Wieża Wolności w Bydgoszczy, do 1921 roku Wieża Bismarcka w Bydgoszczy – wieża Bismarcka, istniejąca w latach 1913–1928. == Historia == === Okres pruski 1905-1919 === Budowa wieży została zainicjowana 23 marca 1905 roku przez Związek Marchii Wschodniej (Zarząd Wschodniej Grupy Bydgoszcz). 4 października 1905 roku zawiązano Komitet Budowy Wieży Bismarcka w Bydgoszczy któremu przewodniczył nadburmistrz Alfred Knobloch. Zdecydowano, że wzniesiona zostanie okolicznościowa wieża, chociaż rozważano również postawienie posągu na jednym z placów miejskich. Ostatecznie na lokalizację wybrano Bartodzieje Małe. W marcu 1907 roku rozpoczęto oficjalną kwestę wśród ludności oraz zbierano środki od przedsiębiorców i instytucji, a w sierpniu miejsce budowy monumentu nazwano Wzgórzem Bismarcka. Spośród ponad dwustu nadesłanych projektów wybrano Zmierzch Bogów berlińskiego architekta Paula Walthera. Pierwsze prace ziemne rozpoczęto 31 marca 1911 roku. 8 maja 1911 wmurowano kamień węgielny. Niedługo potem rozpoczęto prace ziemne i budowę fundamentu. Prace elewacyjne ukończono jesienią 1911 roku. W lipcu 1912 roku na szczycie wieży zainstalowano misę ogniową projektu Leopolda Zobla (średnica 3,5 m, waga około 2 ton). Po kilku próbach rozpalenia płomieni zakończonych niepowodzeniem zainstalowano w misie instalację gazową. Wówczas płomień osiągał wysokość od 8 do 10 metrów. Na początku maja 1913 roku ukończono wszystkie prace wykończeniowe wewnątrz i zewnątrz budowli. Bydgoska Wieża Bismarcka została uroczyście otwarta 25 maja 1913 roku. W uroczystościach uczestniczyło ponad 8 tysięcy osób, a ponad miastem unosił się balon z napisem „Bromberg”. W latach 1913–1919 wieża Bismarcka była miejscem, w którym odbywało się wiele uroczystości, a także osobliwością miasta odwiedzaną podczas spacerów. Cieszyła się opinią najurodziwszej budowli tego typu na kresach wschodnich państwa niemieckiego. W 1919 roku, krótko przed przejściem miasta w ręce Polaków, pomnik Bismarcka i większość tablic pamiątkowych wywiózł z Bydgoszczy ostatni nadburmistrz miasta Paul Mitzlaff. Posąg znalazł się w ogrodzie Domu Niemieckiego we Frankfurcie nad Odrą, a tablice ofiarowano organizacji opiekującej się pomnikiem na polach Grunwaldu. === Okres polski 1920-1928 === 13 października 1921 roku na mocy uchwały Rady Miasta wieża została przekazana władzy duchownej. 22 października 1921 roku nastąpiło uroczyste przekazanie budowli oraz przemianowanie jej na Wieżę Wolności a dotychczasowe Wzgórze Bismarcka przemianowano na „Wzgórze Wolności”. Wieża została poświęcona przez biskupa Tadeusza Malczewskiego. Według założeń miała być ona przekształcona w kaplicę, a na szczycie w miejscu misy ogniowej miał stanąć ogromny krzyż. Przez kilka lat spierano się w oparciu o stworzone koncepcje nad ostatecznym wyglądem po przebudowie. W związku z brakiem porozumienia w tej sprawie i z występującym brakiem środków finansowych zaczęto brać pod uwagę likwidację wieży. Skłaniał ku temu przekaz ideologiczny, który zdominował wizję artystyczną budowli, zdecydowanie obcy Polakom. Na posiedzeniu Rady Miasta w dniu 12 kwietnia 1928 roku przegłosowano (27 głosów za, 19 głosów przeciw, 1 głos wstrzymujący) wyburzenie wieży. Przeciwko tej decyzji do wojewody poznańskiego odwołał się klub radnych narodowości niemieckiej. Zresztą i po stronie polskich działaczy nie brakowało