Strefa czasowa – wytyczony obszar powierzchni Ziemi o szerokości średnio 15° (360°/24) długości geograficznej, rozciągający się południkowo między biegunami, w którym urzędowo obowiązuje jednakowy czas (czas strefowy). Przeważnie jest on średnim czasem słonecznym środkowego południka tej strefy, który różni się o całkowitą liczbę godzin od czasu uniwersalnego. Są jednak wprowadzone urzędowo strefy, w których czas różni się od czasu uniwersalnego o niecałkowitą liczbę godzin. == Geneza i zasady podziału == Wszystkie punkty położone na tym samym południku mają ten sam czas lokalny (miejscowy). Każda zmiana długości geograficznej powoduje zmianę lokalnego czasu – gdy ludzie zaczęli przemieszczać się coraz częściej i szybciej, stawało się to bardzo niewygodne. Czas uniwersalny i strefy czasowe zostały zaproponowane w 1878 roku przez kanadyjskiego wynalazcę Sandforda Fleminga, zaś wprowadzono je w 1884 roku. Całą Ziemię podzielono na 24 strefy czasowe o szerokości 15° każda. W praktyce strefy czasowe o granicach wytyczonych przez południki obowiązują jedynie na morzach i oceanach. Na lądach ich kształt jest zmodyfikowany tak, by w małych i średnich państwach obowiązywała tylko jedna strefa czasowa. Większe państwa znajdują się zwykle w kilku strefach czasowych (m.in. Stany Zjednoczone, Kanada, Brazylia, Rosja, Australia), choć nie jest to regułą – w Chinach obowiązuje jedna strefa czasowa, pomimo iż różnica w czasie słonecznym między wschodnimi i zachodnimi prowincjami wynosi ponad 4 godziny. Poza standardowymi strefami, pomiędzy którymi różnice w czasie mierzone są pełnymi godzinami, istnieją strefy o różnicach rzędu 30 minut (m.in. UTC+3:30 używana w Iranie) lub kwadransu (m.in. UTC+5:45 w Nepalu). W przeszłości funkcjonowały także strefy o bardziej nieregularnych różnicach, jak np. UTC+0:20, stosowana w Holandii przed II wojną światową. Czas strefowy używany jest również na morzach i oceanach, gdzie zegary przestawia się po przepłynięciu wielokrotności południka 15 stopni. Na obowiązującą w danym kraju strefę czasową nierzadko wpływ ma czas stosowany w sąsiednich państwach. Przykładowo Hiszpania i Francja znajdują się w strefie UTC+1:00, wspólnej ze znaczną częścią Europy, choć położone są na długościach geograficznych odpowiadających strefie UTC+0:00. Strefę czasową w Hiszpanii zmieniono z UTC+0:00 na UTC+1:00 po dojściu do władzy gen. Franco, który chciał w ten sposób symbolicznie zbliżyć kraj do nazistowskich Niemiec. Taką samą zmianę wprowadzono we Francji pod naciskiem Hitlera po kapitulacji tego kraju w 1940 r. W Hiszpanii po demokratyzacji kilkukrotnie podejmowano debatę nad zmianą strefy czasowej – za każdym razem zakończoną zachowaniem status quo. Na niektórych wyspach leżących na Oceanie Spokojnym na wschód od południka 180° (tj. na półkuli zachodniej), jak Tokelau czy Tonga związki polityczno-ekonomiczne z państwami wschodniej półkuli (Australia, Nowa Zelandia) spowodowały zaadaptowanie niestandardowych stref, jak UTC+14:00, które poprzez przesunięcie o 24 godziny w przód względem standardowych dla tych długości stref typu UTC-10:00, zapewniają spójność daty z tymi krajami (jednocześnie powstaje jednak różnica nawet 26 godzin między tymi wyspami a podobnie