KS Toruń (występuje pod nazwą PRES Grupa Deweloperska Toruń) – polski klub żużlowy z siedzibą w Toruniu, 5-krotny drużynowy mistrz Polski. Za datę jego założenia przyjmuje się rok 1962, kiedy powstał Klub Sportowy „Stal” przy PZWANN, niemniej jego rodowód sięga de facto lat międzywojennych – w 1926 roku powstał Toruński Klub Motocyklistów, z którego inicjatywy w 1930 roku rozegrano pierwsze w historii Torunia zawody w dirt-tracku – jak ówcześnie nazywano żużel. Działalność stowarzyszenia przerwał wybuch II wojny światowej. Po wojnie TKM został reaktywowany – w 1946 roku powstał Toruński Klub Motocyklowy, który po reorganizacji polskiego sportu, która miała miejsce pod koniec lat 40., został wcielony i działał w ramach sekcji motocyklowej ZS „Gwardia”. Po decyzji o jej likwidacji TKM został odtworzony przy LPŻ – w 1954 roku powołany został Toruński Klub Motorowy, w którym poza żużlem rozwijano sekcje: rajdową i motocrossową. Na początku lat 60. TKM został przemianowany na Motorowy Klub Żużlowy – w związku z likwidacją innych sekcji, natomiast latem 1961 roku sekcja żużlowa została przejęta przez PZWANN i jeszcze w tym roku zaczęła używać nazwy „Apator”. Prace organizacyjne zakończono jednak dopiero zimą – w lutym, już w kolejnym roku, powstał Klub Sportowy „Stal”, który formalnie działał w strukturach ZS „Stal”. Z czasem możliwe stało się odejście od nazwy „Stal” i przyjęcie wyłącznie nazwy „Apator”, pod którą funkcjonował do 2005 roku, kiedy został przemianowany na Klub Sportowy Toruń. Na przestrzeni lat, obok sekcji żużlowej, w stowarzyszeniu istniały także sekcje: brydża sportowego, hokeja na lodzie, jazdy szybkiej na lodzie, pływania i szachów. Pod koniec 2006 roku został przekształcony w spółkę akcyjną, która do 2014 roku funkcjonowała pod nazwą „Unibax”. == Chronologia nazw == Toruński Klub Motocyklistów (1926–1939) Toruński Klub Motocyklowy (1946–1949) Sekcja Motocyklowa Zrzeszenia Sportowego „Gwardia” (1949–1954) Toruński Klub Motorowy przy Lidze Przyjaciół Żołnierza (1954–1960) Motorowy Klub Żużlowy przy Lidze Przyjaciół Żołnierza (1961) Klub Sportowy „Stal” przy Pomorskich Zakładach Wytwórczych Aparatury Niskiego Napięcia (1962–?) Sekcja Żużlowa „Apator” Klub Sportowy „Stal-Apator” (?–1980) Klub Sportowy „Apator” (1980–2005) Apator Toruń (1980–1993) Apator Elektrim Toruń (1993–1996) Apator DGG Toruń (1996–1998) Apator Netia Toruń (1999–2000) Apator Adriana Toruń (2001–2005) Klub Sportowy Toruń (2005–2006) Adriana Toruń (2006) Klub Sportowy Toruń Unibax Spółka Akcyjna (2006–2014) Klub Sportowy Toruń Spółka Akcyjna (2014–) KS Toruń (2015) Get Well Toruń (2016–2019) eWinner Apator Toruń (2020–2021) For Nature Solutions Apator Toruń (2022) For Nature Solutions KS Apator Toruń (2023) KS Apator Toruń (2024) PRES Grupa Deweloperska Toruń (2025–) == Historia == === Protoplaści === ==== Czasy przedwojenne ==== Pierwszą w historii Torunia imprezą motocyklową był liczący ponad 11 km rajd rozegrany 4 września 1927 roku z okazji jubileuszu Toruńskiego Klubu Sportowego, natomiast pierwsze zawody dirt-trackowe rozegrano w Toruniu 24 sierpnia 1930 roku na stadionie przy Szosie Chełmińskiej z inicjatywy Toruńskiego Klubu Motocyklistów, który powstał w 1926 roku. Ścigano się w kategoriach według pojemności silnika. Organizatorami turnieju byli Gryf Toruń oraz miejski komitet