko budynków modernistycznych. W grudniu 2017 prezydent Stanów Zjednoczonych, Donald Trump, oficjalnie uznał Jerozolimę za stolicę Izraela i wydał Departamentowi Stanu polecenie rozpoczęcia procedury przenoszenia amerykańskiej ambasady do tego miasta z Tel Awiwu, na mocy uchwalonej w 1995 ustawy o ambasadzie w Jerozolimie. Tel Awiw jest sklasyfikowany jako metropolia globalna. Jest jednym z największych centrów technologicznych i najbogatszym miastem Izraela, swoje siedziby mają tu Giełda Papierów Wartościowych oraz wiele ośrodków badawczo-rozwojowych międzynarodowych spółek. Miejskie plaże, bary, kawiarnie, ekskluzywne sklepy i kosmopolityczny styl życia sprawiły, że Tel Awiw jest popularnym celem krajowych i zagranicznych wycieczek. Miasto posiada reputację „śródziemnomorskiej metropolii, która nigdy nie zasypia”. Jest finansową stolicą państwa, centrum biznesu i głównym ośrodkiem kultury. Aglomeracja miejska Tel Awiwu jest drugą pod względem wielkości gospodarką Bliskiego Wschodu i w rankingu największych metropolii na świecie opublikowanym w 2008 przez magazyn „Foreign Policy” zajęła 42. miejsce. Jest to również najdroższe miasto w regionie, a 17. wśród najdroższych miast na świecie. == Położenie == Tel Awiw jest położony na kontynencie azjatyckim, na wschodnim wybrzeżu Morza Śródziemnego . Miasto leży na nadmorskiej równinie Szaron, na historycznej drodze lądowej łączącej Europę, Azję i Afrykę. Z powodu rozwoju Tel Awiwu i obszaru metropolitalnego Gusz Dan nie istnieją wyraźne granice pomiędzy Tel Awiwem a Jafą oraz pozostałymi dzielnicami miasta. Tel Awiw jest położony w odległości 60 km na północny zachód od Jerozolimy i 90 km na południe od Hajfy. Graniczy od północy z Herclijją, z północnego wschodu z Ramat ha-Szaron, od wschodu z Ramat Ganem i Giwatajim, od południa z Holonem i Bat Jam. == Środowisko naturalne == === Gleba === Miasto powstało na nadmorskich wydmach i stosunkowo mało żyznych gruntach, położonych na północ od portu morskiego Jafa. Podczas rozbudowy Tel Awiwu teren został wyrównany i obecnie obszar miasta jest płaski, nie ma tutaj żadnych większych różnic wysokości. === Wody === Najważniejszą cechą geograficzną jest brzeg morski oraz ujście rzeki Jarkon. Rzeka jest mocno zanieczyszczona i obowiązuje na niej zakaz pływania i łowienia ryb. === Przyroda === Władze miejskie prowadzą politykę przyjazną dla środowiska i realizują liczne projekty na rzecz tworzenia terenów zielonych, parków i ogrodów, pośrodku których wytyczono liczne trakty piesze. Ogółem w mieście znajduje się 250 ogrodów i zielonych placów zabaw, 22 bulwary, 128 zagajników i 6 parków. Planowanie terenów zielonych stało się najwyższym priorytetem urbanistów. Założyciele Tel Awiwu planowali stworzenie „miasta ogrodu”, co nie powiodło się z powodu zbyt szybkiego wzrostu miasta, jednak tereny zielone są uwzględniane we wszystkich generalnych planach rozbudowy. Zasadniczą rolę w tym procesie odegrał prof Patrick Geddes, który w kwietniu 1925 przedstawił plan rozwoju północnej części Tel Awiwu. Przedstawił on plan otwartych zielonych przestrzeni, który przez wiele lat pozostawał jedynie na papierze. Obecnie w miejscu tym, wzdłuż brzegów rzeki Jarkon, rozciąga się największy park miejski Park ha-Jarkon (hebr. פארק הירקון, Park HaYarkon), który odwiedza 16 milionów gości rocznie. Teren parku obejmuje sześć mniejszych ogrodów: Gan HaBanim (Ogród Pamięci Poległych Żołnierzy), Gan Nifga’ei HaTeror (Ogród Pamięci Ofiar Terroru), Gan HaSlaim (Ogród Skalny), Gan HaKaktusim (Ogród Kaktusów), Gan HaGazum (Ogród Dostosowany) i Gan HaTropi (Ogród Tropikalny). Na tym obszarze urządzono liczne obiekty sportowe, ogrody botaniczne, ptaszarnię, park wodny, jezioro zaporowe i dwa miejsca do koncertów na powietrzu. Ogród skalny jest jednym z największych tego typu ogrodów na świecie. Odzwierciedla on bogactwo geologiczne Izraela. Na powierzchni 10 akrów umieszczono ponad 3,5 tys. gatunków roślin, w tym 6 akrów kaktusów. Ogród Tropikalny to 5 akrów zacienionych palmami, przy których rozciąga się niewielkie jezioro. Wytworzył się tutaj wyjątkowy mikroklimat, bardzo korzystny dla rozwoju paproci, storczyków i winorośli. === Klimat === Tel Awiw ma klimat śródziemnomorski, który charakteryzuje się długimi suchymi latami oraz bardzo łagodnymi i deszczowymi zimami. Średnia temperatura latem wynosi 26 °C, a zimą 12 °C (średnia z lat 1988–2000). Największe opady deszczu występują pomiędzy październikiem a kwietniem. Suma rocznych opadów atmosferycznych