# Centralny Port Komunikacyjny (CPK) Centralny Port Komunikacyjny (CPK) to ambitny projekt infrastrukturalny w Polsce, którego celem jest stworzenie zintegrowanego węzła transportowego, łączącego transport lotniczy, kolejowy i drogowy. Lokalizacja CPK planowana jest między Warszawą a Łodzią, co ma zapewnić dogodny dostęp dla mieszkańców центральной i zachodniej Polski. Inwestycja ta ma strategiczne znaczenie dla rozwoju gospodarczego i transportowego kraju, a także dla wzmocnienia pozycji Polski na mapie Europy. ## Historia Koncepcja budowy centralnego lotniska dla Polski sięga 1971 roku, kiedy to po raz pierwszy pojawiła się w planach rządowych. Przez kolejne dekady temat ten powracał w programach różnych ekip rządzących, jednak dopiero rząd Mateusza Morawieckiego podjął konkretne kroki w celu realizacji tej inwestycji. W 2020 roku przyjęto uchwałę ustanawiającą program wieloletni „Program inwestycyjny Centralny Port Komunikacyjny. Etap I. 2020–2023”, co zapoczątkowało prace przygotowawcze i skup gruntów pod budowę. Koncepcja zintegrowanego węzła transportowego, łączącego lotnisko z siecią kolejową, pojawiła się już w 1971 roku w opracowaniach Bogusława Jankowskiego, a następnie powróciła w 2011 roku za rządów Donalda Tuska jako Centralny Port Lotniczy. W 2016 roku rząd Beaty Szydło powrócił do koncepcji pod nazwą Centralny Port Komunikacyjny. ## Plany Przy budowie CPK zakłada się modułową i etapową koncepcję rozwoju. W pierwszym etapie Port Lotniczy Solidarność ma być w stanie obsłużyć do 45 milionów pasażerów rocznie. Równocześnie z budową lotniska planowane są inwestycje w infrastrukturę kolejową, w tym budowa około 1600 km nowych linii kolejowych. W ramach tzw. etapu zero ma powstać 140-kilometrowa linia kolejowa Warszawa – CPK – Łódź Fabryczna, stanowiąca pierwszy odcinek Kolei Dużych Prędkości. Ma to umożliwić przejazd z CPK do Warszawy w 15 minut, a do Łodzi w około 25 minut. Pierwotne założenia rządu Beaty Szydło zakładały, że prace przygotowawcze zakończą się do końca 2019 roku, a budowa potrwa osiem lat, co oznaczało otwarcie CPK w 2027 roku. W sierpniu 2018 roku pełnomocnik rządu ds. CPK, Mikołaj Wild, informował, że pierwszy samolot powinien wystartować z gminy Baranów w sezonie zimowym 2027/2028. Jednak obecne plany zakładają otwarcie portu później, w 2032 roku. ## Komponent Lotniskowy Centralny Port Komunikacyjny „Solidarność” ma być nowoczesnym portem lotniczym, który w pierwszym etapie będzie w stanie obsłużyć 45 milionów pasażerów rocznie. Zgodnie z planem, w pierwszym etapie powstaną dwie równoległe drogi startowe o długości 4000 metrów każda, a kolejne dwie zostaną zbudowane w następnych etapach rozwoju lotniska. Lotnisko ma stanowić bazę dla Polskich Linii Lotniczych LOT, umożliwiając im rozwój i integrację rynku środkowoeuropejskiego. W połowie kwietnia 2019 roku spółka CPK rozpoczęła uzgodnienia strategiczne z partnerami branżowymi, w których wzięło udział ponad 60 przedstawicieli firm i instytucji związanych z lotnictwem. ### Nazwa Uchwała rządu Beaty Szydło z 7 listopada 2017 roku opisuje koncepcję pod nazwą Port Solidarność – Centralny Port Komunikacyjny dla Rzeczypospolitej Polskiej. W grudniu 2025 roku premier Donald Tusk ogłosił nową nazwę przedsięwzięcia – Port Polska. Jednakże ustawa o Centralnym Porcie Komunikacyjnym, która określa nazwę inwestycji, nie została zmieniona. ### Lokalizacja W 2003 roku działał międzyresortowy zespół, który miał wskazać najlepszą lokalizację dla centralnego lotniska. W 2004 roku Ministerstwo Infrastruktury wskazało dwie potencjalne lokalizacje: Mszczonów i Port Lotniczy Modlin. Rozpatrywano również inne lokalizacje, takie jak Babsk koło Białej Rawskiej, Sochaczew, Nowe Miasto nad Pilicą, Radom, Wołomin i gmina Baranów koło Grodziska Mazowieckiego. W 2005 roku konsorcjum Ineco-Sener wskazało Baranów jako najlepszą lokalizację dla CPK. W 2017 roku pełnomocnik rządu ds. CPK, Mikołaj Wild, zarekomendował budowę portu lotniczego w Stanisławowie, w gminie Baranów, wymieniając liczne zalety tej lokalizacji, m.in. bliskość autostrady A2, drogi ekspresowej S8, dróg krajowych nr 92 i 50 oraz linii kolejowych. ### Projekt lotniska W maju 2019 roku spółka CPK zaprezentowała definicję portu lotniczego, czyli wstępny układ elementów infrastruktury Portu Lotniczego Solidarność. Uwzględniono m.in. układ dróg startowych, dróg kołowania, płyt postojowych, terminali, stacji kolejowej zintegrowanej z terminalem pasażerskim, parkingów i dróg wewnętrznych. W czerwcu 2019 roku zorganizowano warsztaty architektoniczne, w których wzięły udział znane pracownie projektowe, takie jak Foster+Partners, Grimshaw, Chapman Taylor, Zaha Hadid Architects, Benoy i Pascall+Watson. Każda z pracowni przygotowała własną koncepcję terminala, prezentując innowacyjne i futurystyczne rozwiązania. Jesienią 2022 roku rozstrzygnięto przetarg na wybór generalnego projektanta. Najkorzystniejszą ofertę złożyło konsorcjum Foster + Partners i Buro Happold. Komisja oceniająca brała pod uwagę kryteria jakościowe (65%) i koszt przygotowania dokumentacji (35%). Studio zadeklarowało, że opracuje dokumentację za 856 mln zł. Polskim partnerem brytyjskiego biura jest warszawska pracownia Kuryłowicz & Associates. Nad projektem pracuje ponad 300 osób. W lipcu 2023 roku przedstawiono pełną koncepcję architektoniczną, która zakłada promienisty układ terminala, strefę non-Schengen na dolnym poziomie i strefę Schengen na górnym. Dworzec kolejowy ma znajdować się tuż obok terminala lotniczego, a między nimi powstanie rozbudowana strefa sklepowo-gastronomiczna. ## Komponent Kolejowy Komponent kolejowy CPK to sieć kolei dużych prędkości, która ma umożliwić szybki dojazd do lotniska CPK z różnych części Polski. Według założeń, podróż z Krakowa i Katowic ma trwać 75 minut, z Gdańska – 105 minut, z Radomia – 35 minut, z Łodzi – 30 minut, a z Warszawy – 15 minut. Łączna długość nowych linii kolejowych do obsługi CPK ma wynieść 1981 km. Zaprojektowano 12 linii, w tym 10 kolejowych „szprych” prowadzących do CPK i Warszawy z różnych części Polski. Sieć kolejowa będzie składać się z nowych odcinków oraz z wyremontowanych lub zmodernizowanych fragmentów istniejącej infrastruktury. Na potrzeby budowy tego kolejowego systemu doszło do podziału zadań inwestycyjnych między spółki: CPK, odpowiedzialną za budowę nowych linii, i PKP Polskie Linie Kolejowe, która zajmie się modernizacją linii istniejących. W przypadku nowo budowanych linii dużych prędkości założonym standardem początkowym będzie 250 km/h, jednak parametry techniczne umożliwią późniejsze podniesienie tych prędkości do 350 km/h. W ramach etapu zero planowane jest wybudowanie 140 km nowych linii na trasie Warszawa – CPK – Łódź, po których pociągi mają kursować z prędkością 250 km/h. ## Koszty i Finansowanie Koszty związane z budową CPK są wysokie. Do 2011 roku koszt inwestycji samego portu lotniczego szacowano na 3,1 mld euro. W 2017 roku koszt inwestycji całego portu komunikacyjnego (komponent lotniczy, kolejowy i drogowy) szacowano na 30 lub 35 mld zł, w zależności od wariantu. Obecnie szacuje się, że całość inwestycji wyniesie 131,7 mld PLN. Koszty komponentu lotniczego szacuje się na 42,7 mld PLN, komponentu kolejowego na 76,8 mld PLN. Finansowanie ma pochodzić z różnych źródeł, takich jak papiery skarbowe, środki UE, finansowanie komercyjne oraz emisja obligacji skarbowych. ## Zarządzanie W celu budowy lotniska 12 września 2018 roku została utworzona spółka celowa Centralny Port Komunikacyjny (CPK) Sp. z o.o. W 2023 roku 100% akcji spółki Polskie Porty Lotnicze należące do Skarbu Państwa zostały przejęte przez spółkę CPK. ## Komponent Drogowy W ramach komponentu drogowego planowana jest przebudowa autostrady A2 oraz dokończenie budowy Autostradowej Obwodnicy Warszawy. Wariant minimalny zakłada wykonanie odcinka około 65 km, łączącego DK 92 (węzeł Sochaczew) – węzeł CPK na A2 – drogę ekspresową S8 – drogę ekspresową S7 (węzeł w Grójcu). Wariant optymalny zakłada wykonanie odcinków o łącznej długości 248 km. ## Uzasadnienie Inwestycji Głównym argumentem za budową CPK jest zbliżająca się graniczna przepustowość portu lotniczego Chopina. Inne argumenty to: * Dynamiczny wzrost ruchu lotniczego w regionie Europy Środkowo-Wschodniej * Możliwość rozwoju Polskich Linii Lotniczych LOT * Położenie geograficzne Polski sprzyjające inwestycji * Zwiększenie udziału w obsłudze ruchu lotniczego cargo * Poprawa dostępności komunikacyjnej dla miast pozbawionych obsługi transportem kolejowym * Wpływ budowy CPK na polską gospodarkę, w tym tworzenie nowych miejsc pracy * Znaczenie CPK dla wojskowości, w tym dla szybkiego przerzutu wojsk NATO ## Argumenty Przeciw Wśród argumentów przeciw budowie CPK wymienia się: * Brak ekonomicznego uzasadnienia inwestycji * Problemy dla istniejących już lotnisk * Konieczność wysiedlenia mieszkańców * Kryzys klimatyczny ## Alternatywy Jedną z głównych koncepcji alternatywnych dla CPK jest Duoport oparty na lotnisku Chopina oraz lotnisku w Modlinie, przy założeniu rozbudowy tego drugiego. ## Odbiór Społeczny Według różnych sondaży większość społeczeństwa popiera budowę CPK. Jednak stanowisko rządu w sprawie budowy CPK budziło kontrowersje, powodując dyskusje w mediach i internecie. ## Referendum w Sprawie Lokalizacji CPK w Gminie Baranów W 2018 roku w gminie Baranów odbyło się referendum, w którym mieszkańcy opowiedzieli się przeciwko budowie CPK na terenie ich gminy. ## Podsumowanie Centralny Port Komunikacyjny to kompleksowy projekt infrastrukturalny, który ma na celu stworzenie nowoczesnego węzła transportowego w Polsce. Inwestycja ta budzi wiele kontrowersji i emocji, a jej przyszłość pozostaje niepewna.