Led Zeppelin – brytyjski zespół muzyczny założony w Londynie w 1968, będący jednym z pionierów hard rocka. Uważany za jeden z najbardziej znaczących zespołów w historii. Jego muzyka stanowi połączenie rocka, folku i bluesa z mniejszymi, lecz zauważalnymi, wpływami rockabilly, reggae, soulu, funku, muzyki poważnej, celtyckiej, indyjskiej, arabskiej, latynoskiej i country. Zespół sprzedał 200–300 milionów płyt na całym świecie i ponad 111 milionów w samej Ameryce. Najbardziej znany utwór, „Stairway to Heaven”, stał się najczęściej emitowanym w historii rozgłośni radiowych zorientowanych na albumy. Zespół stronił od prasy muzycznej, rzadko udzielał wywiadów. Odmienił formułę koncertów rockowych – pod koniec lat 60. XX w., gdy inni występowali przeciętnie przez trzydzieści minut, Led Zeppelin potrafił grać na żywo przez kilka godzin. Przez cały okres funkcjonowania skład zespołu nie ulegał zmianom, a po śmierci perkusisty Johna Bonhama w 1980 zakończył działalność. W późniejszym okresie grupa kilka razy reaktywowała się przy okazji pojedynczych koncertów. == Historia == === Wczesne lata === Led Zeppelin został założony z inicjatywy Jimmy’ego Page’a, muzyka sesyjnego, który miał na swoim koncie współpracę m.in. z Them czy The Kinks . W 1966 dołączył on do bluesowo-rockowej grupy The Yardbirds w miejsce basisty Paula Samwella-Smitha. W niedługim czasie porzucił gitarę basową na rzecz elektrycznej i tym sposobem utworzył podwójny line-up z Jeffem Beckiem. W październiku 1966 Beck odszedł, a sam zespół, zmęczony nieustannym nagrywaniem i koncertowaniem, chylił się ku upadkowi . W tym okresie Page chciał sformować supergrupę – w składzie poza sobą widział także Becka oraz sekcję rytmiczną The Who – Keitha Moona oraz Johna Entwistle . Brał także pod uwagę wokalistów takich jak Steve Winwood oraz Steve Marriott. Grupa w takim kształcie nigdy nie powstała, aczkolwiek Page, Beck, Moon wraz Johnem Paulem Jonesem nagrali utwór „Beck’s Bolero”, który w 1968 trafił na album Jeff Beck Group zatytułowany Truth . The Yardbirds tymczasem przestał istnieć, a ostatni występ miał miejsce w lipcu 1968 w Luton College of Technology w Bedfordshire . Zespół miał zobowiązania koncertowe na terenie Skandynawii, wobec czego perkusista Jim McCarty i wokalista Keith Relf upoważnili Page’a oraz pozostałego w składzie Chrisa Dreję do posługiwania się nazwą „The Yardbirds” aby owe zobowiązania wypełnić. Page i Dreja rozpoczęli formowanie nowego składu. Pierwszym kandydatem Page’a w roli wokalisty był Terry Reid, który odmówił i polecił pochodzącego ze Stourbridge Roberta Planta, który śpiewał w formacjach Band of Joy oraz Hobbstweedle . Plant przyjął propozycję, a sam zarekomendował byłego perkusistę Band of Joy – Johna Bonhama, znanego jako „Bonzo”. W tym czasie Dreja zmienił życiowe plany i postanowił zostać fotografem (został potem autorem zdjęcia, zamieszczonego na odwrocie debiutanckiego albumu Led Zeppelin ), a tymczasem John Paul Jones za namową swojej żony skontaktował się z Page’em w sprawie wakatu basisty. Jako że gitarzysta znał Jonesa już z poprzednich sesji, zgodził się na jego kandydaturę . Tym sposobem skład został skompletowany. Menedżerem zespołu został Peter Grant, który piastował tę funkcję przez cały czas istnienia Led Zeppelin. To głównie dzięki jego talentowi menedżerskiemu i sile perswazji wobec promotorów zespół osiągał tak dobre wyniki finansowe. W tym miejscu można dodać, że nie było w ogóle żadnej formalnej umowy między Grantem a Led Zeppelin, de facto był on traktowany jako piąty członek zespołu przez cały okres jego funkcjonowania. 