wynosi 530 mm. == Nazwa == Nazwa Tel Awiw (dosłownie „Wzgórze Wiosny”; „Wiosenne Wzgórze”) została wybrana w 1910 spośród kilku propozycji. Jedną z propozycji była nazwa Herzlija. Słowo Tel Awiw jest hebrajskim tytułem wydanej w 1902 powieści Teodora Herzla pt. Altneuland (pol. Stara Nowa Ziemia). Została ona przetłumaczona z niemieckiego na hebrajski pod tytułem Tel Awiw przez Nachuma Sokołowa. Sokołow zaczerpnął tytuł z Księgi Ezechiela 3:15 Nazwa ta została uznana za najbardziej odpowiednią, ponieważ obejmowała w sobie ideę odnowienia starożytnej żydowskiej ojczyzny w Ziemi Izraela. Hebrajskie słowo awiw jest tłumaczone jako „wiosna”, i symbolizuje odnowienie. Natomiast słowo tell oznacza miejsce archeologiczne, w którym znajdują się pozostałości dawnych osad. Odnośnie do etymologii słowa Jafa albo Jafo występują różnorodne koncepcje. Niektórzy uważają, że wywodzi się ono od hebrajskich słów jafah lub jofi oznaczających „piękny” lub „piękno”. Natomiast tradycja wskazuje na Jafeta, syna Noego, który miał założyć to miasto. == Historia == Starożytny port Jafa (znany w starożytności również jako Joppa) wielokrotnie zmieniał swoich właścicieli na przestrzeni wieków. Badania archeologiczne prowadzone w latach 1955–1974 wydobyły na światło dzienne wieże i bramy miejskie pochodzące ze środkowej epoki brązu. Dalsze wykopaliska prowadzone po 1997 pomogły dokładniej określić datę pochodzenia wcześniejszych odkryć. Odkryto również pozostałości murów obronnych pochodzących z późnej epoki brązu oraz świątynię przypisywaną Ludom Morza, która powstała w epoce żelaza. Odkryte zostały także pozostałości budynków z czasów egipskich, perskich i hellenistycznych.Pierwsze wzmianki o mieście występują w listach z 1470 p.n.e. relacjonujących podbój egipskiego faraona Totmesa III. Również Biblia kilkakrotnie wspomina o Jafie jako porcie, z którego wypłynął prorok Jonasz, udając się do Tarszisz. Miasto leżało na granicy ziem należących do pokolenia Dan i było wykorzystywane jako port, do którego król Salomon sprowadzał drzewo z Libanu do budowy Świątyni Jerozolimskiej. Jafa służyła jako port morski przez 4 tys. lat. W 1099 chrześcijańskie wojska I wyprawy krzyżowej, dowodzone przez Gotfryda z Bouillon, zdobyły Jafę, która stała się miastem portowym Królestwa Jerozolimskiego. Jako Hrabstwo Jafy miasto szybko stało się ważnym portem na głównej drodze morskiej prowadzącej do Królestwa Jerozolimy. W 1192 Jafa została zdobyta przez muzułmańskie wojska Saladyna, ale bardzo szybko odbił ją Ryszard I Lwie Serce, który rozbudował fortyfikacje obronne miasta. Dominacja krzyżowców skończyła się w 1268, kiedy sułtan Bajbars zdobył miasto i zniszczył jego mury obronne oraz port. W XVI wieku Jafa została zajęta przez Turków Osmańskich i była rządzona jako wieś należąca do Sandżaku Gazy (część Prowincji Syrii). W 1799 miasto zdobył Napoleon Bonaparte, który rozkazał zabić mieszkańców Jafy. Następnie epidemia dżumy zdziesiątkowała pozostałą populację. Na początku XVIII wieku władze tureckie interweniowały, by zmniejszyć napaści Beduinów i zwiększyć ochronę portu w Jafie. Przyczyniło się to do rozwoju Jafy jako ośrodka miejskiego. Rzeczywisty rozwój nastąpił w XIX wieku, gdy populacja miasta wzrosła z 2,5 tys. w 1806 do 17 tys. mieszkańców w 1886. Miasto wzbogaciło się na handlu jedwabiem i pomarańczami z Europą. W 1870, aby umożliwić dalszy rozwój miasta, zburzono mury obronne i wieże. Do lat 30. pozostał zachowany mur morski (wysoki na 2,5 metra), który przebudowały władze brytyjskie podczas remontu portu. Po 1860 do nielicznej sefardyjskiej społeczności żydowskiej w Jafie dołączyli Żydzi przybyli z Maroka oraz niewielka liczba europejskich Żydów aszkenazyjskich. W ten sposób przed 1882 żydowska populacja w Jafie wzrosła do 1,5 tys. osób. Po 1881 wraz z początkiem pierwszej alii (lata 1881–1903) wzrosła liczba aszkenazyjskich Żydów w mieście. Większość nowych imigrantów przyjeżdżała do Palestyny pobudzona ideami syjonizmu. Zgodnie ze swoją pionierską ideologią zakładali gospodarstwa rolnicze i zajmowali się uprawą roli. Część z nich podjęła decyzję o osiedleniu się na piaszczystych wydmach na północ od Jafy. Ten początek osadnictwa żydowskiego na tej ziemi charakteryzował się powstaniem dzielnicy Newe Cedek, wybudowanej przez Żydów aszkenazyjskich w latach 1887–1896. Gdy w 1904 rozpoczęła się druga alija, grupa żydowskich imigrantów postanowiła w 1906 założyć nową podmiejską dzielnicę na peryferiach Jafy. Celem było zbudowanie „w