C802 / YJ-83 – rodzina chińskich odrzutowych pocisków przeciwokrętowych, rozwijana od lat 90. XX wieku. Należą do nich pociski woda-woda i powietrze-woda YJ-83 używane przez Marynarkę Wojenną Chin oraz eksportowe modele C802. Pociski te napędzane są marszowym silnikiem turboodrzutowym i osiągają zasięg do 180 km. W literaturze funkcjonują także pod oznaczeniem YJ-2. W kodzie NATO noszą oznaczenie kodowe CSS-N-8 Saccade. == Historia rozwoju == === Podłoże === Pociski C802 i YJ-83 powstały jako rozwinięcie rodziny rakietowych pocisków przeciwokrętowych YJ-8 . Skrót YJ pochodzi od oznaczenia Ying Ji (pol. „Atakujący Orzeł”). Prace nad pociskiem YJ-8 rozpoczęły się w 1976 roku, po decyzji o rozwoju nowoczesnego pocisku przeciwokrętowego napędzanego silnikiem rakietowym na paliwo stałe, mniejszego od pocisków rodziny HY-1/FL-1, wywodzących się z radzieckiego P-15 . Pocisk ten był wzorowany, a prawdopodobnie także częściowo skopiowany z francuskiego MM38 Exocet . Pocisk klasy woda-woda YJ-8 osiągnął gotowość w 1987 roku, po czym był oferowany także na eksport pod oznaczeniem C801 . Pocisk ten w literaturze zachodniej był też znany pod mylnym oznaczeniem YJ-1 . Wersją rozwojową był YJ-8A, z rozkładanymi skrzydłami, co pozwoliło na zmniejszenie średnicy kontenerów wyrzutni . Pocisk YJ-81 (eksportowy C801K) był wersją powietrze-woda, a YJ-82 (eksportowy C801Q) – wersją głębina wodna-woda, wystrzeliwaną z okrętów podwodnych . === C802 === Pierwszą wersją o zwiększonym zasięgu był eksportowy pocisk C802 . W tym celu zastosowano w nim zamiast silnika rakietowego marszowy silnik turboodrzutowy, podobnie jak w amerykańskich pociskach Harpoon . Z uwagi na brak własnych jednostek napędowych, w 1987 roku Chiny zakupiły dla pocisków eksportowych dużą partię francuskich silników Microturbo TRI 60-2 . Dzięki temu uzyskano zasięg 120 km . Od YJ-8/C801 nowy pocisk różnił się zewnętrznie kadłubem wydłużonym o 58 cm między skrzydłami a usterzeniem, oraz chwytem powietrza do silnika pod kadłubem . Odróżniający element stanowiły też dwie wzdłużne osłony kabli po obu bokach kadłuba zamiast jednej osłony pod spodem . Pocisk C802 został zaprezentowany w 1988 roku, lecz osiągnął gotowość do produkcji później i pierwsze pociski z zamówienia eksportowego dla Iranu dostarczono dopiero na przełomie 1994/1995 roku . Pociski były produkowane na eksport z francuskimi silnikami, po czym Chiny skopiowały silnik i wdrożyły go do produkcji na przełomie 1995/1996 roku . W literaturze pociskowi temu przypisywane jest także oznaczenie YJ-2. Według analizy C. Carlsona jednakże, nie ma dowodów na przyjęcie tego pocisku na uzbrojenie marynarki chińskiej, a także na istnienie chińskiego oznaczenia YJ-2 . W literaturze spotykano też mylne oznaczenie domniemanego wariantu chińskiego YJ-82 (myląc go z pociskiem dla okrętów podwodnych) . C802 otrzymał amerykańskie oznaczenie kodowe CSS-N-8 Saccade . === YJ-83 === Pocisk YJ-83 stał się wersją rozwojową pocisku o wydłużonym zasięgu przyjętą na uzbrojenie marynarki chińskiej . Konstrukcja i wymiary pozostały zasadniczo takie same jak w C802 . Próby pocisku rozpoczęły się w 1997 roku, a oficjalnie został zaprezentowany w październiku 1999 roku na defiladzie w Pekinie . W stosunku do wcześniejszych pocisków zastosowano nowocześniejsze komponenty elektroniczne, w pełni cyfrowe zamiast analogowych . Dzięki ich mniejszej objętości udało się zwiększyć zapas paliwa, dzięki czemu zasięg