Dylemat społeczny (ang. The Social Dilemma) – amerykański film dokumentalny z 2020 roku w reżyserii Jeffa Orlowskiego, zrealizowany na podstawie scenariusza Orlowskiego, Davisa Coombe’a i Vickie Curtis. W filmie poruszono temat negatywnego wpływu mediów społecznościowych na społeczeństwo. Przedstawiono w nim także zainscenizowaną historię pięcioosobowej rodziny, która dostrzega negatywne skutki nadmiernego korzystania z mediów społecznościowych. == Fabuła == === Tematy === Film Dylemat społeczny opisuje psychologiczne podstawy i techniki manipulacji, za pomocą których, jak twierdzą autorzy, firmy z branży mediów społecznościowych i technologii uzależniają użytkowników. Firmy te obserwują, śledzą i mierzą aktywność użytkowników w sieci, a następnie wykorzystują te dane do tworzenia modeli sztucznej inteligencji, które przewidują działania użytkowników. Dylemat społeczny koncentruje się na społecznym i kulturowym wpływie korzystania z mediów społecznościowych na zwykłych użytkowników, ze szczególnym uwzględnieniem algorytmicznie wspomaganych form modyfikacji zachowań i manipulacji psychologicznej. W filmie poruszono szereg powiązanych ze sobą tematów, w tym uzależnienie od technologii, fake newsy, depresję i lęk. Tristan Harris, były etyk projektowy Google i współzałożyciel Center for Humane Technology, wyjaśnia w dokumencie, że firmy technologiczne mają trzy główne cele: Cel zaangażowania: zwiększenie korzystania i zapewnienie, że użytkownicy będą kontynuować przewijanie (ang. infinite scroll). Cel rozwoju: upewnienie się, że użytkownicy będą wracać i zapraszać znajomych, którzy zaproszą jeszcze więcej znajomych. Cel reklamowy: upewnienie się, że podczas gdy powyższe dwa cele są realizowane, firmy zarabiają jak najwięcej pieniędzy na reklamach. Harris podsumował to ostrzeżeniem: „Jeśli nie płacisz za produkt, to ty jesteś produktem”, parafrazując wcześniejsze spostrzeżenia z książki Television Delivers People, Toma Johnsona i Andrew Lewisa. Inny rozmówca, Jonathan Haidt, psycholog społeczny ze Stern School of Business na Uniwersytecie Nowojorskim porusza kwestię zdrowia psychicznego w kontekście mediów społecznościowych. Z wywiadu przeprowadzonego przez Haidta wynika, że osoby urodzone po 1996 dorastały w społeczeństwie, w którym korzystanie z mediów społecznościowych było normą. Efektem tego jest nieustanny kontakt z przytłaczającą ilością treści od najmłodszych lat. W napisach końcowych filmu, rozmówcy proponują widzom podjęcie działań, aby się bronić, np. wyłączenie powiadomień, nieakceptowanie polecanych filmów na YouTube, korzystanie z wyszukiwarek, które nie zapisują historii wyszukiwania i ustanowienie w domu zasad dotyczących korzystania z telefonu komórkowego. === Wątek fikcyjny === W dokumencie wykorzystano fikcyjną, zdramatyzowaną narrację, aby zilustrować „przeciętną amerykańską rodzinę z klasy średniej”, w której każdy z członków rodziny inaczej komunikuje się z internetem: Ben, nastoletni uczeń liceum, który coraz bardziej pogrąża się w uzależnieniu od mediów społecznościowych i radykalizacji w sieci; Isla, nastolatka, u której się rozwija depresja i ma niską samoocenę z powodu nierealistycznych standardów piękna w mediach społecznościowych; Cassandra, starsza nastolatka, która nie ma telefonu komórkowego i jest przedstawiana jako wolna od manipulacji w sieci; oraz ich matka i ojczym, którzy starają się ograniczyć czas spędzany przez swoje dzieci przed ekranem, ale nie do końca rozumieją czynniki wpływające na sytuację. W narracji Ben i Isla są przedstawiani jako osoby coraz bardziej dotknięte uzależnieniem od mediów społecznościowych i internetu, napędzani przez reklamy i sztuczną inteligencję, reprezentowane przez antropomorfizowanych dyrektorów technicznych w pokoju kontrolnym „za ekranem”, nie przejmujących się zbytnio dobrem ludzi ani dobrem społeczeństwa. == Wykonawcy == === Pracownicy z doświadczeniem w mediach społecznościowych === Tristan Harris, wcześniej pracownik Google na pozycji etyka w projektowaniu, założyciel i prezes Apture (2007), oraz założyciel the Center for Humane Technology; współgospodarz podcastu Your Undivided Attention wspólnie z Aza Raskin. Tim Kendall, były dyrektor ds. monetyzacji w Facebook, były prezes Pinterest i dyrektor generalny Moment (aplikacji mobilnej, która śledzi czas spędzany przed ekranem). Jaron Lanier, pisarz zajmujący się filozofią komputerową, informatyk, artysta wizualny i kompozytor współczesnej muzyki klasycznej; autor książki Ten Arguments for Deleting Your Social Media Accounts Right Now(2018), polskie wydanie Dziesięć powodów, dla których powinieneś natychmiast usunąć swoje konta z mediów społecznościowych (2021). Roger McNamee, dawniej inwestor w akcje Facebooka, autor książki Zucked: Waking Up to the Facebook Catastrophe (2019) i współzałożyciel firmy venture capital Elevation Partners. Aza Raskin, były szef działu doświadczony użytkownik w Mozilla Labs i kreatywny lider Firefox; współzałożyciel Center for Humane Technology i