Incydent w Cieśninie Kerczeńskiej – starcie militarne, które miało miejsce 25 listopada 2018 roku, kiedy okręty Marynarki Wojennej Ukrainy próbowały wpłynąć przez Cieśninę Kerczeńską z Morza Czarnego na Morze Azowskie. U wejścia do cieśniny zostały zatrzymane przez rosyjski tankowiec, zagradzający przejście pod Mostem Krymskim, a następnie zaatakowane przez siły Służby Pogranicznej Federalnej Służby Bezpieczeństwa i Marynarki Wojennej Federacji Rosyjskiej. Wszystkie trzy ukraińskie okręty zostały przejęte przez Rosjan. Do niewoli trafiło 24 marynarzy, z których 6 zostało rannych w czasie ostrzału. Holownik „Jany Kapu” został przy tym poważnie uszkodzony. W odpowiedzi na kryzys w Cieśninie Kerczeńskiej prezydent Ukrainy Petro Poroszenko zwołał w nocy z 25 na 26 listopada nadzwyczajne posiedzenie Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony w celu tymczasowego wprowadzenia stanu wojennego, który zatwierdziła Rada Najwyższa Ukrainy wieczorem 26 listopada. Był to najpoważniejszy kryzys w stosunkach rosyjsko-ukraińskich od początku 2015 roku. == Przebieg wydarzeń == 25 listopada 2018 roku okręty Marynarki Wojennej Ukrainy w składzie dwóch małych opancerzonych kanonierek „Berdiansk” i „Nikopol” oraz holownika „Jany Kapu” przeprowadzały planowane przejście z portu w Odessie do portu w Mariupolu nad Morzem Azowskim. Zgodnie ze standardami międzynarodowymi, w celu zapewnienia bezpieczeństwa żeglugi, strona ukraińska poinformowała wcześniej Rosjan o planowanej trasie. Jednak – niezgodnie z Konwencją NZ o prawie morza oraz umową bilateralną między Ukrainą i Federacją Rosyjską o współpracy w eksploracji Morza Azowskiego i Cieśniny Kerczeńskiej z 2003 roku – okręty patrolowe straży granicznej FSB („Don”, „Szmaragd”, „Mangusta” i „Sobol”) oraz korwety „Suzdalec” z rosyjskiej Floty Czarnomorskiej dokonały blokady, a następnie zbrojnego ataku wymierzonego w okręty Marynarki Wojennej Ukrainy. Przebieg wydarzeń 25 listopada (wszystkie godziny podane wg czasu ukraińskiego, tj. UTC+3): 3:58 – mała opancerzona kanonierka Marynarki Wojennej Ukrainy „Berdiansk” skontaktowała się ze stacją nadmorską straży granicznej FSB oraz portem morskim w Kerczu i portem Kaukaz na półwyspie Czuszka w celu spełnienia międzynarodowych standardów bezpieczeństwa żeglugi oraz zgłosiła zamiar przejścia przez Cieśninę Kerczeńską. Informacje te dotarły do Rosjan, ale nie udzielono na nie odpowiedzi; 4:07 – zanotowano rozmowę pomiędzy kontrolerem portu w Kerczu „BEREG-23”, a okrętem patrolowym rosyjskiej Floty Czarnomorskiej „Suzdalec” w sprawie wykrycia okrętów Marynarki Wojennej Ukrainy. Do tego czasu dyspozytorzy z portów Kercz i Kaukaz nie odpowiedzieli na wezwania ukraińskich okrętów; 5:15 – rosyjski okręt patrolowy „Don” staranował ukraiński holownik „Jany Kapu”, uszkadzając mu główny silnik, kadłub i poszycie, co doprowadziło do jego unieruchomienia. Utracono także łódź ratunkową. 