Nowe Centrum Łodzi (w skrócie NCŁ) – obszar Śródmieścia Łodzi, na terenie którego znajduje się dworzec Łódź Fabryczna oraz centrum kultury i nauki EC1 Łódź – Miasto Kultury, zlokalizowane w zrewitalizowanych budynkach pierwszej łódzkiej elektrowni przy ul.Targowej. == Historia projektu == Na przełomie 20. i 21. wieku w centrum Łodzi, na obszarze około 90 hektarów w rejonie dworca Łódź Fabryczna znajdowały się niewykorzystane tereny poprzemysłowe i kolejowe. Mimo bliskości ścisłego centrum miasta, obszar ten pozostawał słabo zagospodarowany. Jego głównymi punktami były dworzec kolejowy oraz zabytkowy budynek elektrowni łódzkiej. W 2005 roku te dwa obiekty stały się podstawą koncepcji Nowego Centrum Łodzi. Zakładano rewitalizację kompleksu EC1 i przekształcenie go w centrum kultury, a także gruntowną przebudowę dworca Łódź Fabryczna, w tym jego modernizację i przekształcenie z dworca czołowego w przelotowy. Celem budowy Nowego Centrum Łodzi było stworzenie nowej, wielofunkcyjnej przestrzeni miejskiej łączącej funkcje kulturalne, społeczne i rekreacyjne. Projekt zakładał wykreowanie atrakcyjnego fragmentu miasta, w którym rozwijane będą instytucje kultury (m.in. poprzez rewitalizację kompleksu EC1). Inwestycja obejmowała także modernizację infrastruktury transportowej i budowę nowego, podziemnego dworca Łódź Fabryczna, stanowiącego kluczowy węzeł komunikacyjny oraz główny element reorganizacji układu urbanistycznego tej części miasta. Proces rewitalizacji terenu NCŁ rozpoczęto w 2007 roku. Założeniem było utworzenie miejskiego centrum, mającego łączyć biznes, handel, kulturę oraz transport. Program realizacji NCŁ powstał na mocy uchwały Rady Miejskiej w Łodzi z 28 sierpnia 2007 roku. Pierwotnie projekt obejmował teren zamknięty ulicami Tuwima – Sienkiewicza – Narutowicza – Kopcińskiego. 4 lipca 2012 roku został rozszerzony o kwartał Tuwima – Piotrkowska – Narutowicza – Sienkiewicza. Autorem pierwszej koncepcji zagospodarowania przestrzennego Nowego Centrum Łodzi był światowej sławy luksemburski urbanista Rob Krier, który w 2007 roku nakreślił podstawy planu z umiejscowieniem dworca Łódź Fabryczna, strefami funkcjonalnymi i siatką ulic. W oparciu o tę koncepcję powstał pierwszy Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego dla tego terenu. Przestrzeń, uwolniona dzięki wprowadzeniu linii kolejowej i dworca Łódź Fabryczna pod ziemię, została zagospodarowana przez stworzenie nowego fragmentu miasta, który dotychczas był rozcięty torami kolejowymi i stacją. W latach 2007-2015 była to największa inwestycja tego typu realizowana w Europie Środkowej. == Centrum multimodalne Łódź Fabryczna == W ramach budowy Nowego Centrum Łodzi, w latach 2011–2016, dworzec Łódź Fabryczna został poddany gruntownej przebudowie. Polegała ona na zlikwidowaniu istniejących dotychczas naziemnych budynków dworcowych oraz kilku kilometrów torów rozcinających miasto na dwie części i stworzeniu podziemnej stacji kolejowej, stanowiąc węzeł multimodalny łączący komunikację kolejową z miejską, samochodową, pieszą, oraz rowerową. Jednocześnie obszar dawnej trasy kolejowej został uwolniony do zagospodarowania. Wybudowany w 19. wieku dworzec był zaprojektowany jako stacja czołowa; miał prostą, częściowo dwukondygnacyjną bryłę, rozbudowywaną i ujednolicaną w 20. wieku do formy trzykondygnacyjnej. Budynek był otoczony infrastrukturą magazynową i techniczną, a jego układ przestrzenny – z torami kończącymi się w centrum miasta – stanowił barierę urbanistyczną dzielącą tę część Łodzi. Projekt nowego dworca powstał w 2012 roku. Jednym z założeń architektów było stworzenie projektu wspierającego transformację otoczenia. Decyzję o całkowitej przebudowie podjęto na początku 21. wieku; prace realizowano w latach 2011–2016. 