założyciel Massive Health, wynalazca nieskończonego przewijania. Justin Rosenstein, były menadżer ds. inżynieryjnych w Facebook, były menedżer ds. produktów w Google oraz współzałożyciel Asana i One Project. Shoshana Zuboff, emerytowana profesor w Harvard Business School, autorka The Age of Surveillance Capitalism (2019). Jeff Seibert, były dyrektor ds. produktu w firmie Twitter, przedsiębiorca technologiczny i współzałożyciel Digits. Anna Lembke, dyrektor medyczny ds. medycyny uzależnień w Stanford University School of Medicine. Jonathan Haidt, psycholog społeczny w New York University Stern School of Business, autor The Righteous Mind: Why Good People are Divided by Politics and Religion (2012) i współautor The Coddling of the American Mind: How Good Intentions and Bad Ideas Are Setting Up a Generation for Failure (2018). Sandy Parakilas, były menedżer ds. operacji na platformie Facebook i były menedżer ds. produktu w Uber. Cathy O'Neil, naukowczyni zajmująca się danymi i autorka Weapons of Math Destruction (2016). Randy Fernando, były menedżer ds. produktu w Nvidia, były dyrektor wykonawczy w Mindful Schools, oraz założyciel i dyrektor wykonawczy w Center for Humane Technology. Joe Toscano, były konsultant ds. projektów w Google i autor Automating Humanity (2018). Bailey Richardson, dawniejszy członek zespołu w Instagram oraz partner w People & Company. Rashida Richardson, profesor (uczelni) prawa i nauk politycznych w Northeastern University School of Law oraz były dyrektor ds. badań politycznych w AI Now Institute. Guillaume Chaslot, były inżynier oprogramowania w Google (YouTube) oraz założyciel AlgoTransparency. Renée DiResta, kierownik ds. badań technicznych w Stanford Internet Observatory oraz były szef działu polityki w Data for Democracy. Cynthia M. Wong, była starsza badaczka (ang. senior researcher) internetu w Human Rights Watch. Alex Roetter, były starszy wiceprezes ds. inżynierii w Twitter. Lynn Fox, były dyrektor ds. PR korporacyjnego i Mac PR w Apple, były dyrektor ds. komunikacji korporacyjnej w Google. === Aktorzy === Skyler Gisondo jako Ben. Kara Hayward jako Cassandra. Sophia Hammons jako Isla. Chris Grundy jako ojczym. Barbara Gehring jako Matka. Vincent Kartheiser jako sztuczna inteligencja. == Produkcja == === Inspiracja === Jeff Orlowski, reżyser i producent, znany z produkcji wcześniejszych filmów dokumentalnych Chasing Coral i Chasing Ice, zrealizował Dylemat społeczny w 2019. Orlowski podczas panelu dyskusyjnego na wydarzeniu ‘Deadline Hollywood Contenders Documentary’, powiedział, że „zawsze interesowały go wielkie wyzwania systemowe i społeczne”. Doszedł do wniosku, że „niewidzialnie, garstka projektantów w Dolinie Krzemowej pisze kod, który kształtuje życie miliardów ludzi na całym świecie”. Mówiąc o genezie powstania filmu Orlowski powiedział: Za grafikę, animację i efekty wizualne filmu odpowiadała firma Mass FX Media, a za produkcję i dystrybucję Netflix. === Ścieżka dźwiękowa === Muzykę do filmu skomponował Mark A. Crawford, kompozytor i filmowiec, nominowany, za prace do filmu, do nagród Primetime Emmy i ASCAP. == Dystrybucja == Premiera filmu Dylemat społeczny odbyła się 26 stycznia 2020 na festiwalu filmowym Sundance, a premiera światowa miała miejsce 9 września 2020 na platformie Netflix. W ciągu pierwszych 41 dni od premiery film dokumentalny miał 38 000 000 wyswietleń. Twórcy filmu publicznie wyrazili wdzięczność publiczności zamieszczając na Instagramie komentarz, cytowany przez inne media: Podczas 73. gali Primetime Creative Arts Emmy Awards w 2021 film zdobył siedem nominacji i spośród nich zwyciężył w dwóch kategoriach. Film trwa 94 minuty i można go obejrzeć tylko za pośrednictwem serwisu Netflix. Bezpłatna 40-minutowa wersja jest dostępna, po złożeniu wniosku na oficjalnej stronie internetowej filmu. == Recenzje == Dylemat społeczny zebrał generalnie pozytywne recenzje od krytyków, którzy chwalili przesłanie i wykorzystanie wywiadów z doświadczonymi, byłymi pracownikami firm technologicznych. Na stronie agregującej recenzje Rotten Tomatoes film otrzymał ocenę 85% na podstawie 66 recenzji, ze średnią oceną 7.2/10. Konsensus krytyków strony internetowej brzmi: „Jasnowidzący i wszechstronny, Dylemat społeczny przedstawia trzeźwiącą analizę naszej teraźniejszości, opartej na danych”. Na Metacritic film ma średnią ważoną ocenę 78 na 100, opartą na opiniach dziewięciu krytyków, co wskazuje na „ogólnie pozytywne recenzje”. Devika Girish z „The New York Times” wystawiła filmowi pozytywną recenzję, stwierdzając, że jest on „niezwykle skuteczny w alarmowaniu w kwestii wkraczania technologii eksploracji danych i manipulacji w nasze życie społeczne i nie tylko”. Mark Kennedy z ABC News nazwał film „otwierającym oczy spojrzeniem na sposób, w jaki media społecznościowe są projektowane, aby tworzyć uzależnienia i manipulować naszym zachowaniem, opowiedzianym przez niektóre z tych samych osób, które nadzorowały systemy w miejscach takich jak Facebook, Google i Tw