położonymi terytoriami, w których te strefy nie funkcjonują). == Czas letni == Na faktyczny czas w poszczególnych krajach wpływ ma także przestrzeganie bądź nie czasu letniego. W jego wyniku część krajów dokonuje w okresie letnim (odmiennym dla półkuli północnej i południowej) przestawienia czasu o godzinę w przód względem standardowego. Data dokonania zmiany często jest przy tym odmienna dla różnych terytoriów – na północ od równika zmianę na czas letni wykonuje się w marcu lub kwietniu, a odwrotną w okresie od września do listopada, na południe od równika czas letni wprowadza się we wrześniu lub październiku, a powrót następuje między lutym a kwietniem. Zdarza się, że czas letni obowiązuje jedynie w części kraju (np. w Kanadzie zmiany nie dokonuje się między innymi w prowincji Saskatchewan). == Linia zmiany daty == Międzynarodowa linia zmiany daty przebiega wzdłuż granicy stref od UTC+12:00 do +14:00 i UTC-12:00, częściowo pokrywając się z południkiem 180°. Czas obowiązujący na terytoriach położonych na zachód od tej linii jest przesunięty o dobę do przodu względem czasu terytoriów położonych na wschód od niej; np. na Fidżi (UTC+12:00) jest zawsze ta sama godzina co na wyspie Baker (UTC-12:00), choć data stale różni się o jeden dzień. == Lista stref czasowych i terytoriów w nich leżących == === UTC-12:00 === Strefa całoroczna Baker Howland === UTC-11:00 === Strefa całoroczna Jarvis Kingman Midway Niue Palmyra Samoa Amerykańskie === UTC-10:00 === Strefa całoroczna Johnston Polinezja Francuska (Wyspy Tubuai, Tuamotu, Wyspy Towarzystwa) Stany Zjednoczone (Hawaje) Wyspy Cooka Półkula północna. Czas letni: UTC-9:00 Stany Zjednoczone (Aleuty) === UTC-09:30 === Strefa całoroczna Polinezja Francuska (Markizy) === UTC-09:00 === Strefa całoroczna Polinezja Francuska (Wyspy Gambiera) Półkula północna. Czas letni: UTC-8:00 Stany Zjednoczone (Alaska) === UTC-08:00 === Strefa całoroczna Wyspa Clippertona Pitcairn Półkula północna. Czas letni: UTC-7:00 Kanada (zachód) Meksyk (Kalifornia Dolna) Stany Zjednoczone (zachód) === UTC-07:00 === Strefa całoroczna Meksyk (Sonora) Stany Zjednoczone (Arizona) Półkula północna. Czas letni: UTC-6:00 Kanada (środkowy zachód) Meksyk (zachód) Stany Zjednoczone (środkowy zachód) === UTC-06:00 === Strefa całoroczna Belize Chile (Wyspa Wielkanocna) Ekwador (Prowincja Galápagos) Gwatemala Honduras Kanada (Saskatchewan) Kostaryka Nikaragua Salwador Półkula północna. Czas letni: UTC-5:00 Kanada (środkowy wschód) Meksyk (środek i wschód) Stany Zjednoczone (środkowy wschód) === UTC-05:00 === Strefa całoroczna Ekwador Jamajka Haiti Kajmany Kolumbia Panama Peru Półkula północna. Czas letni: UTC-4:00 Bahamy Kanada (środkowy wschód) – EST Kuba Stany Zjednoczone (wschód) – EST Turks i Caicos === UTC-04:00 === Strefa całoroczna Anguilla Antigua i Barbuda Antyle Holenderskie Aruba Barbados Boliwia Brazylia (zachód) Brytyjskie Wyspy Dziewicze Dominika Dominikana Gwadelupa Grenada Gujana Kanada (wschodni Quebec) Martynika Montserrat Portoryko Saint Kitts i Nevis Saint Lucia Saint Vincent i Grenadyny Trynidad i Tobago Wenezuela Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych Półkula północna. Czas letni: UTC-3:00 Bermudy Grenlandia (Qaanaaq, Baza kosmiczna "Pituffik") Kanada (wschód) Półkula południowa. Czas letni: UTC-3:00 Argentyna (prowincja San Luis) Brazylia (środek) Chile Falklandy Paragwaj === UTC-03:30 === Półkula północna. Czas letni: UTC-2:30 Kanada (Nowa Fundlandia) === UTC-03:00 === Strefa całoroczna Argentyna (bez prowincji San Luis) Brazylia (północny wschód) Gujana Francuska Surinam Urugwaj Półkula północna. Czas letni: UTC-2:00 Saint-Pierre i Miquelon Półkula południowa. Czas letni: UTC-2:00 Brazylia (południowy wschód) === UTC-02:00 === Strefa całoroczna Brazylia (wyspy atlantyckie) Georgia Południowa i Sandwich Południowy Półkula północna. Czas letni: UTC-1:00 Grenlandia (większość obszaru) === UTC-01:00 === Strefa całoroczna Republika Zielonego Przylądka Półkula północna. Czas letni: UTC+0:00 Portugalia (Azory) === UTC±00:00 === Strefa całoroczna Burkina Faso Gambia Ghana Grenlandia (Danmarkshavn, Park Narodowy Grenlandii i okolice) Gwinea Gwinea Bissau Islandia Liberia Mali Mauretania Senegal Sierra Leone Togo Wybrzeże Kości Słoniowej Wyspa Bouveta Wyspa Świętej Heleny, Wyspa Wniebowstąpienia i Tristan da Cunha Wyspy Świętego Tomasza i Książęca Półkula północna. Czas letni: UTC+1:00 Guernsey Hiszpania (Wyspy Kanaryjskie, Hiszpańskie posiadłości w Afryce Północnej) Irlandia Jersey Portugalia Wielka Brytania Wyspa Man Wyspy Owcze === UTC+01:00 === Strefa całoroczna Algieria Angola Benin Czad Demokratyczna Republika Konga (zachód) Gabon Gwinea Równikowa Kamerun Kongo Maroko (w czasie Ramadanu +0:00) Niger Nigeria Republika Środkowoafrykańska Sahara Zachodnia (w czasie Ramadanu +0:00) Tunezja Półkula północna. Czas letni: UTC+2:00 Albania Andora Austria Belgia Bośnia i Hercegowina Chorwacja Czarnogóra Czechy Dania Francja Gibraltar Hiszpania Holandia Jan Mayen Kosowo Liechtenstein Luksemburg Macedonia Północna Malta Monako Niemcy Norwegia Polska San Marino Serbia Słowacja Słowenia Svalbard Szwajcaria Szwecja Watykan Węgry Włochy Półkula południowa. Czas letni: UTC+2:00 Brak od września 2017. === UTC+02:00 === Strefa całoroczna Botswana Burundi Demokratyczna Republika Konga (wschód) Egipt Libia Lesotho Malawi Mozambik Namibia (od września 2017) Południowa Afryka Rosja (Obwód królewiecki) Rwanda Eswatini Zambia Zimbabwe Półkula północna. Czas letni: UTC+3:00 Akrotiri i Dhekelia Bułgaria Cypr Cypr Północny Estonia Finlandia Grecja Izrael Jordania Liban Litwa Łotwa Mołdawia Palestyna Rumunia Syria Ukraina === UTC+03:00 === Strefa całoroczna Arabia Saudyjska Bahrajn Białoruś Dżibuti Erytrea Etiopia Francuskie Terytoria Południowe i Antarktyczne (Wyspy Rozproszone) Irak Jemen Katar Kenia Komory Kuwejt Madagaskar Majotta Rosja (większość europejskiej części kraju) Somalia Sudan Sudan Południowy Tanzania Turcja Uganda === UTC+03:30 === Półkula północna. Czas letni: UTC+4:30 Iran === UTC+04:00 === Strefa całoroczna Armenia Azerbejdżan Francuskie Terytoria Południowe i Antarktyczne (Wyspy Crozeta) Gruzja Mauritius Oman Reunion Rosja (Obwód samarski i Udmurcja) Seszele Zjednoczone Emiraty Arabskie === UTC+04:30 === Strefa całoroczna Afganistan === UTC+05:00 === Strefa całoroczna Francuskie Terytoria Południowe i Antarktyczne (Wyspy Kerguelena oraz Święty Paweł i Amsterdam) Kazachstan Malediwy Rosja (zachodnia część azjatyck