Nokia – fińskie, międzynarodowe przedsiębiorstwo działające w branży telekomunikacyjnej. Założona w 1865 roku jako fabryka masy papierniczej, Nokia z czasem rozwinęła się w globalnego giganta technologicznego. Główna siedziba Nokii znajduje się w Espoo, w Finlandii, w obszarze metropolitalnym Helsinek, jednakże korzenie firmy sięgają regionu Tampere w Pirkanmaa. W 2024 roku Nokia zatrudniała ponad 78 000 osób w ponad 130 krajach i generowała roczne przychody wynoszące około 19 milionów euro. Nokia jest spółką akcyjną notowaną na Helsińskiej Giełdzie Papierów Wartościowych Nasdaq Helsinki i Nowojorskiej Giełdzie Papierów Wartościowych (ang. New York Stock Exchange, NYSE). W 2021 roku firma zajmowała 485. miejsce na liście największych firm świata w kategorii „przychody”, według rankingu Fortune Global 500, osiągając szczyt na 85. miejscu w 2009 roku. Jest również częścią indeksu giełdowego Euro Stoxx 50. W ciągu ostatnich 150 lat firma działała w różnych branżach. Początkowo była fabryką masy papierniczej, a przez długi czas kojarzona była z produkcją gumy i kabli. Od lat 90. XX wieku, skupiła się na infrastrukturze telekomunikacyjnej, rozwoju technologii i licencjonowaniu. Nokia wniosła znaczący wkład w rozwój branży telefonii komórkowej, uczestnicząc w rozwoju standardów GSM, 3G i LTE. Przez dekadę, począwszy od 1998 roku, Nokia była największym na świecie producentem telefonów komórkowych i smartfonów. W 2014 roku Microsoft przejął dział telefonów komórkowych Nokii, włączając go do Microsoft Mobile. Po sprzedaży Nokia zaczęła bardziej koncentrować się na swojej działalności w zakresie infrastruktury telekomunikacyjnej i technologii Internetu rzeczy (ang. Internet of Things, IoT), co zaznaczyło się sprzedażą działu map Here i przejęciem Alcatel-Lucent, w tym organizacji badawczej Bell Labs. Firma od lat eksperymentuje z nowymi technologiami, w tym z wirtualną rzeczywistością i cyfrowym zdrowiem – ówczesne działania doprowadziły do przejęcia Withings, co stanowiło jedno z konkretnych działań w tym obszarze. Marka Nokia powróciła na rynek telefonów komórkowych i smartfonów w 2016 roku poprzez umowę licencyjną z HMD. Nokia nadal jest głównym licencjodawcą patentów dla większości dużych producentów telefonów komórkowych. Od 2018 roku Nokia jest trzecim, co do wielkości, producentem sprzętu sieciowego na świecie. Dzięki swojej działalności w branży telefonów komórkowych, firma utrzymywała się w TOP3 największych firm i marek pochodzących z Finlandii. W szczytowym momencie w 2000 roku, Nokia stanowiła 4% PKB kraju, 21% całkowitego eksportu i 70% kapitalizacji rynkowej Nasdaq Helsinki. == Historia == === 1865-1967 === Historia Nokii sięga 1865 roku, kiedy inżynier górniczy Fredrik Idestam założył fabrykę celulozy w malowniczym miasteczku o nazwie Tammerkoski Rapids. W 1868 roku otwarto drugą fabrykę celulozy w pobliżu rzeki Nokianvirta, gdzie znajdowały się lepsze zasoby hydroenergetyczne. W 1871 roku Idestam, wraz ze swoim przyjacielem Leo Mechelinem, utworzyli wspólną spółkę i nazwali ją Nokia Ab (w języku szwedzkim; Nokia Company w języku angielskim), od nazwy miejsca, gdzie znajdowała się druga fabryka celulozy. Idestam przeszedł na emeryturę w 1896 roku, czyniąc Mechelina przewodniczącym firmy. Mechelin rozszerzył działalność firmy o produkcję energii elektrycznej w 1902 