13:12 – odnotowano atak dwóch śmigłowców szturmowych Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej Ka-52, które wystrzeliły dwie rakiety w stronę ukraińskich okrętów; „Ogień prowadzono bezpośrednio po kabinie, w której przebywali ukraińscy marynarze” – powiedział wiceprzewodniczący SBU Ołeh Frołow; 13:42 – według informacji z kontroli ruchu w porcie Kercz ruch w obie strony na przejściu pod Mostem Krymskim jest blokowany przez uszkodzony tankowiec ustawiony bokiem – wzdłuż mostu (informacja ta nie jest jeszcze potwierdzona przez międzynarodowy system kontroli nawigacji). Zablokowania dokonał tankowiec NEYMA (IMO: 8895528), którego właścicielem jest rosyjska spółka z ograniczoną odpowiedzialnością „Metida”, obecnie w likwidacji; 13:50 – Cieśninę Kerczeńską swobodnie przekroczył trałowiec rosyjskiej Floty Czarnomorskiej „Admirał Zacharin” i dwie łodzie typu „Raptor” straży granicznej FSB. Ich przejściu nie przeszkodził rzekomo uszkodzony tankowiec, który ustawił się wzdłuż cieśniny; 19:00 – po rozpoczęciu odwrotu grupy okrętów Marynarki Wojennej Ukrainy z Cieśniny Kerczeńskiej na południe, rosyjskie okręty patrolowe rozpoczęły pościg i postawiły żądanie zatrzymania się pod groźbą użycia broni. Ponadto pojawiła się informacja o przerzuceniu oddziału rosyjskiego Specnazu na okręt straży granicznej FSB „Don” z zadaniem dokonania abordażu; 20:28 – po opuszczeniu strefy 12 mil morskich (wód przybrzeżnych) straż graniczna FSB otworzyła ogień do ukraińskich okrętów. Od ognia z okrętu patrolowego „Szmaragd” została trafiona kanonierka „Berdiansk”. Zgodnie z wnioskami z ekspertyzy balistycznej, łódź została trafiona także pociskiem przeciwpancernym śmigłowca rosyjskiej marynarki wojennej Ka-52. Uszkodzony okręt zszedł z kursu; 21:20 – według informacji operacyjnych kanonierki „Berdiansk” i „Nikopol” zostały trafione przez ogień wroga i zepchnięte z kursu. Również „Jany Kapu” musiał się zatrzymać. Okręty zostały zajęte przez rosyjskie oddziały specjalne. Pojawiły się też informacje o dwóch rannych ukraińskich marynarzach; 22:20 – w przypadku „Nikopolu” poprzednia informacja ulega zmianie – łódź została zablokowana, ale nie uszkodzona. 26 listopada szef straży granicznej FSB na Krymie Anton Łozowyj powiadomił, że przechwycone ukraińskie okręty zostały przetransportowane do portu w Kerczu. Również rano ukazały się zdjęcia tych statków w Kerczu. Nieco później pojawiły się zdjęcia rosyjskich żołnierzy zakrywających te okręty za pomocą siatek maskujących. == Straty stron == Ukraina: w wyniku starcia wojska rosyjskie opanowały ukraiński holownik i dwie kanonierki. Przechwycone przez Rosjan okręty zostały odholowane do Kerczu. Rosjanie pojmali 23 ukraińskich marynarzy. Według danych Marynarki Wojennej Ukrainy sześciu marynarzy zostało rannych, z czego dwóch ciężko. Rosjanie poinformowali, że udzielili pomocy medycznej rannym jeńcom, a ich stan ocenili jako stabilny. Ranni marynarze: Artemenko Andrij A. (ur. 31 marca 1994 roku w Nowoukraince) Sroka Jarosław Wiktorowycz (ur. 11 kwietnia 1991 roku w Odessie) Еjdеr Andrij Dmytrowycz (ur. 20 grudnia 1999 roku w Odessie) Rosja: prorosyjskie źródła doniosły, że po zderzeniu co najmniej dwa okręty patrolowe, „Don” i „Szmaragd”, będą wymagały napraw. == Reakcje == Ukraina: о 12:27 ukraińskie MSZ wydało oświadczenie, że prowokacyjne działania Federacji Rosyjskiej na Morzu Czarnym i Morzu Azowskim stanowią przekroczenie kolejnej granicy i stały się działaniami agresywnymi, prezydent Ukrainy Petro Poroszenko wezwał sojuszników Ukrainy do jej obrony i zjednoczenia się przeciw rosyjskiej agresji, wieczorem 25 listopada pod ambasadą Rosji na Ukrainie zaczęli się zbierać demonstranci, którzy obrzucili budynek petardami; Rosja: minister spraw zagranicznych Rosji Siergiej Ławrow nazwał incydent