Neon Genesis Evangelion (jap. 新世紀エヴァンゲリオン Shin Seiki Evangerion) – seria anime, emitowana premierowo w latach 1995–1996. Reżyserem i scenarzystą jest Hideaki Anno, producentem – studio Gainax. Akcja rozgrywa się w roku 2015, piętnaście lat po katastrofie znanej jako Second Impact (Drugie Uderzenie), spowodowanej rzekomo przez meteor, który zmiótł z powierzchni Ziemi połowę populacji i wykrzywił jej oś obrotu. Kiedy ludzkości udaje się częściowo naprawić wyrządzone przez katastrofę szkody, Tokio-3 – zmilitaryzowane miasto zlokalizowane na ostatnich suchych obszarach Japonii – atakują dziwne istoty zwane aniołami. Broń konwencjonalna okazuje się wobec nich bezużyteczna. Jedynym znanym środkiem obronnym stają się biomechaniczne mechy skonstruowane przez organizację NERV – evangeliony (evy). Pomimo iż serial rozpoczyna się jak zwykłe anime z gatunku mecha, akcja szybko zaczyna skupiać się na wspomnieniach i analizie postaci głównych bohaterów, szczególnie jednego z nich – Shinjiego Ikari. Twórca serialu, Hideaki Anno, przed stworzeniem Neon Genesis Evangelion przez długi czas cierpiał na depresję. Wiele wątków serialu opartych jest na jego własnych doświadczeniach związanych z radzeniem sobie z depresją i na teorii psychoanalitycznej, z którą miał styczność podczas psychoterapii. W rezultacie postaci w anime doświadczają problemów ze zdrowiem psychicznym, a w szczególności depresją, traumą oraz zaburzeniami lękowymi. Evangelion składa się z dwudziestu sześciu odcinków, które po raz pierwszy wyemitowane zostały przez TV Tokyo w okresie od 4 października 1995 do 27 marca 1996 roku. Po oryginalnej serii, w 1997 roku, światło dzienne ujrzały dwa filmy kinowe: Shin seiki Evangelion gekijōban Death & Rebirth i The End of Evangelion. Death & Rebirth jest skondensowaną reedycją serialu (Death) i pierwszą połową Air/Magokoro wo, kimi ni (Rebirth). Air/Magokoro wo, kimi ni stanowi w pełni rozwinięte dopełnienie serialu ukazujące jego alternatywne zakończenie. W 1998 roku oba filmy zostały wydane jeszcze raz jako jeden, zatytułowany Revival of Evangelion. Ukazały się również dwie dodatkowe płyty DVD (Genesis Reborn i Resurrection), które łącznie zawierają sześć oryginalnych odcinków kończących serial i wersje reżyserskie odcinków 21., 22., 23. i 24. Po odcinku 24 należy więc zapoznać się z Death & Rebirth – Death to skrót 24 odcinków anime, zaś Rebirth to zapowiedź End of Evangelion, alternatywny odcinek 25. Pierwsza część End of Evangelion to alternatywny odcinek 25. zatytułowany Air, jest to Rebirth uzupełniony o sceny reżyserskie. Druga część End of Evangelion to ostateczne alternatywne rozwiązanie i finał akcji. W Polsce anime było dystrybuowane na VHS od 1997 roku przez Planet Manga w wersji anglojęzycznej nie zawierającej języka polskiego. Od września 2005, serię emitowano na kanale Hyper w wersji z polskim lektorem, którym był Piotr Borowiec. Była to wersja Platinum, różniąca się od oryginału zremasterowanym obrazem i dodatkowymi sceny w odcinkach 21-24. Od 21 czerwca 2019 roku seria jest dostępna z polskimi napisami na Netflix Polska. == Fabuła == W roku 2000 grupa naukowców zorganizowała wyprawę na Antarktydę, gdzie odkryto dużą, świetlistą istotę, uznaną za pierwszego anioła – Adama. 