Madagaskar (malg. Madagasikara, fr. Madagascar), oficjalnie Republika Madagaskaru (malg. Repoblikan’I Madagasikara, fr. République de Madagascar) – państwo wyspiarskie położone na Madagaskarze w zachodniej części Oceanu Indyjskiego, u południowo-wschodnich wybrzeży Afryki. Madagaskar jest czwartą co do wielkości wyspą na świecie i pierwszą w Afryce. Po rozpadzie superkontynentu Gondwana około 88 mln lat temu Madagaskar oddzielił się od subkontynentu indyjskiego, co pozwoliło rodzimej faunie i florze ewoluować we względnej izolacji. Madagaskar ma bardzo bogaty ekosystem; ponad 90% malgaskiej dzikiej przyrody nie występuje w żadnym innym miejscu na Ziemi. Lokalna przyroda jest jednak zagrożona przez dynamicznie wzrastającą populację ludzi, rozwijającą się infrastrukturę i przemysł oraz przez zmiany klimatu. Według ONZ Madagaskar należy do grup krajów słabo rozwiniętych. Oficjalnymi językami są malgaski i francuski. Większość ludzi wyznaje chrześcijaństwo, wierzenia tradycyjne albo połączenie obu religii. Ekoturystyka i rolnictwo w połączeniu z większymi inwestycjami w edukację, ochronę zdrowia oraz prywatne przedsiębiorstwa to kluczowe elementy strategii rozwoju Madagaskaru. W trakcie kadencji prezydenta Ravalomanany inwestycje przyniosły duży wzrost gospodarczy, jednak poziom jakości życia rósł nierównomiernie, powodując napięcia związane z rosnącymi kosztami życia oraz spadkiem poziomu życia wśród najbiedniejszych i części klasy średniej. W ostatnich latach poziom przestępczości zwiększył się znacząco. Madagaskar należy do Organizacji Narodów Zjednoczonych, Unii Afrykańskiej, Wspólnoty Rozwoju Afryki Południowej oraz Międzynarodowej Organizacji Frankofonii. == Geografia == Madagaskar z powierzchnią 587 040 km² jest 46. co do wielkości państwem na świecie, a sama wyspa jest czwarta co do wielkości. Państwo wielkością porównywalne jest do Kenii. Na wschodnim wybrzeżu przeważają niziny, które przechodzą w strome urwiska, centralna część w głównej mierze składa się z wyżyn. Na północy kraju Masyw Tsaratanana zbudowany z gór wulkanicznych (najwyższym szczytem wyspy jest wygasły wulkan Maromokotro 2876 m n.p.m.). Na zachodnim wybrzeżu znajduje się wiele zatoczek i rozległych równin. Południe wyspy to region płaskowyżów i pustyń. Najwyższym wulkanem na Madagaskarze jest Ankaizina Field, który ma 2878 m wysokości. Ten wulkan jest klasyfikowany jako: Stożek żużlowy. Wokół wybrzeży Madagaskaru znajdują się niewielkie wysepki: Europa, Juan de Nova, Glorieuses oraz atol Bassas da India, które podlegają administracji francuskiej. Są one przedmiotem sporu terytorialnego pomiędzy Francją a Madagaskarem, który rości sobie do nich prawa. Także przynależność rafy Banc du Geyser jest przedmiotem sporu między Madagaskarem, Francją i Komorami. Na całej wyspie panuje klimat równikowy. Na wyżynach jest nieco chłodniej. Średnia temperatura w Antananarywie to około +15 °C w lipcu i około +25 °C w lutym. == Podział administracyjny == == Historia == Przypuszczalnie najstarsze wzmianki w źródłach pisanych o Madagaskarze pochodzą z I wieku, a w IV wieku wyspa była znana Arabom, w X wieku została przez nich opisana jako kraj Wag Wag. W XI wieku prawdopodobnie znali go też Chińczycy. Europejczycy poznali Madagaskar w XVI wieku. Najwcześniejsze ślady człowieka na wyspie pochodzą z epoki żelaza. Zaludnienie odbywało się falowo od I wieku, gdy przybyła ludność pochodzenia malajsko-polinezyjskiego. Przed przybyciem Europejczyków gospodarka Madagaskaru opierała się na handlu, prowadzonym przez osiadłych na północy Arabów. W XIV wieku na wyspę przybyli przodkowie Merina, którzy osiedlili się w centralnej części. Od XV wieku nastąpił rozwój handlu niewolnikami. Spośród Europejczyków pierwsi na Madagaskar przybyli Portugalczycy, którzy początkowo wykorzystywali wyspę jako przystanek w drodze do Indii. Od XVII wieku wpływy wzmacniali Francuzi, traktujący wyspę jako źródło taniej siły roboczej na swoich plantacjach. Na przełomie XVII / XVIII wieku, konkurencję dla Francuzów stanowili piraci, uprowadzający niewolników. