# Crystal Palace Football Club Crystal Palace Football Club, powszechnie znany jako Palace, to jeden z najbardziej rozpoznawalnych klubów piłkarskich w Anglii. Założony w 1905 roku w południowej części stolicy Wielkiej Brytanii, klub od ponad stulecia jest integralną częścią krajobrazu sportowego kraju. Pomimo przechodzenia przez dekady zmagań na różnych szczeblach rozgrywek, w tym okresach spadków do niższych lig i heroicznych awansów, Palace zbudował silną tożsamość opartą na lojalnej społeczności kibiców i wyjątkowej historii. Obecnie drużyna „Orłów” (The Eagles) występuje w najwyższej klasie rozgrywkowej w kraju – **Premier League**. Historyczny sezon 2024/2025 przyniósł klubowi z Selhurst Park pierwsze w historii trofeum w najstarszym piłkarskim turnieju krajowym na świecie – **FA Cup**. Zwycięstwo w finale nad Manchester City zapewniło drużynie również możliwość startu w europejskich pucharach w kolejnym sezonie, ale to nie było jedyne odniesione w tamtym roku wielkie kariery – zespół pokonał również mistrza ligi, Liverpool FC, w meczu o **Tarczę Wspólnoty (Community Shield)**. ## Historia Historia Crystal Palace FC rozpoczęła się w 1905 roku, gdy drużyna została założona w południowym Londynie. Zespół nawiązał swoją nazwę do słynnej, szklanjastej wiktoriańskiej budowli – Crystal Palace, która po Wystawie Wielkiej z 1851 roku została przeniesiona z Hyde Park na wzgórza Upper Norwood, gdzie stała się popularnym ośrodkiem rozrywki i sportu. Pierwszy mecz w historii klubu rozegrano 2 września 1905 roku przeciwko rezerwowym drużynie Southampton w ramach Southern League Division Two. ### Wczesne lata i przemiany Przez pierwsze dziesięciolecia swojego istnienia Palace przemieszczał się między różnymi ligami, próbując znaleźć swoją stałą przystań. W 1924 roku klub dokonał kluczowego dla swojej przyszłości kroku – przeniósł się na **Selhurst Park**, który pozostał domem drużyny do dziś. Pierwszy mecz na tej płycie, rozegrany 30 sierpnia, zakończył się zwycięstwem nad Sheffield Wednesday. Prawdziwy przełom w historii klubu przyniosły jednak lata 70. Mimo spadku do niższej ligi w 1973 roku, właśnie wtedy do herbu drużyny trafił wizerunek orła, który w późniejszych latach stał się jednym z najważniejszych i najbardziej rozpoznawalnych symboli Palace na całym świecie. Zespół szybko zaczął rósć w siłę, a w 1977 roku zatrudnieniem Terry'ego Venablesa jako trenera rozpoczął serię udanych sezonów. ### Epoka Venablesa i pierwsze awanse Terry Venables, przez wielu uważany za geniusza taktycznego, przez dwa lata wywalczył z drużyną awanse do pierwszej ligi angielskiej, co dało początek okresowi największych sukcesów klubu z Londynu. W pierwszym sezonie powrotu do elity drużyna utrzymała się w lidce, jednak kolejne rozgrywki przyniosły spadek. W 1980 roku do Palace powrócił Steve Coppell, który w 1989 roku poprowadził drużynę do najwyższej klasy rozgrywkowej, wygrywając baraż z Blackburn Rovers. ### Złota era lat 90. Sezon 1990/91 zapisał się w historii jako najbardziej udany w dotychczasowych rozgrywkach Palace. Drużyna zajęła historyczne, **trzecie miejsce w pierwszej lidze**, co stanowi najwyższe osiągnięcie klubu do dziś. W tym samym okresie Palace zadebiutowało w europejskich pucharach, a także odniosło historyczny sukces krajowy – po raz pierwszy awansowało do finału Pucharu Anglii. Mecz finałowy na Wembley z Manchesterem United zakończył się po dogrywce wynikiem 3:3, jednak w rewanżu (po raz ostatni w historii rozgrywanego spotkania na otwartym boisku) „Czerwone Diabły” wygrały 1:0. Po sezonie Palace ponownie wystąpiło o trofeum, tym razem w Zenith Data Systems Cup, którego wicemistrzem był Everton. Na Wembley londyński klub wygrał 4-1, zdobywając swoje pierwsze międzynarodowe trofeum. Po wspaniałych rozgrywkach zespół musiał jednak zmierzyć się z rzeczywistością nowo powstałej Premier League, z której spadł po sezonie 1992/93. Klub szybko wrócił, wygrywając tytuł mistrzowski w rozgrywkach First Division w 1994 roku. ### Trudne czasy i nowa nadzieja Niestety, radość z mistrzostwa trwała krótko. W sezonie 1994/95 drużyna spadła znowu z elity, by po roku powrócić na Wembley po zwycięstwie w barażach z Sheffield United. W 1997 klub zatrudnił znanych piłkarzy, takich jak Attilio Lombardo czy Tomas Brolin, jednak eksperyment zakończył się porażką – Palace zajęło ostatnie miejsce i opuściło ligę, a do tego zmagało się z kryzysem finansowym, przez co znalazło się pod zarządem administracyjnym. Nowym właścicielem, który w 2000 roku wyciągnął klub z kryzysu, został Simon Jordan. W 2004 roku Palace ponownie grało o awans do Premier League, wygrywając w Cardiff 1:0 z West Ham United. Pobyt w lidze trwał jednak zaledwie rok. W 2009/2010 klub znowu znalazł się na skraju bankructwa, tracąc dodatkowo 10 punktów za naruszenia regulaminu. Ocalił go konsorcjum CPFC2010, które przejęło drużynę i pozwoliło jej przetrwać dramatyczny sezon, w którym utrzymanie wywalczono w ostatniej kolejce. ### Odrodzenie i historyczny sezon W 2013 roku drużyna po raz kolejny awansowała do elity po zwycięstwie 1:0 z Watford w finale play-off. Bramkę na wagę awansu zdobył Kevin Phillips. Kolejne lata to stabilizacja w lidze oraz powrót do walki o puchar kraju. W 2016 roku Palace przegrało finał FA Cup z Manchesterem United, ale serce kibiców z Londynu nie zgasło. 2024/2025 to sezon, który na zawsze wpisał się w historię klubu. Po 9 latach od ostatniego finału, **Crystal Palace wygrało Puchar Anglii**, pokonując w finale mistrza kraju – Manchester City (1:0). To pierwszy w historii klubu trofeum najstarszego turnieju piłkarskiego na świecie. Sukces ten zatwierdzono startem w Tarczy Wspólnoty, gdzie Orły pokonały Liverpool FC, zamykając sezon najwyższym możliwym akcentem. ## Sukcesy Crystal Palace Football Club od momentu założenia zgromadziło spory dorobek trofeów, mimo że do swojego pierwszego historycznego Pucharu Anglii czekało ponad 110 lat. Sukcesy te obejmują mistrzostwa w niższych ligach, zwycięstwa w barażach oraz krajowe puchary. ### Trofea i awanse ligowe | Rozgrywki | Osiągnięcie | Liczba | Sezony | | :--- | :--- | :--- | :--- | | **Puchar Anglii (FA Cup)** | Zwycięzca | 1 | 2024/2025 | | | Finalista | 2 | 1989/1990, 2015/2016 | | **Football League First Division / Premier League** | Trzecie miejsce (najwyższe w historii) | 1 | 1990/91 | | **Football League Second Division / Championship** | Zwycięzca | 2 | 1978/79, 1993/94 | | | Drugie miejsce | 1 | 1968/69 | | | Zwycięzca Play-off | 4 | 1988/89, 1996/97, 2003/04, 2012/13 | | **Football League Third Division** | Drugie miejsce | 1 | 1963/64 | | **Football League Fourth Division** | Drugie miejsce | 1 | 1960/61 | | **Zenith Data Systems Cup** | Zwycięzca | 1 | 1990/1991 | | **Tarcza Wspólnoty (Community Shield)** | Zwycięzca | 1 | 2025/2026 | *Uwaga: Tarcza Wspólnoty 2025/2026 rozegrana została w 2025 roku, tuż po wygranej w Pucharze Anglii.* ## Rekordy klubowe Historia to nie tylko trofea, ale także liczby, które pozostawiają trwały ślad w anałach klubu. Przez lata na stadionie Selhurst Park wystąpili wybitni zawodnicy, którzy ustanowili rekordy trudne do pobicia. * **Najwięcej występów (wszystkie rozgrywki):** Jim Cannon – 571 meczów (lata 1972–1988) * **Najwięcej bramek w lidze:** Peter Simpson – 153 gole (lata 1930–1936) * **Najwyższa frekwencja w historii:** 51 482 widzów (mecz z Burnley, 11 maja 1979, Division 2) * **Najwyższe miejsce w tabeli na koniec sezonu:** 3. miejsce (obecna Premier League), sezon 1990/91 * **Najwyższe zwycięstwo w lidze:** 9-0 z Barrow (10 października 1959, Division 4) * **Najwyższa porażka w lidze:** 0-9 z Liverpoolem (12 września 1989, Division 1) ### Rekordy transferowe Transfery w nowoczesnej piłce to ważny element funkcjonowania klubów. Palace również odnotowało tutaj swoje granice. * **Najwyższy transfer do klubu:** Yohan Cabaye – £12 milionów (z Paris Saint-Germain) * **Najwyższy transfer z klubu:** Wilfried Zaha – £10 milionów (do Manchester United) ## Stadion: Selhurst Park Od 1924 roku Crystal Palace Football Club rozgrywa swoje mecze na stadionie **Selhurst Park**. Znajdujący się w londyńskiej dzielnicy Selhurst obiekt jest pomniejszącym stadionem w porównaniu z tutejszymi gigantami, jednak jego atmosfera jest uważana za jedną z najlepszych w całej Premier League, głównie dzięki oddanym kibicom z grupy Holmesdale Fanatics. * **Nazwa:** Selhurst Park * **Pojemność:** 26 309 miejsc * **Data inauguracyjna:** 1924 rok * **Wymiary boiska:** 99 × 67 metrów ## Obecny sztab szkoleniowy Klub z Londynu w ostatnich latach stawia na połączenie doświadczenia z nowoczesnym podejściem do przygotowań fizycznych i taktycznych. Obecny sztab dowodzony jest przez wybitnego eksperta z Austrii, który wzmocnić struktury analityczne i medyczne zespołu. * **Menedżer:** Oliver Glasner * **Asystent menedżera:** Osian Roberts * **Trener bramkarzy:** Dean Kiely * **Lekarz pierwszego zespołu:** Bill Jasper * **Fizjoterapeuta:** Alex Manos * **Asystent fizjoterapeuty:** John Stannard * **Trener przygotowania kondycyjnego:** Scott Guyett ## Kibice i rywalizacje Kibice Crystal Palace stanowią jedną z najbardziej oddanych i lojalnych społeczności w Anglii. Najwięksi i najzagorzalsi z nich zajmują dolne sekcje trybuny **Holmesdale Stand**, tworząc niezwykłą atmosferę podczas meczów domowych. Klub słynie z dbałości o relacje z rodzinami (często promuje bilety rodzinne) oraz z lokalną społecznością. Największymi rywalami „Orłów” są sąsiedzi z południa Londynu – **Brighton & Hove Albion**. Mecz między tymi drużynami to starcie zaciętej rywalizacji o prymat w stolicy, znane jako **derby M23** (nazwa pochodzi od numeru autostrady łączącej Londyn z Brighton). Z kolei historyczne lokalne derby w Londynie to mecze z **Millwall** oraz **Charlton Athletic**, z którymi kibice utrzymują napięte, choć nieco luźniejsze relacje. ## Tło historyczne i geneza Geneza klubu jest nierozerwalnie związana z jednym z najsłynniejszych zabytków epoki wiktoriańskiej. Crystal Palace, będący pierwotnie pawilonem wystawienniczym w Hyde Park, został przeniesiony i zrekonstruowany na wzgórza Sydenham. Teren ten stał się centrum rozrywki, a amatorzy gry w piłkę w pobliżu postanowili założyć własny klub, który wziął nazwę od monumentalnej hali szklanjastej. Przez pierwsze lata istnienia klub zmieniał boiska, aż w 1924 roku osiadł na Selhurst Park, który do dziś pozostaje jego domem. Ewolucja klubu to ciągła walka o przetrwanie i rozwój w bardzo nierównych ligowych rzeczywistościach. Zespół wielokrotnie przechodził transformacje – od amatorskich początków, przez erę zawodową w latach 70., po lata 90., które stały się „złotym wiekiem” graczy i kibiców Palace. Trudne czasy pod koniec lat 90. i na początku XXI wieku, związane z niewypałem finansowym i zmianami właścicielskich, były momentami, w których fundamenty samej instytucji klubowej były wystawiane na próbę. Przetrwanie dzięki wsparciu lokalnych przedsiębiorców i zaangażowanych kibiców stało się od tego czasu jednym z najważniejszych filarów tożsamości Crystal Palace FC. ## Ciekawostki i fakty * **Tradycja Orła:** Choć orzeł pojawił się na herbie w 1973 roku, stał się tak silnym symbolem, że w 2010 roku klub oficjalnie uznał go za maskotkę drużyny. * **Europa mimo tradycji:** Przed wygraną Pucharu Anglii w 2025 roku, jedynym występem Palace w europejskich pucharach był udział w Pucharze Intertoto w 1998 roku (gdy klub niedawno spadł z Premier League i nie miał szans w pucharach UEFy). * **Wielkie transfery:** Yohan Cabaye był w 2015 roku najdroższym nabytkiem w historii Palace, podczas gdy odejście Wilfrieda Zahy do Manchester United było dotąd rekordowym wyjściem z klubu.