12 sierpnia 1968 czwórka muzyków po raz pierwszy zagrała ze sobą w niewielkim pomieszczeniu, znajdującym się pod sklepem muzycznym przy Gerrard Street w Londynie . Page zaproponował, aby zagrać „Train Kept A-Rollin’”, bluesa spopularyzowanego przez Johnny’ego Burnette’a, którego cover swego czasu przygotował The Yardbirds. Jones: „Gdy tylko usłyszałem grę Johna Bonhama, wiedziałem że wszystko wypali… Od razu staliśmy się zespołem” . Przed wyjazdem na półwysep skandynawski, grupa wzięła udział w nagraniu albumu Three Week Hero P.J. Proby. Pochodzący z tego wydawnictwa „Jim’s Blues”, gdzie Plant zagrał na harmonijce, był pierwszym utworem studyjnym nagranym razem przez przyszłych członków Led Zeppelin . Formacja pod nazwą The New Yardbirds wyruszyła w trasę po Skandynawii, dając pierwszy występ 7 września 1968 w Gladsaxe Teen Clubs w duńskim Gladsaxe . W październiku lub w listopadzie zespół przystąpił do nagrywania debiutanckiego albumu na podstawie zestawu utworów, które wykonywał na żywo. Koszty dziewięciodniowej sesji, wynoszące dokładnie 1782 funty, pokrył Page . Po zrealizowaniu albumu Page został pozwany przez Dreję – ten utrzymywał, że gitarzysta mógł używać szyldu The New Yardbirds tylko na potrzeby zakończonej właśnie trasy . Autorstwo nowej nazwy zespołu, przyjętej 25 października, przypisuje się Entwistlowi i Moonowi z The Who – stwierdzili oni bowiem, iż supergrupa z nimi na pokładzie plus Page i Beck pikowałaby w dół jak „ołowiany balon” (lead baloon) . Następnie Peter Grant zaproponował, aby wyrzucić literę „a”, by nikt nie wymawiał pierwszego członu nazwy jako leed . Słowo baloon zostało zastąpione przez zeppelin, tak ukuto nazwę Led Zeppelin, będącą dla Page’a wyrażeniem symbolizującym jednocześnie ciężar i lekkość . Rozpatrywano wówczas także: The Mad Dogs, The Mad Boys oraz The Whoopie Cushions. Peter Grant okazał się sprawnym menadżerem i udało mu się w październiku 1968 wynegocjować z Atlantic Records 200 000 dolarów tytułem zaliczki dla zespołu, była to w owym czasie najwyższa suma przyznana nowo powstałej grupie . Atlantic podpisał kontrakt, nie zobaczywszy, ani nie usłyszawszy Led Zeppelin, tylko na podstawie rekomendacji, jakiej udzieliła Dusty Springfield . Umowa gwarantowała grupie pełną swobodę decyzji w sprawach terminów tras koncertowych, nagrywania kolejnych albumów, wybierania utworów na single (ta kwestia miała być w przyszłości wielokrotnie weryfikowana) oraz pełną swobodę w kwestii zawartości muzycznej albumów. W rodzimej Anglii sprawy nie szły aż tak dobrze, Grantowi nie udało się zdobyć kontraktu na rynku brytyjskim (odmówiła m.in. wytwórnia EMI), zespół nie cieszył się dobrą opinią, występował za bardzo niskie stawki w wysokości około 150 funtów. Plant narzekał na swoich rodaków: „Ludzie w Anglii najpierw się rozglądają, czy inni klaszczą, zanim sami zaczną klaskać. I opierają się na tym, co pisze muzyczna prasa, zanim stwierdzą, czy kogoś lubią. Są jak owce”. === Led Zeppelin I === Grupa już jako Led Zeppelin dała swój pierwszy koncert 25 października 1968, na University of