uwag krytycznych. Decyzję Rady uznali oni za pochopną i niezbyt szczęśliwą, która zaostrzy stosunki polsko-niemieckie. Prac wyburzeniowych podjęła się firma budowlana inż. Głowackiego w zamian za odzyskany budulec. Pierwszej nieudanej próby wysadzenia wieży przy użyciu kwasu pikrynowego dokonano 17 maja 1928 roku. 18 maja 1928 roku o godzinie 20:13 wysadzono wieżę za pomocą 30 kg trotylu. Pozyskane w ten sposób kamienie i gruz wywieziono na Jachcice, gdzie posłużyły do utwardzenia terenu pod budowę elektrowni. Istniejącą pamiątką po Wieży Wolności są prowadzące na wzniesienie schody, zaczynające się obok kamienicy przy ulicy Toruńskiej 86. == Opis == Budowla ze względu na swoje usytuowanie na wzgórzu, była pomnikiem oraz wieżą widokową z tarasem i schodami wejściowymi. Na jej szczycie był zainstalowany duży znicz, który płonąc oświetlał wieżę. Monument był usytuowany na wzgórzu wznoszącym się na wysokość 40 m od lustra Brdy. Sama budowla liczyła 25 m wysokości, a z jej najwyższego tarasu można było podziwiać panoramę miasta. W podstawie budowli znajdowały się zbiorniki na dziegieć wraz z urządzeniami do zasilania znicza i regulacji wielkości płomienia. Budowla została wzniesiona z kamienia, a wewnątrz wyłożona cegłą. Między pilastrami ściany frontowej umieszczono 4-metrowy relief przedstawiający rycerza zakonu krzyżackiego uzbrojonego w tarczę i miecz. Wewnątrz znajdowała się izba pamięci o wysokości 5 m, z wejściem ozdobionym portalem. Prowadziły do niej sześciometrowe, granitowe schody. Po ich boku znajdowały się dwie mniejsze misy ogniowe (o średnicy 2,5 metra i masie 1 tony). Pośrodku izby pamięci stał 2,6-metrowy posąg Bismarcka odlany z brązu. Kanclerz przedstawiony był w mundurze kirasjera, na głowie miał hełm, a w prawej ręce trzymał konstytucję Rzeszy Niemieckiej. Posąg został wykonany przez rzeźbiarza Richtera-Elsnera z Berlina. Oprócz pomnika w sali dominował wykonany z brązu jego herb. Ponadto na ścianach głównej sali znajdowało się 25 ozdobnych tablic pamiątkowych, ufundowanych przez miasta: Duisburg, Bremę, Lubekę, Dortmund, Monachium oraz różne osobistości, w tym cesarza Wilhelma II i kanclerza Rzeszy Niemieckiej Bethmanna-Holwega. Powyżej izby pamięci znajdowało się kolejne pomieszczenie z portretem Bismarcka oraz zdjęciami z okresu budowy wieży, a powyżej na szczyt wieży prowadziły żelazne schody. == Dane techniczne == wysokość: 25 metrów podstawa: kwadrat o boku 21 metrów wykonanie: cegła i zaprawa betonowa licowana blokami kamiennymi (w ok. 10% pochodzących z rozebranych murów obronnych zamku bydgoskiego, misa ogniowa na szczycie (średnica 3,5 metra, waga ok. 2 ton) koszt: 120 000 marek == Zobacz też == Pomniki i rzeźby w Bydgoszczy Park Wolności w Bydgoszczy Lista najwyższych budynków w Bydgoszczy == Przypisy == == Bibliografia == Romaniuk Marek: Wieża Bismarcka w Bydgoszczy. [w.] Materiały do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu. Zeszyt 6. Pracownia Dokumentacji i Popularyzacji Zabytków Wojewódzkiego Ośrodka Kultury w Bydgoszczy. Bydgoszcz 2001 Portal poświęcony wieżom Bismarcka. bismarcktuerme.de. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-09)]. O bydgoskiej Wieży Bismarcka == Linki zewnętrzne == Zdjęcia przedwojenne. bismarcktuerme.de. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-09-30)]. Archiwalne widoki wieży w bibliotece Polona