Mława – miasto w Polsce w województwie mazowieckim, siedziba powiatu mławskiego. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa ciechanowskiego. Według danych GUS z 1 stycznia 2024 r. miasto liczyło 30 802 mieszkańców, będąc 18. najludniejszym miastem w województwie. == Położenie == Miasto leży nad rzeką Seracz przy granicy z województwem warmińsko-mazurskim. Pod względem historycznym Mława leży na Mazowszu i jest jednym z najstarszych miast tego regionu. Mława była miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego w starostwie mławskim w ziemi zawkrzeńskiej województwa płockiego w 1784 roku. Według regionalizacji fizycznogeograficznej Polski miasto położone jest na pograniczu dwóch mezoregionów: Wzniesienia Mławskiego i Równiny Raciąskiej. Sąsiednie gminy: Iłowo-Osada, Lipowiec Kościelny, Szydłowo, Wieczfnia Kościelna, Wiśniewo, Dzierzgowo. === Podział administracyjny === Osiedla: Osiedle nr 1 – Śródmieście Osiedle nr 2 – Warszawska Osiedle nr 3 – Andersa Osiedle nr 4 – Wójtostwo Osiedle nr 5 – Kościuszki Osiedle nr 6 – Kopernika Osiedle nr 7 – Przemysłowe Osiedle nr 8 – Obrońców Mławy Osiedle nr 9 – Wólka Osiedle nr 10 – Kozielsk Osiedle nr 11 – Piekiełko Osiedle nr 12 – Krajewo Osiedle nr 13 – Książąt Mazowieckich Osiedle nr 14 – Zawkrze Osiedle nr 15 – Młodych == Środowisko naturalne == Według danych z roku 2005 Mława ma obszar 34,86 km², w tym: użytki rolne: 54% użytki leśne: 24% tereny zurbanizowane i zabudowane: 21% pozostałe – tereny różne i pod wodą 1% Miasto stanowi 2,08% powierzchni powiatu. == Historia == === Kalendarium === 1426 – 2 lipca trzej książęta mazowieccy: Siemowit V, Trojden II i Władysław I odbywają w Mławie posiedzenie sądu książęcego 1429 – 13 lipca nadanie praw miejskich. Książęta mazowieccy, Siemowit, Kazimierz II, Władysław I, nadają Mławie przywilej lokacyjny na prawie chełmińskim, na tzw. surowym korzeniu 1470 – pierwszy mławianin Jakub, syn Wojciecha z Mławy zapisał się na Akademię Krakowską 1477 – prawdopodobny rok wzniesienia pierwszego murowanego kościoła – kościół parafialny na rynku pod wezwaniem św. Trójcy 1485 – najstarsza (pierwsza) wzmianka o szkole parafialnej i jej nauczycielu, był nim bakałarz Mikołaj 1491 – został zatwierdzony przez księcia Janusza II cech szewców w Mławie na prawach szewców w Ciechanowie 1495 – Mława przestała być miastem książęcym i została przez króla Jana Olbrachta włączona do ziem Królestwa Polskiego stając się częścią dóbr królewskich. Mława została starostwem niegrodzkim 1504 – źródła historyczne wymieniają pierwszego znanego burmistrza Mławy, którym jest Piotr Czychwlas 1507 – pierwsze świadectwo istnienia osiedla żydowskiego w Mławie. 1521 – podczas wojny pruskiej Mławę najechały i złupiły wojska krzyżackie, w mieście wybuchł wielki pożar 1543 – Zygmunt I Stary potwierdza przywileje dla miasta 1545: Mława powiększyła swoje terytorium przez włączenie do miasta części łąk Niemyje przywilej Zygmunta Starego na pobudowanie ratusza 1550 – prawdopodobnie w tym roku powstał na obecnym wzgórzu cmentarnym drewniany kościół pw. św. Wawrzyńca 1564 – lustracja miasta wymienia 429 domów 1572–1573 – epidemia dżumy, zmarło 1300 osób Pod koniec XVI w. Janusz Grabowski wykupił wójtostwo Mławy z rąk prywatnych 1659 – wojska szwedzkie spaliły Mławę 1661–1662 – epidemia dżumy 1692 – 23 listopada wielki pożar