roku, czemu Idestam początkowo się sprzeciwiał. W 1904 roku Suomen Gummitehdas (Fińskie Zakłady Gumowe), przedsiębiorstwo gumowe założone przez Eduarda Polóna, zbudowało fabrykę w pobliżu miasta Nokia i używało jego nazwy. W 1922 roku, w niepodległej już Finlandii, Nokia Ab nawiązała współpracę z Fińskimi Zakładami Gumowymi i Kaapelitehdas (Fabryką Kabli), wszystkie trzy firmy znajdowały się pod wspólnym kierownictwem Polóna. Firma gumowa szybko się rozwijała, przenosząc się do regionu Nokia w latach 30. XX wieku, aby skorzystać z dostępu do energii elektrycznej, a wkrótce potem zrobiła to również firma kablowa. === 1967-1990 === W 1967 roku trzy firmy – Nokia, Kaapelitehdas i Fińskie Zakłady Gumowe – połączyły się, tworząc nową markę Nokia Corporation, zrestrukturyzowaną w cztery główne działy: leśny, kablowy, gumowy i elektroniczny. Na początku lat 70. XX wieku firma weszła na rynek sieci i radiokomunikacji. Nokia zaczęła produkować sprzęt wojskowy dla sił obronnych Finlandii (Puolustusvoimat), takich jak komunikator Sanomalaite M/90 w 1983 roku i maska gazowa M61, opracowana po raz pierwszy w latach 60. XX wieku. Nokia produkowała również profesjonalne radiotelefony, centralki telefoniczne, kondensatory i chemikalia. Po podpisaniu przez Finlandię umowy handlowej ze Związkiem Radzieckim w latach 60. XX wieku, Nokia rozszerzyła swoją działalność na rynek radziecki. Szybko poszerzyła zakres handlu, obejmujący między innymi automatyczne centralki telefoniczne i robotykę. Pod koniec lat 70. XX wieku, Związek Radziecki stał się głównym rynkiem dla Nokii, generując wysokie zyski. W latach 80. XX wieku, rząd USA stawał się coraz bardziej zaniepokojony możliwością eksportu do Związku Radzieckiego towarów uznawanych za zaawansowane technologicznie, takich jak chociażby cyfrowe centralki telefoniczne. Doprowadziło to do przystąpienia Finlandii do Komitetu Koordynacyjnego ds. Wielostronnej Kontroli Eksportu w 1987 roku. W 1977 roku Kari Kairamo został dyrektorem generalnym i przekształcił działalność firmy. Pod jego kierownictwem Nokia przejęła wiele firm, w tym: 1984 – producenta telewizorów Salora, 1985 – szwedzkiego producenta elektroniki i komputerów Luxor AB, 1987 – francuskiego producenta telewizorów Oceanic. To uczyniło Nokię trzecim, co do wielkości producentem telewizorów w Europie (po Philips i Thomson). Istniejące marki były nadal używane do końca działalności telewizyjnej w 1996 roku. W 1987 roku Nokia przejęła Schaub-Lorenz, dział konsumencki niemieckiej firmy Standard Elektrik Lorenz (SEL), który obejmował marki „Schaub-Lorenz” i „Graetz”. Początkowo był częścią amerykańskiego konglomeratu International Telephone & Telegraph (ITT), a po przejęciu produkty były sprzedawane pod marką „ITT Nokia”, pomimo sprzedaży SEL do Compagnie Générale d’Electricité (CGE), poprzednika Alcatela, w 1986 roku. W 1987 roku Kaapelitehdas zaprzestał produkcji kabli w swojej fabryce w Helsinkach po 44 latach, co w efekcie doprowadziło do zamknięcia spółki zależnej. 