# Królewskie Saudyjskie Siły Powietrzne Królewskie Saudyjskie Siły Powietrzne (arab. القوات الجوية الملكية السعودية; al-quwwāt al-ğawwiyyah al-malakiyyah as-suʿūdiyyah) – wojska lotnicze Królestwa Arabii Saudyjskiej, najliczniejsze na Bliskim Wschodzie na równi z Siłami Powietrznymi Izraela, posiadają ponad 500 statków powietrznych. Głównym konfliktem, w którym brały udział, była Wojna domowa w Jemenie. ## Historia ### Początki i rozwój (1950-1970) Historia Saudyjskich Sił Powietrznych sięga lat 50. XX wieku, kiedy to Królestwo Arabii Saudyjskiej zaczęło budować swoją moc lotniczą. W 1954 roku uzyskano pierwsze samoloty bojowe w postaci 8 sztuk Douglas B-26 Invader i 4 de Havilland Vampire. W kolejnych latach pojawiły się m.in. North American F-86 Sabre (20 sztuk od 1958) oraz Hawker Hunter (4 sztuki od 1966). ### Lat 70. i 80. - modernizacja uzbrojenia Kryzys na Bliskim Wschodzie i otoczenie przez potęgi militarne (Egipt, Izrael, Irak, Iran) skłoniło Saudyjczyków do poszukiwania nowoczesnego uzbrojenia. W 1971 roku w ramach programu Peace Hawk zakupiono 20 dwumiejscowych F-5B do istniejących 30 sztuk F-5E. W 1974 rozpoczęły się ich dostawy. W 1967-1969 roku Arabia Saudyjska otrzymała od Wielkiej Brytanii 5 sztuk F.52 i 2 T.54 oraz 35 F.53 i 6 T.55 samolotów BAC Lightning. Jednocześnie od 1974 pojawiły się amerykańskie Northrop F-5 Tiger II w wersjach F-5B (20 sztuk), F-5E (74 sztuki), F-5F (25 sztuk) i RF-5E (10 sztuk). ### Program Peace Sun i F-15 Eagle (1981-1983) W 1981-1983 roku Królestwo zakupiło 62 myśliwce McDonnell Douglas F-15 Eagle (47 C i 15 D) za 2,85 mld USD w ramach programu Peace Sun. Do nich dołączyło 1000 pocisków AIM-7F Sparrow. Umowę próbował zablokować Izrael, ale po kompromisie 2 samoloty zatrzymano w USA, a na terenie kraju mogło bazować do 60 F-15. ### Tornado i broń ofensywna (1985-1991) W 1985 roku Wielka Brytania zgodziła się na dostawę broni ofensywnej. W latach 1986-1991 dostarczono 48 szturmowych Panavia Tornado IDS (28 GR1, 6 rozpoznawczych GR1A, 14 treningowych z podwójnym sterem), a w latach 1989–1990 24 przechwytujące Tornado ADV. Umowa o wartości 7 mld GBP nosiła nazwę Al Yamamah i zawierała także uzbrojenie: bomby JP233, pociski Sea Eagle, ALARM i Skyflash. ### Wojna Zatokowa i po wojenne uzupełnienia (1990-1992) W odpowiedzi na inwazję Irak na Kuwejt w 1990 roku USA przekazało Arabii Saudyjskiej 20 F-15C i 4 F-15D z zapasów USAF. Podczas I Wojny Zatokowej piętnastki z obu krajów wykonywały wspólne patrole, a saudyjski F-15C zestrzelił dwa irackie Dassault Mirage F1. Arabia Saudyjska poniosła większość kosztów Operacji Desert Storm. Do 1992 Stany Zjednoczone dostarczyły jeszcze 9 F-15C i 3 F-15D (zamówione w 1987 za 500 mln USD). ### F-15E Strike Eagle i modernizacja (1992-2000) W 1992 USA zgodziły się na sprzedaż w ramach programu Peace Sun IX za 9 mld USD 72 wielozadaniowych samolotów szturmowych F-15E Strike Eagle (częściowo zubożałych, oznaczonych F-15S). Maszyny dostarczono między 1995 a 1999. McDonnell Douglas uzyskał zgodę na eksport szturmowych F-15 dla Saudów przy trzecim podejściu, po tym jak w 1992 fiaskiem zakończył się wniosek do Kongresu dotyczący zgody na 24 jednomiejscowe F-15F. W ramach kontraktu Al Yamamah II między 1996 a 1998 dokupiono też 48 Tornado IDS oraz 20 Hawków i 20 PC-9, wartość umowy wyniosła 17 mld GBP. ## Obecnie ### Nowoczesne technologie i umowy (od 2006) W 2006 roku podpisano długoletni kontrakt utrzymania saudyjskiej floty powietrznej pod nazwą Tornado Sustainment Programme. Samoloty Tornado IDS otrzymały w 2015 roku możliwość przenoszenia pocisków kierowanych Brimstone. Zamontowano nowe elementy awioniki, a także rozszerzono możliwości przenoszenia uzbrojenia precyzyjnego. W tym samym roku Królestwo podpisało z Wielką Brytanią kontrakt Al Salam na dostawę 72 samolotów Eurofighter Typhoon, wartość samych samolotów wyniesie 4,4 mld GBP, a razem z uzbrojeniem i serwisem nawet 10 mld GBP. Na kontraktach z Arabią Saudyjską British Aerospace i BAE Systems