przysposobienia wojskowego, bowiem działacze TKM-u poprosili o wsparcie kolegów z istniejącego już od dziewięciu lat, choć nieposiadającego sekcji motorowej, wojskowego Gryfa. Zachęceni powodzeniem, toruńscy motocykliści postanowili jeszcze raz w tym roku zorganizować zawody. Zamiar ten udał się jesienią, 19 października. Tym razem były to mistrzostwa miejscowego klubu. W 1931 roku TKM, już bez pomocy działaczy Gryfa, zorganizował dwa kolejne turnieje w dirt-tracku. Niejako kontynuacją jesiennych zawodów z 1930 roku była pierwsza wiosenna impreza sezonu 1931, do której doszło 10 maja. I tym razem torunianie rywalizowali o mistrzostwo klubu. Drugi turniej odbył się natomiast 2 sierpnia. Tym razem udział w nim wzięli również motocykliści z innych miast. Od początku jednak szwankowała organizacja zawodów. Spory między organizatorami i zawodnikami przeniosły się na uroczystą kolację w Dworze Artusa, gdzie okazało się, że torunianie nie mają zamiaru wręczyć nagród zwycięzcom pochodzącym z Bydgoszczy. Prezes Klubu Motocyklistów Bydgoszcz zarządził więc opuszczenie sali przez swoją ekipę. Ówczesny zarząd toruńskiego klubu nie podjął się już nigdy więcej organizacji imprezy dirt-trackowej w Toruniu. Po zawodach z sierpnia 1931 roku dirt-track zniknął z Torunia na pięć lat. W międzyczasie doszło do powstania delegatury KMB, która miała obudzić z letargu sport motocyklowy w Toruniu. Spotkanie organizacyjne w tej sprawie miało miejsce 24 kwietnia 1934 roku w hotelu Polonia, a już na 3 maja zaplanowane zostały pierwsze zawody, które jednak nie doszły do skutku, a i sama delegatura została rozwiązana, bowiem nie znaleziono w Toruniu osób chętnych do współpracy z klubem z Bydgoszczy. W 1936 roku, już pod wodzą nowego prezesa – doktora Mariana Franciszka Żurawskiego, TKM spróbował jeszcze raz. Stało się to 18 października i jak się okazało była to ostatnia impreza dirt-trackowa przed wojną w Toruniu. Plany na 1937 rok były ambitne, bo zakładały turnieje w maju i lipcu, jednak na planach się skończyło, a w kolejnych latach przed wojną działacze TKM-u zamiarów dirt-trackowych już nie powzięli. ==== Czasy powojenne ==== Tuż po wojnie, jesienią 1945 roku, trwały w Toruniu dyskusje na temat ponownego uruchomienia klubu motocyklowego. Tradycja toruńskiego żużla odrodziła się jednak dopiero w maju 1946 roku w postaci reaktywowanego TKM-u. Powstały wówczas Toruński Klub Motocyklowy kontynuował obrany jeszcze przed wojną kierunek działalności. W tamtym okresie pierwsze kroki na żużlu stawiał między innymi Zbigniew Raniszewski, którego karierę przerwała tragiczna śmierć w trakcie zawodów rozgrywanych w Wiedniu 21 kwietnia 1956 roku. W 1949 roku TKM, podobnie jak kluby w wielu innych miastach, został wcielony do zrzeszenia sportowego Gwardii. W kolejnych latach torunianie występowali w rozgrywkach na maszynach przystosowanych, zdobywając w 1953 roku drużynowe wicemistrzostwo Polski w tej kategorii. Po sezonie na szczeblu centralnym Gwardii zdecydowano jednak o likwidacji toruńskiej sekcji. W obliczu zakończenia działalności sekcji w ramach zrzeszenia, TKM został odtworzony przy Lidze Przyjaciół Żołnierza. 