Surrey w Guildford, a następnie odbyła krótkie brytyjskie tournée. Pod koniec tego samego roku promotor Richard Cole zorganizował trasę w Ameryce Północnej, obejmującą wschodnie i zachodnie wybrzeże – pierwszy występ na amerykańskiej ziemi miał miejsce w Denver 26 grudnia 1968, natomiast Cole stał się z czasem główną postacią w kwestii organizacji tras Led Zeppelin . Było to jedyne tournée, gdy zespół odgrywał rolę supportu Iron Butterfly, a potem Vanilla Fudge. Pojawił się wówczas niespodziewany kłopot – część publiczności wychodziła po występie Led Zeppelin i nie była zainteresowana koncertem głównej gwiazdy. Led Zeppelin I ukazał się najpierw w USA 12 stycznia 1969, brytyjska premiera nastąpiła kilka miesięcy później, 31 marca. Stephen Erlewine napisał, iż album był „punktem zwrotnym w rozwoju hard rocka oraz heavy metalu”. Niewątpliwie taki charakter miały wydane jako single utwory „Good Times Bad Times” oraz „Communication Breakdown”, co nie zmienia faktu, iż przedstawiona twórczość była mocno zakorzeniona w chicagowskiej odmianie bluesa (zwłaszcza „Dazed and Confused” czy „How Many More Times”) . W zestawie znalazły się także dwa standardy Williego Dixona: „You Shook Me” i „I Can’t Quit You Baby”. Album, promowany hasłem Led Zeppelin – the only way to fly, otrzymał początkowo nieprzychylne recenzje w prasie . John Paul Jones: „Mieliśmy wtedy słabe notowania. Z jakiegoś powodu nikt nas nie chciał nawet znać. Pojechaliśmy do Stanów i tam przeczytaliśmy recenzję naszego pierwszego albumu w Rolling Stone, że jesteśmy kolejną brytyjską grupą wokół której robi się tylko niepotrzebny szum. Nie mogliśmy w to uwierzyć. W naszej naiwności sądziliśmy, że nagraliśmy dobry album, po czym obrzucono nas błotem. Dlatego potem byliśmy ostrożni jeśli chodzi o prasę, staraliśmy się jej unikać, zresztą ze wzajemnością. Udało się nam tylko dlatego, że zagraliśmy masę koncertów i zdobyliśmy reputację dobrego zespołu grającego na żywo”. Wiesław Weiss tak podsumował dzieło: „Płyta była jednym z pierwszych rzeczywiście doskonałych artystycznie przejawów estetyki rocka, a po latach okazała się niewyczerpanym źródłem natchnienia dla bardzo wielu muzyków, zwłaszcza hardrockowych i heavymetalowych” . Album uplasował się na dziesiątej pozycji Billboard, w rodzinnej Anglii zdobył pozycję szóstą , natomiast w lipcu uzyskał status złotej płyty. Gaża zespołu w tym czasie wzrosła do 15 000 dolarów za występ. Po nagraniu albumu Peter Grant przystąpił do negocjacji z Atlantic Records i uzyskał warunki, jakie miało bardzo niewielu artystów – wytwórnia miała nie ingerować w żaden sposób w nagrywane albumy. Na rynku amerykańskim Led Zeppelin dotarł do 10. miejsca i utrzymał się na liście przez 73 tygodni, mimo że nie był promowany za pomocą żadnego singla. === Led Zeppelin II === Led Zeppelin II był nagrywany podczas trwających nieprzerwanie koncertów, w różnych studiach na terenie Ameryki Północnej oraz Londynie. Jones: „Byliśmy cały czas w tournée. Riffy Jimmy’ego pojawiały się szybko i spontanicznie. Wiele z nich rodziło się na scenie, zwłaszcza podczas długich improwizacji przy okazji „Dazed and Confused”. Musieliśmy je zapamiętać po to, aby mieć z czym wpaść do studia gdzieś po drodze”. Plant: „To było czyste szaleństwo. Pisaliśmy nowe numery w pokojach hotelowych, potem nagrywaliśmy sekcję rytmiczn