wzrósł do 180 km . Wzrosła również masa głowicy ze 165 kg do 190 kg . Wbrew wczesnym domysłom (rozdmuchiwanym przez propagandę), pocisk jest nadal poddźwiękowy, osiągając prędkość do Ma 0,9, a jego konstrukcja nie jest optymalizowana do prędkości ponaddźwiękowych  Prawdopodobnie z powodu priorytetu produkcji dla marynarki chińskiej, wariant eksportowy C802A został zaprezentowany dopiero w 2005 roku . Spotykane jest często w literaturze oznaczenie C803, jednakże według analizy C. Carlsona, przynajmniej do 2012 roku brak było jakichkolwiek dowodów na istnienie pocisku o takim oznaczeniu, w szczególności nie był on oferowany przez Chiny na targach zbrojeniowych (przy tym byłoby to oznaczenie pocisku eksportowego, nie używanego w Chinach) . Wersją pocisku powietrze-woda stała się YJ-83K i wariant eksportowy C802AK . Zasięg wersji lotniczej wynosi do 250 km . === Noor / Ghader === Iran był jednym z pierwszych odbiorców dużych partii pocisków C801 i C802, a następnie rozpoczął produkcję lokalnych kopii pocisku C802. Podstawowy model o zasięgu szacowanym na 120 km został nazwany Noor. Ulepszonym pociskiem jest Ghader, o zasięgu przedłużonym do 200 km. Masa głowicy bojowej w obu wypadkach wynosi 165 kg. == Opis == Pociski rakietowe rodziny C802/YJ-83 mają wydłużony cylindryczny kadłub z opływowym nosem o średnicy 360 mm . Pośrodku długości znajdują się umieszczone na obwodzie cztery trapezowe skrzydła, o rozpiętości 1220 mm, a na końcu kadłuba cztery niewielkie stateczniki . Pocisk w wersjach woda-woda ma na końcu kadłuba stopień o długości 1240 mm z silnikiem startowym i czterema dużymi stabilizatorami, a długość całkowita C802 wynosi 6392 mm . YJ-83 i C802A jest minimalnie krótszy – 6383 mm . Skrzydła i stabilizatory są rozkładane . W wersji lotniczej YJ-83K brak jest stopnia startowego, a długość wynosi 5140 mm . Masa C802 wynosi 715 kg, a YJ-83 – 800 kg . Głowica bojowa ma 165 kg materiału wybuchowego (C802) lub 190 kg (YJ-83/C802A) . Zapalnik czasowy powoduje wybuch wewnątrz celu po przebiciu burty. Napęd stanowi marszowy silnik turboodrzutowy i w przypadku wersji woda-woda, rakietowy silnik startowy na paliwo stałe. Po kilku sekundach od odpalenia pracę zaczyna silnik marszowy. Prędkość wynosi Ma 0,8–0,9 . Profil lotu zakłada lot na wysokości 20 m, a przed uderzeniem 5 lub 7 m . Pocisk jest naprowadzany aktywnie radiolokacyjnie – w głowicy znajduje się monoimpulsowy radar o przerywanym trybie pracy, w czasie której korygowana jest droga do celu. Pocisk wyposażony jest w autopilota z systemem nawigacji inercyjnej, a do utrzymywania zadanej wysokości służy cyfrowy radiowysokościomierz . == Zobacz też == Porównywalne pociski: Exocet Harpoon RBS15 == Przypisy == == Bibliografia == Robert Rochowicz. Rakiety nad chińskim morzem. „Morza, Statki i Okręty”. Nr 4/2005, kwiecień 2005. Christopher P. Carlson: China’s Eagle Strike-Eight Anti-Ship Cruise Missiles: Designation Confusion and the Family Members from YJ-8 to YJ-8A. Part 1. defensemedianetwork.com, 4 lutego 2013. Christopher P. Carlson: China’s Eagle Strike-Eight Anti-Ship Cruise Missiles: YJ-81, YJ-82, and C802. Part 2. defensemedianetwork.com, 6 lutego 2013. Christopher P. Carlson: China’s Eagle Strike-Eight Anti-Ship Cruise Missiles: The YJ-83, C803, and the Family Tree. Part 3. defensemedianetwork.com, 8 lutego 2013. IHS Jane’s Fighting Ships 2015–2016. Stephen Saunders (red.). IHS, 2015. ISBN 978-0-7106-3143-5. (ang.).