zarobiło do 2006 43 mld GBP. Pod koniec 2011 roku podpisano z USA największy w historii kontrakt na dostawę 84 nowych F-15SA (ulepszone F-15E) oraz modernizację 70 F-15S do tegoż standardu, jego wartość dochodzi do 29,4 mld USD, a pierwsze samoloty miały być dostarczone w 2015. W 2012 podpisano z BAE Systems umowę o sprzedaży 22 odrzutowców szkolenia zaawansowanego BAE Hawk AJT wraz z 55 turbośmigłowymi Pilatus PC-21 (BAE występowało jako pośrednik Pilatusa także podczas poprzednich transakcji) i pakietem logistycznym o wartości 1,6 mld GBP. PC-21 mają być dostarczane od 2014, a nowe Hawki od 2016 roku. ### Organizacja baz i jednostek Siły Powietrzne Saudyjskiej Arabii są podzielone na 11 skrzydeł: - 1 Skrzydło RSAF w Hafar al-Batin - 2 Skrzydło RSAF w Taif - 3 Skrzydło RSAF w Dhahran - 4 Skrzydło RSAF w Rijad - 5 Skrzydło RSAF w Chamis Muszajt - 6 Skrzydło RSAF w Al-Chardż - 7 Skrzydło RSAF w Tabuk - 8 Skrzydło RSAF w Dżudda - 11 Skrzydło RSAF w Dhahran ### Wojska obrony powietrznej Od 1970 w ramach sił zbrojnych działają niezależnie od wojsk lądowych jako czwarty rodzaj sił zbrojnych - wojska obrony powietrznej (Royal Saudi Air Defens, RSAD). Wykorzystują one amerykańskie systemy zakupione w latach 80. i 90. #### Systemy radarowe: - 17 Lockheed Martin AN/FPS-117 - 6 Northrop Grumman AN/TPS-43 #### Systemy przeciwlotnicze: - Raytheon MIM-23B Improved HAWK (16 baterii, około 1000 pocisków) - Raytheon MIM-104 Patriot PAC-2 (21 baterii, około 1000 pocisków) ## Wyposażenie ### Obecne Do transportu rodziny królewskiej wykorzystywana jest flota kilkunastu luksusowych odrzutowców i śmigłowców m.in. Airbus A340, Boeing 737, Boeing 747, latających w barwach linii Saudi Arabian Airlines (Royal Flight). Wojska lądowe i marynarka wykorzystują śmigłowce: - AH-64 Apache - UH-60 Blackhawk - Eurocopter Dauphin - Eurocopter Super Puma Także Ministerstwo spraw wewnętrznych posiada własne UH-60, czy Kawasaki-Vertol 107. ### Historyczne #### Bojowe: - Douglas B-26 Invader — 8× B-26B, 1 TB-26B od 1954. - De Havilland Vampire — 4× FB-5 od 1957. - North American F-86 Sabre — 20× F-86F od 1958. - Hawker Hunter — 4× F.60, 2× T.70 od 1966. - BAC Lightning — 5× F.52, 35× F.53, 2× T.54, 6× T.55 w latach 1967–1986. - BAC Strikemaster — 37× Mk.80, 10× Mk.80A w latach 1968–1995. - Northrop F-5 Tiger II — 83× F-5E od 1974. - Panavia Tornado — 24× ADV w latach 1989–2006 #### Treningowe: - Avro Anson — 2 od 1950. - de Havilland Tiger Moth — 2 od 1950. - Auster Aiglet — 6 od 1952. - Temco T-35 Buckaroo — 10 od 1952. - North American T-6 Texan — 10 od 1952. - de Havilland Canada DHC-1 Chipmunk — 12 od 1956. - Beechcraft T-34 Mentor — 10 od 1957. - Lockheed T-33 Shooting Star — 20× T-33A od 1957. - Bücker Bü 181 — 2 od 1958. - North American T-28 Trojan — 10× T-28A od 1959. - Cessna 180 — 2 od 1959. - Cessna 310 — 1× 310K od 1966. #### Transportowe: - Douglas C-47 Skytrain — 3× C-47 od 1952. - Fairchild C-123 Provider — 6× C-123B od 1957. - Vickers Varsity — 1 (VIP) od 1959. - Lockheed C-30 Hercules — 9× C-130E od 1965. - Learjet 25 — 1 od 1980. - CASA C-212 — 40× C-212-200M od 1983. - British Aerospace Jetstream 31 — 2 (VIP) od 1987. - Boeing 707 — 5× KE-3A w latach 1986-2015. #### Śmigłowce: - Westland Whirlwind HAR-3 — 1 od 1958. ## Kontrowersje i kwestie etyczne Większość saudyjskiego uzbrojenia jest kupowana w USA i Europie za rekordową na rynku zbrojeń wartość. Przy okazji kolejnych kontraktów wojskowych z Arabią Saudyjską politycy podnoszą kwestie łamania praw człowieka przez ten kraj, zwłaszcza w kontekście wojny w Jemenie i incydentów związanych z bezpieczeństwem lotniczym. ## Podsumowanie Królewskie Saudyjskie Siły Powietrzne to największa i najbardziej nowoczesna armia lotnicza na Bliskim Wschodzie, oparta na technologii amerykańskiej i europejskiej. Od ponad półwiecza ewoluuje od małej formacji z podstawowym wyposażeniem do zaawansowanego systemu obrony powietrznej, będącego kluczowym elementem bezpieczeństwa Królestwa Arabii Saudyjskiej.