19-wieczny budynek został całkowicie wyburzony – jego funkcje przejął nowy obiekt zaprojektowany jako podziemny węzeł multimodalny. Tory oraz perony przeniesiono kilka poziomów poniżej poziomu terenu. Część kolejowa znajduje się pod ziemią; nad nią zaprojektowano halę przykrytą przeszklonym dachem złożonym z paneli zapewniających dostęp światła dziennego. Architektura dworca nawiązuje do kontekstu historycznego poprzez wewnętrzne fasady wzorowane na elewacji XIX-wiecznego budynku. Tereny nad dworcem przeznaczono pod dalszą zabudowę, co było jednym z kluczowych celów inwestycji. Obecnie obiekt jest największym w Polsce i trzecim największym w Europie dworcem kolejowym. Ocenia się, że jest to najnowocześniejszy dworzec w Polsce. Projekt obejmował również stworzenie tunelu średnicowego pod miastem, prowadzącego do dworca Łódź Kaliska. == EC1 Łódź – Miasto Kultury == W pobliżu dworca Łódź Fabryczna znajduje się zespół budynków pierwszej łódzkiej elektrowni, której działanie zostało oficjalnie zakończone 1 stycznia 2000 roku. Współcześnie zespół budynków elektrowni jest znany jako kompleks EC1, siedziba instytucji EC1 Łódź – Miasto Kultury. Od 2010 roku budynki EC1 były systematycznie rewitalizowane i adaptowane do funkcji kulturalno-rozrywkowych. Celem wycenianej w 2015 roku na 274 miliony złotych (z czego 82,7 miliiony z funduszy Unii Europejskiej) rewitalizacji obiektu było utrzymanie wyjątkowego, poprzemysłowego charakteru tego obszaru przy jednoczesnym zaadaptowaniu go do nowych funkcji. === Centrum Nauki i Techniki EC1 === EC1 Zachód jest siedzibą Centrum Nauki i Techniki EC1 w Łodzi. Główna część wystawy stałej CNiT jest poświęcona historii łódzkiej elektrowni; dodatkowo odwiedzający CNiT mogą odwiedzać wystawy poświęcone zagadnieniom z różnych dziedzin nauki, a także uczestniczyć w zajęciach prowadzonych w pracowniach naukowych. Wystawy stałe zostały zaprojektowane z wykorzystaniem interaktywnych urządzeń umożliwiających samodzielne przeprowadzanie doświadczeń i obserwacji. Zwiedzanie odbywa się według tematycznych kluczy ścieżkami: energetyczną („Przetwarzanie energii”), historii i cywilizacji, oraz „Mikroświat – Makroświat”. Motywem przewodnim jest proces powstawania i przetwarzania energii, przypominający historyczne przeznaczenie obiektu. === Narodowe Centrum Kultury Filmowej === Budynek EC1 Wschód jest obecnie siedzibą Narodowego Centrum Kultury Filmowej. NCKF to instytucja kultury, która pełni funkcję muzeum filmu polskiego, archiwum i centrum konferencyjnego; na terenie instytucji działają również kina. Misją NCKF jest upowszechnianie wiedzy o filmie i edukacja w dziedzinie filmu i kultury audiowizualnej. Ekspozycja stała Centrum jest największą w Polsce wystawą o krajowej kinematografii i prezentuje 120 lat historii polskiego filmu. NCKF udostępnia przestrzenie pod warsztaty, seminaria oraz twórcze projekty młodych artystów. W instytucji funkcjinuje m.in. teatr dźwięków umożliwiający nagrywanie i montowanie muzyki filmowej. W NCKF dostępne jest również planetarium, kino 3D, biblioteka, galeria i studia seminaryjno-konferencyjne. === Centrum Komiksu i Narracji Interaktywnej EC1 === Budynek Centrum Komiksu i Narracji Interaktywnej EC1 stanowił zaplecze techniczne dawnej elektrowni. W obrębie budynku znajdowały się instalacje chłodnicze i inne elementy techniczne. Pod koniec XX wieku, po zakończeniu działalności elektrowni, budynek pełnił funkcję siedziby Muzeum Bajki i fundacji Se-ma-for. Współcześnie obiekt został przekształcony w nowoczesną przestrzeń muzealną poświęconą komiksowi i narracjom interaktywnym. Zachowano kluczowe elementy dawnej architektury przemysłowej – szczególną rolę odgrywają charakterystyczne wieże chłodnicze, które służyły do odprowadzania ciepła i schładzania wody krążącej w systemie elektrowni. Zostały one zachowane jako historyczny element dziedzictwa przemysłowego obiektu. Ich wnętrza zaadaptowano na przestrzenie wystawowe na dwóch kondygnacjach budynku. == Brama Miasta == Do Nowego Centrum Łodzi należy również Brama Miasta – dwa biurowce przy ulicy Kilińskiego 66, wybudowane w latach 2017-2020. Pierwotną koncepcję architektoniczną budynku przygotował Daniel Libeskind; projekt został później zmodyfikowany, lecz zachowano koncepcję dwóch wieżowców wyznaczających wyjście z okolic Dworca Fabrycznego w stronę centrum Łodzi. Budynki mają po 15 kondygnacji, a ich charakterystyczna elewacja wykonana z płyt cortenowych przypomina o przemysłowej historii miejsca. == Przypisy == == Linki zewnętrzne == Oficjalna strona Nowego Centrum Łodzi. ncl.uml.lodz.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-24)]. Założenia projektu Nowego Centrum Łodzi na stronie Urzędu Miasta Łodzi. uml.lodz.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-03-28)]. EC1 – Miasto kultury. Artykuł o Nowym Centrum Łodzi. ec1lodz.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-05-06)].