strawił prawie całe miasto włącznie z kościołem i ratuszem 1708–1712 – epidemia dżumy 1730 – powstanie na mocy przywileju Augusta II cechu oraczy 1764 – Mława staje się starostwem grodowym na skutek decyzji sejmu koronnego. Do starostwa należą wsie: Modła, Nowa Wieś, Wola i Mławka 1765 – według lustracji miasto liczy 85 domów 1776 – 19 września kolejny wielki pożar niszczy pięć ulic i ratusz 1782 – zakończenie odbudowy spalonego ratusza 1795 – Mława przechodzi pod panowanie Prus (III rozbiór Polski) 1797 – władze zaborcze zorganizowały getto żydowskie 1805 – powstała pierwsza apteka 1807 – Mława została włączona do Księstwa Warszawskiego 1815 – Mława została włączona do Królestwa Polskiego 1824 – zwiększenie terytorium miasta przez włączenie w jego skład przedmieść Zabrody 1837 – epidemia cholery, powstanie powiatu mławskiego 1856 – powstaje szpital 20.02.1864 – potyczka w czasie powstania styczniowego 1869 – popowstaniowe represje, carskie władze zamykają szkołę powiatową 1877 – oddanie do użytku linii kolejowej, dworca, powstają komora celna i warsztaty kolejowe 1881 – powstanie ochotniczej straży pożarnej 1898 – epidemia cholery 1905 – strajki kolejarzy i młodzieży szkolnej 1906: otwarcie Szkoły Handlowej (siedmioklasowej, obecnie Liceum Ogólnokształcące nr 1) otwarcie pierwszej biblioteki i czytelni 1909 – powstała Mławska Spółdzielnia Spożywców 1914 (lipiec i sierpień) – miasto na przemian ośmiokrotnie zajmowane przez wojska niemieckie i rosyjskie 1917 – powstało gimnazjum żydowskie 8–10 sierpnia 1920 – obrona miasta przed bolszewikami W okresie międzywojennym w miejscowości istniała placówka Straży Celnej „Mława”. 1923 – data założenie Miejskiego Klubu Piłkarskiego – Mławianka Mława 1925 – została uruchomiona elektrownia miejska 1929 – 8 grudnia otwarcie Muzeum Regionalnego 1930 – w Mławie złożył wizytę prezydent Ignacy Mościcki 1939 – II wojna światowa (miasto ma ok. 20 tys. stałych mieszkańców) 1–3 września bitwa pod Mławą Mława została przyłączona do Rzeszy Niemieckiej 1940 – utworzenie w grudniu getta dla ludności żydowskiej. Zajmowało ono obszar w rejonie ulic: Warszawskiej, Długiej, Płockiej, Zduńskiej i Szewskiej. do 1942 – likwidacja getta (listopad). Wymordowanie przez Niemców 6500 mławskich Żydów 1945 – 18 stycznia Niemcy zamordowali w żwirowni na Kalkówce pod Mławą 364 osoby 1945 – 18 stycznia początek bitwy o Mławę między wojskami III Rzeszy a Związku Radzieckiego 1945 – 19 stycznia zdobycie Mławy przez Armię Czerwoną i zakończenie niemieckiej okupacji miasta 1945 – 3 czerwca oddział podziemia niepodległościowego Wiktora Zacheusza Nowowiejskiego rozbił miejscowy Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego i uwolnił więźniów 1958 – uruchomienie zakładów obuwniczych, powstanie Towarzystwa Miłośników Ziemi Mławskiej 1962 – powstanie zakładów mleczarskich i proszkowni mleka 1968 – uruchomienie zakładów mięsnych 1968 – władze miasta nadały tytuł Honorowego Obywatela Mławy płk Siemionowi Cyplenkowi 1971 – powstają zakłady urządzeń dźwigowych 1975 – likwidacja powiatu mławskiego 1985 – w Mławie uroczystą wizytę złożył przedstawiciel stolicy apostolskiej arcybiskup Luigi Poggi 1987 – powstała parafia Matki Bożej Królowej Polski 1991 – pogrom mławski 1999 – Mława po raz kolejny stała się miastem powiatowym 2003 – 12 października Rada Miejska w Mławie