# Marki ## Położenie i Podział Administracyjny Marki leżą w północnej części województwa mazowieckiego, w powiecie wołomińskim, stanowiąc integralną część aglomeracji warszawskiej. Miasto przecinają rzeki Długa (Kanał Markowski) oraz Czarna, uchodzące do Kanału Żerańskiego. 27 lipca 2019 roku wyznaczono tu **Geodezyjny Środek Mazowsza**. Administracyjnie miasto dzieli się na liczne osiedla i rejony, wśród których znajdują się: - **Celinówek, Cisówka, Czarna Struga, Jarków, Jaworówek** - **Pustelnik, Struga, Zieloniec, Ząbki** (historyczna przynależność) - **Nowoczesne osiedla:** Horowa Góra, Zielone Przedmieście, Lisi Jar, Międzyzakładowa Spółdzielnia Mieszkaniowa „SAM-81” ## Historia ### Prehistoria i Wieś Królewska Badania archeologiczne potwierdzają osadnictwo sięgające **5 tysiąclecia p.n.e.** (kultura komornicka). W XV-XVI wieku obszar ten należał do dóbr królewskich. W 1565 roku odnotowano pierwsze młyny na rzece Długiej, a w **1601 roku** Zygmunt III Waza wydał dokument potwierdzający istnienie wsi **Marki**. Nazwa pochodzi od rodu Marków (Markowiczów), którzy otrzymali tu grunty nadane przez króla. ### Rozwój Przemysłowy (XIX w.) Przełomowym momentem był rok **1883**, gdy angielscy przemysłowcy, bracia Briggsowie, zakupili tereny i uruchomili jedną z największych przędzalni wełny w Europie Środkowo-Wschodniej. Fabryka „Briggs, Posselt i spółka” dała początek dynamicznemu rozwojowi urbanistycznemu. Powstało osiedle robotnicze (tzw. **Briggsówka**), школа, a w 1897 roku uruchomiono **Kolejkę Marecką** łączącą Targówek z Pustelnikiem. W tym okresie Marki stały się ważnym ośrodkiem przemysłu włókienniczego i ceramicznego. ### Rola w Bitwie Warszawskiej 1920 Podczas wojny polsko-bolszewickiej Marki odegrały strategiczną rolę jako tyłowy węzeł logistyczny i dowodzenia. W zabudowaniach fabryki Briggsów mieścił się sztab płk. Eugeniusza Szpręglewskiego, a kolejkę marecką wykorzystywano do transportu żołnierzy i zaopatrzenia na front. Na miejscowym cmentarzu spoczywa zbiorowa mogiła ok. 40 poległych obrońców przedmościa warszawskiego. ### Lata Międzywojenne i II Wojna Światowa W 1924 roku z gminy Bródno wydzielono tereny, tworząc samodzielną gminę Marki. Okres międzywojenny to rozwój infrastruktury, oświaty i życia społecznego. II wojna światowa przyniosła tragiczne wydarzenia: likwidację getta żydowskiego (1942), egzekucje, prace przymusowe oraz ciężkie walki w 1944 roku, kiedy to tereny Marki stały się areną starć między wojskami niemieckimi a Armią Czerwoną wspieraną przez Armię Krajową. Miasto zostało wyzwolone we wrześniu 1944 roku. ### Okres PRL i Współczesność Prawa miejskie Marki uzyskały **1 stycznia 1967 roku**. Okres PRL charakteryzował się rozbudową przemysłu (m.in. Fabryka Okładzin Ciernych FOC), budownictwem mieszkaniowym i rozwojem edukacji. W 1974 roku zlikwidowano kolejkę dojazdową, a w 1975 roku miasto włączono do woj. warszawskiego. Po 1989 roku nastąpił dynamiczny rozwój infrastruktury, powstanie dużych centrów handlowych (M1, Prima Park), a w 2017 roku otwarto obwodnicę miasta. ## Toponimia i Legenda Nazwa „Marki” wywodzi się od rodu **Marków/Markowiczów**, dzierżawców królewskich nadań. Nazwa „Pustelnik” związane jest z legendą o zubożałym szlachcicu, który po stracie majątku wybudował tu pustelnię i kościółek modrzewiowy, dając początek osadzie. Inna opowieść mówi o karczmie w Czarnej Strudze, której mury miały odpowiadać echem na pozdrowienia podróżnych aż osiem razy. ## Gospodarka Marki są ważnym lokalnym biegunem gospodarczym aglomeracji warszawskiej. Kluczowe sektory to: - **Logistyka i Magazyny:** Park Hillwood (dawny FOC Marki) - **Przemysł spożywczy i lekki:** Palarnia kawy Tchibo, Piekarnia Inter Europol, producent farb Sun Chemical - **Handel i Usługi:** Działa tu kilkanaście centrów handlowych i galerii. Współczesna gospodarka miasta opiera się na sektorze usług, handlu oraz małej i średniej przedsiębiorczości. ## Kultura i Edukacja W mieście działa **Marecki Ośrodek Kultury** (zlokalizowany w zabytkowym budynku szkoły Briggsów) oraz Biblioteka Publiczna. Organizowane są liczne festiwale, warsztaty i wydarzenia sportowe, m.in. **Spartakiada Rodzinna CZAT** czy **TPM CUP**. System edukacji obejmuje kilkadziesiąt przedszkoli, 8 szkół podstawowych (w tym nowa SP4 otwarta w 2019 r.) oraz 2 licea ogólnokształcące. ## Religia Dominującą wyznaniem jest rzymski katolicyzm. Działają tu cztery parafie: - Parafia św. Izydora Oracza - Parafia NSPJ Matki Odkupiciela (przy ul. Ząbkowskiej) - Parafia MB Królowej Polski (Pustelnik) - Parafia św. Andrzeja Boboli i Michała Archanioła (Struga) Działa również Sala Królestwa Świadków Jehowy. ## Środowisko Naturalne Marki posiadają bogate zasoby przyrodnicze: - **Rezerwat Horowe Bagno:** Ochrona torfowisk, stanowisko rzadkich roślin (rosiczka, podrzan żebrowiec, storczyki). - **Jezioro Czarne (Kruczek):** Zbiornik wodny na granicy z Zielonką. - **Pomniki przyrody:** Dąb „Gajosa” (obwód 636 cm), XIX-wieczny park z aleją dębową. Najwyższym punktem jest sztuczne wzniesienie „Zwałka” (110 m n.p.m.), gdzie znajduje się geodezyjny środek Mazowsza.