6 marca 1954 roku czterech działaczy powołało do życia Toruński Klub Motorowy przy LPŻ. Według planu torunian, centrala LPŻ-u miała dogadać się z centralą Gwardii w sprawie zwrotu motorów, które gwardziści zabrali z Torunia do Bydgoszczy. Plan się nie udał, ale torunianie nie odpuszczali – kolejnym razem poprosili o przysłanie nowych maszyn żużlowych. Minęły jednak dwa lata, a efektu nie było. Równolegle, latem 1956 roku, poprosili o dostęp do nieużytkowanego i zaniedbanego stadionu przy Szosie Bydgoskiej. Tym razem plan powiódł się. Przez cały 1957 rok działał społeczny komitet budowy stadionu. Uroczysta reaktywacja żużla odbyła się w październiku tego roku, natomiast w sezonie 1959 torunianie zadebiutowali w rozgrywkach III ligi, zajmując 7. miejsce. Do II ligi TKM LPŻ awansował wskutek reorganizacji rozgrywek w 1960 roku, jednak w swoim debiutanckim drugoligowym sezonie zajął ostatnie miejsce w grupie „zachód”. W TKM-ie poza żużlem intensywnie rozwijano działalność rajdową i motocrossową, jednak po odejściu z Torunia kilku znaczących zawodników nastąpił okres stagnacji, a następnie likwidacji poszczególnych sekcji. Środowisko toruńskich miłośników motoryzacji zintegrowała utworzona w 1959 roku Delegatura Automobilklubu Bydgoskiego w Toruniu. Do sezonu 1961 toruńscy żużlowcy przystąpili już pod szyldem Motorowego Klubu Żużlowego, jednocześnie z utrzymywania sekcji żużlowych zaczęła wycofywać się Liga Przyjaciół Żołnierza. Początkowo ciężar wspierania żużlowców wzięły na siebie władze Torunia, jednocześnie usilnie poszukując innego wsparcia finansowo-organizacyjnego. Zapadła decyzja o przyłączeniu sekcji do Pomorskich Zakładów Wytwórczych Aparatury Niskiego Napięcia. === Patronat PZWANN === ==== Droga do ekstraligi ==== Sekcja żużlowa trafia do PZWANN w 1961 roku. 12 czerwca zgodę na jej przejęcie wyraził ówczesny dyrektor zakładu Jan Koźmiński, a 19 czerwca formalnie zaakceptował to gen. bryg. Józef Turski. Tak doszło do powstania koła LPŻ przy PZWANN, które przejęło sekcję wraz z wyposażeniem nieodpłatnie. Jeszcze w tym sezonie na plastronach żużlowców po raz pierwszy pojawiła się nazwa „Apator”. Pod akronimami MKŻ i LPŻ a nad nazwą miasta umieszczono na nich bowiem duże logo PZWANN-u – deltoid z napisem „Apator”, który był oficjalnym znakiem zakładu. 21 lutego 1962 roku koło LPŻ zostało zlikwidowane i powstał Klub Sportowy „Stal” przy PZWANN, który formalnie działał w strukturach Zrzeszenia Sportowego „Stal”. W latach 60. pierwsze medale dla toruńskiego żużla zdobył między innymi Marian Rose. Popularny Maryś osiągnął sukcesy zarówno na krajowym podwórku, jak i na arenie międzynarodowej. Jego największym sukcesem był złoty medal drużynowych mistrzostw świata z 1966 roku. W tym samym sezonie Rose zdobył srebrny medal indywidualnych mistrzostw Polski. Jego karierę przerwał wypadek 19 kwietnia 1970 roku na torze w Rzeszowie, w którym torunianin poniósł śmierć. W 1973 roku Stal Toruń zajęła 2. miejsce w rozgrywkach II ligi, jednak w spotkaniach barażowych o awans do I ligi lepsza okazała się Polonia Bydgoszcz. Dwa lata później torunianie ponownie zajęli 2. miejsce w II-ligowych rozgrywkach i ponownie przegrali spotkania barażowe z bydgoszczanami, jednak powiększenie liczebności I ligi do 10 zespołów pozwoliło torunianom awansować do najwyższej klasy rozgrywek. W pierwszym sezonie w I lidze torunianie obronili miejsce w elicie, zajmując 8. miejsce na koniec sezonu. W tym samym 1976 roku w historii klubu miało miejsce kolejne tragiczne wydarzenie – 25 lipca w