nadała tytuł Honorowego Obywatela miasta Mławy papieżowi Janowi Pawłowi II 2004 – 1 stycznia przyłączono do granic administracyjnych Mławy wsie Piekiełko i Krajewo 2013 – 31 sierpnia Mławę odwiedził Prezydent RP Bronisław Komorowski z okazji bitwy pod Mławą 2014 – 10 października uruchomiona została Mławska Komunikacja Miejska. Najstarsze ślady osadnictwa w Mławie, datowane na przełom XIII i XIV w., odkryto w rejonie obecnego rynku oraz na przedmieściach Kozielsk i Zabrody. W rejonie obecnego Starego Rynku przed rokiem 1491 istniała osada przedlokacyjna. Miała ona charakter targowy. Odbywały się tutaj sądy książęce. W chwili lokacji Mława leżała w północnej części Mazowsza, przy granicy z ówczesnym państwem zakonu krzyżackiego. W średniowieczu przez tereny Zawkrza, na którym leży Mława, przebiegały szlaki handlowe łączące wschodnie Mazowsze z Wielkopolską, a także Warszawę z Państwem Krzyżackim. Znaczenie tych ostatnich stało się istotne zwłaszcza na początku XV w. Pierwszy wczesnośredniowieczny gród na terenie obecnej Mławy (w Kozielsku) powstał z powodu pobliskich dróg oraz obronnego charakteru miejsca. Wykopaliska wskazują, że szlaki te funkcjonowały już w XII-XIII w. Szacuje się, że obecny układ drogowy pokrywa się z przedlokacyjną siecią dróg. Przygraniczne położenie na szlakach handlowych okazało się korzystne dla rozwoju miasta. Jego mieszkańcy zajmowali się handlem, głównie bydłem z Rusi. Miasto wielokrotnie otrzymywało przywileje handlowe. Wytyczony w czasie lokacji stosunkowo duży rynek targowy (120 × 145 m) potwierdza handlowy charakter miasta. W 1477 r. na rynku wybudowano kościół, w 1545 r. król Zygmunt Stary wydał miastu prawo do zbudowania ratusza, który również powstał w przestrzeni rozległego rynku. Mława od roku 1495 jako jedno z trzech miast powiatowych ziemi zawkrzeńskiej wchodziła w skład Mazowsza Płockiego jako dobra królewskie. Siedzibę starosty stanowił nieistniejący już budynek w rejonie obecnej Lelewelówki. Miasto liczyło wtedy około 2500 mieszkańców, z których 60% zatrudnionych było w blisko 250 zakładach rzemieślniczych, skupionych w 12 cechach. Głównymi źródłami dochodów były jarmarki oraz produkcja i eksport do Gdańska piwa, do cechu piwowarów należało 120 mieszkańców. W 1564 r. w Mławie było 429 domów. Przez liczne pożary i epidemie dżumy Mława straciła w wiekach XVII i XVIII znaczenie. Stan ten trwał do połowy XVIII w. Przykładowo w 1616 r. liczba domów spadła do 320, w 1664 r. do zaledwie 45 (liczba ludności to jedynie 20 rzemieślników). W Mławie po raz pierwszy epidemię dżumy odnotowano w źródłach w latach 1572–1573. W ciągu roku liczba mieszkańców miasta i podmiejskiej wsi Modły spadła o połowę: zmarło ok. 1300 osób, czyli więcej niż połowa mieszkańców. Urzędnik spisujący stan inwentarza (dóbr miejskich w 1573 roku) tymi słowami podsumował skutki epidemii: „Powietrzem ludzi wymarło w miasteczku i we wsi Modle wiele ultra 1300. Drudzy głodem umarli i nędznieli bardzo”. W 1689 roku o stosowanie czarów zostały oskarżone Marianna Kukulina i Zofia Rzeszotarska; w procesie sądowym zostały skazane na śmierć poprzez spalenie na stosie, wyrok wykonany został na tzw. „szubienicznej górze”. Pożar w 1692 roku wybuchł w niedzielę 23 listopada, nieznane są jego przyczyny. Ogień został przeniesiony na stojący samodzielnie murowany ratusz i kościół para