Palantir Technologies – amerykańskie przedsiębiorstwo tworzące produkty do analizy dużych zbiorów danych. Przedsiębiorstwo zostało założone w 2003 przez Petera Thiela, Stephena Cohena, Joe Lonsdale, Nathana Gettings i Alexa Karpa. Firma jest znana głównie ze swoich dwóch produktów: Palantir Gotham – platforma do zwalczania terroryzmu używana przez agencje Stanów Zjednoczonych jak USIC i DoD czy policję w Hesji w Niemczech, Palantir Foundry – oprogramowanie używane przez firmy sektora finansowego jak fundusze hedgingowe, banki czy dostarczyciele usług bankowych Spółka weszła na giełdę 30 września 2020 roku. Na rok 2026 jej kapitalizacja rynkowa wynosi około 300 mld dolarów. == Historia == Według SEC, Palantir został założony w maju 2003 roku przez Petera Thiela. Wśród założycieli wymieniani są także: Alex Karp, Joe Lonsdale, Stephen Cohen i Nathan Gettings. Nazwa spółki nawiązuje do palantirów z Legendarium Tolkiena – kamieni pozwalających na oglądanie dowolnych miejsc na świecie. Motywacją Thiela do założenia firmy miały być zamachy terrorystyczne z 11 września 2001, a jej celem identyfikacja i ściganie terrorystów. Palantir w założeniu miał stworzyć produkt podobny do systemów antyfraudowych jednak przeznaczonych do zwalczania terroryzmu. Początkowo Palantir miał problem z pozyskaniem inwestorów. Przełom nastąpił w 2004 roku, inwestorami były fundusze venture capital In-Q-Tel (fundusz związany z amerykańską Centralną Agencją Wywiadowczą) oraz Founders Fund, które dofinansowały Palantir w wysokości kolejno 2 mln USD i 30 mln USD. Firma rozwinęła swoje produkty przez programy pilotażowe In-Q-Tel, głównie skupiając się na tworzeniu manualnych systemów wzbogacania informacji (ang. data augmentation) bez wykorzystania sztucznej inteligencji w celu automatyzacji zbierania informacji. W 2010 roku 70% klientów Palantir stanowiły agencje rządowe, a pozostałe 30% prywatne instytucje finansowe. W 2013 roku została opublikowana informacja, że aplikacje Palantir były używane w takich instytucjach Stanów Zjednoczonych jak CIA, DHS, NSA, FBI, CDC, Marine Corps, Air Force, USSOCOM, West Point i JIDO, jednak same US Army w tym roku korzystała z własnych narzędzi. W 2014 roku wartość kontraktów przedsiębiorstwa była szacowana na 1 mld USD, a wycena spółki wynosiła 15 mld USD. Po 2015 roku i wprowadzeniu na rynek usługi Palantir Foundry nastąpiła ekspansja przedsiębiorstwa na globalne rynki związane z technologią. Palantir zaczął otwierać biura w Europie, Azji i na Bliskim Wschodzie oraz współpracować z takimi przedsiębiorstwami jak BP czy Airbus. W 2018 r. Morgan Stanley wyceniał Palantir na 6 miliardów dolarów. W 2020 r. jej wycena giełdowa wynosiła prawie 22 miliardy dolarów. Palantir ogłosił IPO w czerwcu 2020 roku i wszedł na giełdę NYSE we wrześniu 2020 roku. W tym samym roku spółka przeniosła się z Palo Alto w Dolinie Krzemowej do siedziby w Denver w stanie Kolorado. W listopadzie 2024 spółka została przeniesiona na giełdę Nasdaq. W lipcu 2025 r. wycena giełdowa przedsiębiorstwa pobiła rekord i osiągnęła ponad 300 mld dolarów, wchodząc do pierwszej dwudziestki najcenniejszych amerykańskich firm. Przedsiębiorstwo nawiązało współpracę m.in. z IBM, Amazon Web Services, Microsoftem i Nvidią. == Produkty == === Palantir Gotham === Gotham to flagowa usługa Palantir wprowadzona na rynek w 2008 roku, przeznaczona do zastosowań w służbach wywiadu, obronności i organach ścigania. Gotham integruje ogromne zbiory danych w celu identyfikacji zagrożeń i uzyskiwania użytecznych wniosków. Została przekształcona w platformę pozwalającą na integrację z rozwiązaniami sztucznej inteligencji. Wykorzystywana jest przez agencje rządowe Stanów Zjednoczonych i ich sojuszników do działań w zakresie bezpieczeństwa narodowego i egzekwowania prawa (m.in. do prowadzenia dochodzeń przy użyciu zebranych danych). Jednym z klientów tej usługi było ukraińskie wojsko po rosyjskiej inwazji w 2022 roku. === Palantir Foundry === Foundry to platforma prezentowana przez Palantir jako system ontologicznej analizy danych ze zintegrowaną sztuczną inteligencją, przeznaczona do zastosowania w sektorach komercyjnym i cywilnym, która oferuje analizę danych i modelowanie predykcyjne. Została wprowadzona na rynek w 2015 roku. Używana jest w różnych branżach, m.in. w ochronie zdrowia, energetyce i w sektorze finansowym. Jednym z klientów tej platformy jest brytyjska służba zdrowia NHS. Na początku pandemii COVID-19 Foundry została wykorzystana przez