prowokacją, która została przeprowadzona „pod bezpośrednim rozkazem najwyższego kierownictwa Ukrainy”. Oskarżył Ukrainę o naruszenie rosyjskich granic i prawa międzynarodowego, w tym Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza. Ławrow uważa, że strona ukraińska spodziewa się skorzystać z tego incydentu i uzyskać wsparcie ze strony Stanów Zjednoczonych i Europy. Wezwał także Zachód do „uspokojenia” Ukrainy i dodał, że Rosja nie jest zaniepokojona ewentualnymi sankcjami z powodu incydentu w Cieśninie Kerczeńskiej, rzecznik prasowy prezydenta Rosji Dmitrij Pieskow nazwał incydent bardzo niebezpieczną prowokacją, która wymaga szczególnej uwagi i rozpatrzenia; ONZ: о 02:15 26 listopada przedstawicielka USA przy ONZ Nikki Haley powiadomiła, że o 18:00 Rada Bezpieczeństwa ONZ odbędzie nadzwyczajne spotkanie w sprawie agresji Rosji przeciwko Ukrainie na Morzu Azowskim; NATO: 25 listopada rzecznika NATO Oana Lungescu oznajmiła, że „NATO ściśle monitoruje rozwój sytuacji na Morzu Azowskim i w Cieśninie Kerczeńskiej oraz pozostaje w kontakcie z władzami ukraińskimi”, a także żąda „powściągliwości i deeskalacji”; Unia Europejska: wieczorem 25 listopada UE wezwała Rosję do powstrzymania eskalacji sytuacji na Morzu Azowskim i do otwarcia Cieśniny Kerczeńskiej dla swobodnego przepływu statków; OBWE: 26 listopada Włochy – przewodniczące OBWE – na wniosek Delegacji Ukrainy przy OBWE zwołały nadzwyczajne posiedzenie Rady Stałej OBWE w Wiedniu w celu omówienia eskalacji konfliktu między Rosją a Ukrainą na Morzu Azowskim; Stany Zjednoczone: republikański kongresman i współprzewodniczący ukraińskiej grupy roboczej Kongresu, Brian Fitzpatrick, wezwał Rosję do natychmiastowego wznowienia swobody żeglugi przez Cieśninę Kerczeńską, pozwalając ukraińskim statkom swobodnie korzystać z ukraińskich portów. Nalegał też, by prezydent USA i jego administracja nie ignorowali agresywnych działań Rosji przeciwko Ukrainie i wezwał do pociągnięcia do odpowiedzialności prezydenta Rosji Władimira Putina na szczycie G20, który odbędzie się w grudniu 2018 roku, specjalny przedstawiciel Departamentu Stanu, Kurt Volker, powiedział: „Rosja staranowała ukraiński statek, który pokojowo udawał się do ukraińskiego portu. Rosja przejmuje statki i ich załogi, a potem oskarża Ukrainę o prowokację?”, Niemcy: przewodniczący Komisji Spraw Zagranicznych niemieckiego Bundestagu Norbert Röttgen powiedział, że eskalacja napięcia na Morzu Azowskim dowodzi braku zainteresowania ze strony Rosji znalezienia sposobów pokojowego rozwiązania konfliktu z Ukrainą. Wiceminister spraw zagranicznych, sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Niemiec ds. Europejskich, Michael Rot powiedział, że sytuacja jest wyjątkowo niebezpieczna, a Rosja powinna zagwarantować wolny dostęp do ukraińskich portów na Morzu Azowskim; Kanada: kanadyjskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych wydało oświadczenie na Twitterze potępiające agresywne działania Rosji wobec Ukrainy i wzywające do pilnego zwrotu przechwyconych okrętów; Polska: polskie MSZ potępiło agresywne działania Rosjan i wezwało władze do poszanowania prawa międzynarodowego. Polska wezwała także obie strony do „zachowania powściągliwości w obecnej sytuacji, która mogłaby zagrozić stabilności bezpieczeństwa europejskiego”. 26 listopada prezydent Polski Andrzej Duda odbył rozmowę telef