13 września podjęto próbę złapania istoty. Efektem tych działań było wytworzenie przez anioła silnego pola AT, które spowodowało Second Impact. Prawdziwą przyczynę eksplozji zatajono, oficjalnie uzasadniając ją upadkiem na Antarktydę meteorytu poruszającego się z prędkością zbliżoną do prędkości światła. W konflikcie z aniołami ludzkość reprezentują dwie organizacje: GEHIRN (w 2010 roku przemianowana na NERV) oraz SEELE. NERV pozostaje pod kontrolą SEELE i oprócz obrony Ziemi przed atakami aniołów ma za zadanie przeprowadzić Projekt Dopełnienia Ludzkości. W 2004 roku ginie Yui, żona komendanta Ikariego, który od tej pory, pod przykrywką NERV-u i w tajemnicy przed SEELE, realizuje własną wizję Dopełnienia. Do obrony Ziemi NERV wykorzystuje evangeliony – masywne humanoidalne bioroboty, które mogą pilotować tylko dzieci poczęte po Second Impact. Piloci wybierani są przez Organizację Marduka, którą – jak się potem okazuje – tworzy sto osiem fikcyjnych przedsiębiorstw, zaś właściwej selekcji pilotów dokonują komendant Gendō Ikari i Ritsuko Akagi. W miarę upływu czasu wychodzi również na jaw, iż evangeliony są – wbrew powszechnemu przekonaniu – żyjącymi, biomechanicznymi organizmami, a nie zwykłymi „robotami”. Ritsuko początkowo wspomina, że evy posiadają trochę biologicznych komponentów, jednak nie określa zakresu, w jakim części te zostały użyte. W rzeczywistości evangeliony pochodzą od aniołów: jednostki 00, 02, 03 i 04 zostały stworzone z Adama, zaś jednostka 01 z Lilith. Mechaniczne części, które nałożono na evy, służą m.in. ich kontrolowaniu. Mimo to zdarza się, iż eva-00 i eva-01 dostają szału – wpadają w tryb berserk, pozostając tym samym poza czyjąkolwiek kontrolą. Każda eva posiada jednego przeznaczonego jej pilota, który musi się z nią zsynchronizować. Im wyższy stopień synchronizacji, tym większą kontrolę nad evangelionem posiada pilot. Shinjiemu przypisano jednostkę 01, gdyż zawiera ona duszę jego matki, Yui Ikari, co w znacznym stopniu ułatwia synchronizację. Inne evangeliony także posiadają dusze (np. Asuka twierdzi w The End of Evangelion, że czuje obecność swej matki chroniącej ją w evie), nie wiadomo jednak, jakich dokładnie osób. W 2015 roku Shinji na polecenie Gendō przybywa do Tokio-3. Jego przyjazd pokrywa się z atakiem Sachiela, jednak dopiero w siedzibie NERV-u chłopak dowiaduje się, iż ma zostać pilotem evy-01. Poznaje Rei Ayanami obsługującą jednostkę 00 i Major Misato Katsuragi, z którą ostatecznie zamieszka. W ósmym odcinku dołącza do nich Asuka, która wraz ze swym evangelionem przybyła z Niemiec. Tajne zadanie NERV-u – przeprowadzenie Projektu Dopełnienia Ludzkości – ma na celu przyspieszenie ewolucji gatunku ludzkiego. SEELE, z nieznanych powodów, jest główną siłą czuwającą nad realizacją projektu. Członkowie tej organizacji uważają, iż potrzebne jest siłowe przeprowadzenie ewolucji, bowiem bez niej ludzkość zginie. Końcowym efektem ma być połączenie wszystkich dusz w jedną masę poprzez pozbawienie ich pól AT, które oddzielają ludzi od siebie. W ten sposób człowiek powróci do swego pierwotnego stanu – obróci się w LCL. Wszystkie umysły staną się jednym, zniknie wzajemne niezrozumienie, ból, cierpienie i samotność. Pozostanie tylko evangelion, który jest rzeczywistą nową ludzką formą i który z duszą wewnątrz przetrwa wszystko, stanowiąc wieczny dowód ludzkiej egzystencji. Pod koniec serii Gendō i Rei inicjują Dopełnienie, zmuszając kluczowe