NHS do śledzenia poziomu zaszczepień. W listopadzie 2023 r. NHS przyznał Palantirowi kontrakt o wartości 330 milionów funtów na stworzenie nowego systemu zarządzania danymi NHS. Kontrakt został skrytykowany przez środowiska brytyjskich lekarzy. === Palantir Apollo === Wprowadzony na rynek 2022 r. Apollo został zaprojektowany do wdrażania, integrowania i zarządzania platformami Palantir. Przeznaczony głównie dla profesjonalistów i zespołów IT zarządzających infrastrukturą techniczną. === Palantir AIP === W 2023 r. Palantir uruchomił platformę sztucznej inteligencji AIP, która łączy duże modele językowe (LLM) ze światem operacji biznesowych. Umożliwia integrację danych z różnych źródeł, ich transformację, modelowanie i analizowanie. == Kontrowersje == === Prywatność === Część ekspertów ds. prywatności twierdzi, że narzędzia firmy umożliwiają nadzór i analizę danych szczególnie wrażliwych: od praw jazdy przez wpisy w mediach społecznościowych po wymazy DNA, co stanowi duże pole do nadużyć i zlekceważenie prawa do prywatności. Amerykański inwestor i przedsiębiorca Paul Graham oskarżył w kwietniu 2025 r. Palantir o „budowanie infrastruktury państwa policyjnego”. === Zaangażowanie w wojnę Izraela w Gazie === Palantir współpracuje z izraelskim wojskiem m.in. poprzez dostarczanie technologii pomagającej IDF prowadzić wojnę w Strefie Gazy i inwigilację Palestyńczyków. W marcu 2024 r. dyrektor generalny Alex Karp powiedział, że jest dumny ze współpracy z Izraelem. Specjalna sprawozdawczyni ONZ ds. praw człowieka na okupowanych terytoriach palestyńskich Francesca Albanese szczególnie krytykowała Palantir w swoim raporcie za bliskie partnerstwo z izraelskim wojskiem i wymieniła wśród firm czerpiących korzyści z trwającego tam ludobójstwa. === Projekt Maven === Projekt Maven to program realizowany przez Pentagon, którego celem jest wdrażanie rozwiązań opartych na sztucznej inteligencji i dużych modelach językowych i wykorzystaniu ich w obsłudze dronów. Głównym dostawcą i integratorem danych w tym projekcie od 2019 roku jest Palantir. Wcześniejszym dostawcą był Google, ale zrezygnował po protestach pracowników firmy zaznajomionych z projektem. Krytycy projektu ostrzegali, że technologia ta może być wykorzystana w przyszłości do budowy autonomicznej broni, która będzie decydować o uderzeniu w cel bez decyzji człowieka. W kwietniu 2025 ogłoszono zakup Palantir Maven przez NATO z przeznaczeniem do Sojuszniczego Dowództwa Operacji. === Partnerstwo z ICE === Część opinii publicznej krytykuje Palantir za jego partnerstwo z amerykańskim urzędem celno-imigracyjnym (ICE), który m.in. dokonuje kontrowersyjnych deportacji imigrantów z USA. Współpraca została nawiązana już za czasów administracji prezydenta Baracka Obamy, technologia przekazana przez Palantir miała ułatwić urzędowi łączenie informacji, by łatwiej identyfikować imigrantów i ich aresztować oraz deportować. W 2020 r. Amnesty International w swoim raporcie krytykowało Palantir, za nieprzestrzeganie praw człowieka w jego współpracy z ICE. W 2025 r. przedsiębiorstwo zawarło kontrakt z ICE wart 30 milionów dolarów na opracowanie nowego narzędzia gromadzącego dane, które miałyby ułatwić działania ICE. === Administracja Donalda Trumpa === Część ekspertów uważa za konflikt interesów posiadanie przez Stephena Millera, doradcę bezpieczeństwa wewnętrznego prezydenta Trumpa, znacznej ilości akcji Palantir i jego zaangażowanie w działania antyimigracyjne i deportacyjne ICE. Również inni członkowie administracji Trumpa mają mieć udziały w przedsiębiorstwie. Peter Thiel, współzałożyciel Palantir, finansował kampanię wyborczą prezydencką Donalda Trumpa w 2016 roku, kampanię senacką wiceprezydenta J.D. Vance’a w 2022 roku oraz kampanie polityków Partii Republikańskiej. W 2025 r. Bloomberg opublikował artykuł opisujący liczne powiązania Thiela z członkami administracji Trumpa. W marcu 2025 roku prezydent Trump podpisał rozporządzenie wykonawcze zobowiązujące wszystkie agencje i departamenty rządu federalnego do dzielenia się danymi Amerykanów. Według doniesień New York Timesa, do wykonania tego celu zwrócono się do przedsiębiorstwa Palantir i rozszerzono z nim współpracę. Dziennik podnosi obawę, że tworzenie szczegółowych profili Amerykanów w oparciu o dane rządowe, może być wykorzystane do karania krytyków rządu. W maju 2025 r. trzynaścioro byłych pracowników Palantir podpisało list, w którym wezwali do zaprzestania współpracy z prezydentem Trumpem. == Przypisy ==