1 kwietnia 1988 roku Nokia kupiła dział systemów informatycznych firmy Ericsson, który powstał, jako dział komputerowy Datasaab szwedzkiego producenta samolotów i samochodów Saab. Ericsson Information Systems produkował terminale Alfaskop, maszyny do pisania, minikomputery i komputery PC zgodne z IBM pod marką Ericsson. Połączenie z działem systemów informatycznych Nokii, który od 1981 roku produkował linię komputerów osobistych o nazwie MikroMikko, doprowadziło do powstania Nokia Data. W 1979 roku Nokia przejęła Mobirę, producenta radiotelefonów, który powstał w ramach joint venture z Salora Oy. W 1981 roku Mobira uruchomiła usługę Nordic Mobile Telephone (NMT), pierwszą na świecie międzynarodową sieć komórkową i pierwszą umożliwiającą roaming międzynarodowy. W 1982 roku Mobira wprowadziła na rynek Mobira Senator, pierwszy telefon komórkowy Nokii. Nokia ostatecznie przejęła pełną kontrolę nad Salora Oy (i Mobirą) w 1984 roku. To wydarzenie stało się fundamentem przyszłej działalności Nokii w branży telefonów komórkowych. === 1990-2010 === Po objęciu stanowiska CEO przez Simo Vuorilehto zaplanowano restrukturyzację. W firmie działało 11 różnych grup, więc Vuorilehto zdecydował się sprzedać jednostki przemysłowe, które uznał za niestrategiczne. W wyniku tych działań Nokian Tyres (Nokian Renkaat), producent opon, który początkowo był częścią Finnish Rubber Works od 1932 roku, oddzielił się od Nokii w 1988 roku. Dwa lata później, w 1990 roku, podobnie postąpiła Finnish Rubber Works. W 1991 roku Nokia sprzedała swój dział komputerowy, Nokia Data, brytyjskiej firmie International Computers Limited (ICL), która później stała się częścią Fujitsu Siemens. Decyzje te zbiegły się w czasie ze spadkiem wartości akcji Nokii, co niektórzy analitycy wiązali z obawami o kondycję finansową firmy. Inwestorzy odebrali to jako oznakę problemów finansowych, co spowodowało spadek wartości akcji Nokii. Dodatkowo Finlandia zmagała się wtedy z najgłębszą recesją w swojej historii, a upadek Związku Radzieckiego – jednego z kluczowych klientów Nokii – jeszcze bardziej pogorszył sytuację. W styczniu 1992 roku Vuorilehto zrezygnował, a jego miejsce zajął Jorma Ollila, który od 1990 roku kierował działem telefonów komórkowych i sprzeciwiał się sprzedaży tej części biznesu. Ollila postanowił przekształcić Nokię w firmę skoncentrowaną na telekomunikacji i stopniowo pozbył się innych działów, takich jak energetyka. Strategia ta okazała się strzałem w dziesiątkę – firma zaczęła gwałtownie rosnąć, a jej zyski z poziomu ujemnego w 1991 roku wzrosły do miliarda dolarów w 1995 roku, by w 1999 roku osiągnąć niemal 4 miliardy. Pierwszym w pełni przenośnym telefonem Nokii po modelu Mobira Senator był Mobira Cityman 900, zaprezentowany w 1987 roku. W latach 80. Nokia brała udział w tworzeniu standardu GSM i we współpracy z Siemensem zbudowała pierwszą sieć GSM. Pierwsze na świecie połączenie GSM wykonał 1 lipca 1991 roku fiński premier Harri Holkeri, korzystając z urządzenia Nokii i sieci Radiolinja. W listopadzie 1992 roku Nokia wprowadziła model 1011 – pierwszy komercyjnie dostępny telefon GSM. Marka Salora Oy była częścią koncernu Nokia. W 1989 roku przestała istnieć jako odrębna firma, ponieważ została włączona do spółki Nokia-Mobira Oy. Telewizory pod marką Salora były produkowane do 1995 roku. 12 czerwca 1996 roku Nokia ogłosiła sprzedaż swojego działu telewizyjnego kanadyjsko-hongkońskiej firmie Semi-Tech Corporation. W ramach transakcji zamknięto fabrykę w Niemczech we wrześniu 1996 roku, a Nokia przekazała również zakład produkcyjny w Turku i prawa do korzystania z marek Nokia, Finlux, Luxor, Salora, Schaub-Lorenz oraz