postaci do zmierzenia się ze swym strachem i wątpliwościami, które towarzyszą im od wczesnego dzieciństwa. Ostatni odcinek poświęcony jest Shinjiemu, który ostatecznie akceptuje to, kim jest i postanawia dalej żyć, nawet jeśli ma to wiązać się z bólem, jaki ludzie zadają sobie nawzajem, a który stanowi nieodłączną część ludzkiej egzystencji. Fabuła Air/Magokoro wo, kimi ni i fabuła serialu wydają się rozbiegać pod koniec 24. odcinka serii. W serialu odcinki 25. i 26. składają się z introspekcji postaci, natomiast w filmie ukazane są zdarzenia w „realnym” świecie. Hideaki Anno pozostawił zakończenia wolne do interpretacji: jasne jest, że Shinji w końcu przemaga swoje problemy i akceptuje bycie z innymi ludźmi, ale pozostaje niewyjaśnione, czy Dopełnienie dobiega końca. W Air/Magokoro wo, kimi ni Shinji jest bezpośrednio związany z inicjacją projektu, jednak ostatecznie odrzuca wzięcie w nim udziału. == Postacie == Głównym bohaterem serii jest Shinji Ikari, nieśmiały czternastolatek, który zostaje pilotem evy. Innymi pierwszoplanowymi postaciami są pilotujące evangeliony koleżanki z klasy Shinjiego: cicha, często oskarżana o bycie nieuczuciową Rei Ayanami i dumna, rudowłosa Asuka Langley Sōryū. Ponadto ważną rolę w serii spełnia ojciec Shinjiego, komendant NERV-u, Gendō Ikari, odpowiadająca za strategię i taktykę Misato Katsuragi oraz główny naukowiec, Ritsuko Akagi. Hideaki Anno uważa, iż Evangelion stanowi próbę połączenia wszystkich punktów widzenia w jeden poprzez stworzenie postaci, które reprezentują różne rzeczy dla różnych odbiorców. Zabieg ten ma uniemożliwić oglądającym dojście do jednej teorii i wyprowadzenie jednakowych wniosków. Postaci bohaterów przyczyniły się do popularności Neon Genesis Evangelion. Projekty trzech atrakcyjnych żeńskich bohaterek – Asuki, Rei i Misato – zostały wykorzystane w licznych dōjinshi, garage kitach i późniejszych anime. == Symbolika == Jedną z wielu intrygujących cech serialu Evangelion jest częste używanie w nim symboli pochodzących z zewnętrznych źródeł i różnorodne znaczenia, jakich można się w nich doszukać. Każdy może inaczej interpretować poszczególne symbole, nie ma tu jednoznaczności. Najczęściej symbolika czerpie inspiracje z judaizmu i chrześcijaństwa, często używając ikonografii i motywów zaczerpniętych z tych kultur, w niektórych przypadkach również z wolnomularstwa. Niektórzy członkowie ekipy pracującej nad projektem powiedzieli, że pierwotnie używali chrześcijańskiej symboliki (chrześcijaństwo jest praktykowane przez około jeden procent populacji Japonii) tylko po to, aby nadać projektowi unikatowość w stosunku do innych mecha-anime. Reżyser pomocniczy Kazuya Tsurumaki mówił w wywiadach: Myśleliśmy tylko, że wizualne symbole chrześcijańskie wyglądają fajnie. Czy ten sposób myślenia zmienił się podczas produkcji serialu i czy chrześcijańskie symbole mają związek z intencjami twórcy i reżysera Hideakiego Anno, wciąż jest kwestią sporną wśród fanów. Jasne jest, że Adam i Ewa (Eva) mają ścisły związek z pierwszymi ludźmi z Księgi Rodzaju. Chrześcijański krzyż jest często pokazywany, nierzadko reprezentowany przez promienie energii wystrzeliwane do góry po różnych eksplozjach. Pramatka całej ludzkości – Lilith (znana również w mitologii Kanaanu jako pierwsza żona Adama i pierwszy wampir) jest zawieszona na krzyżu, późn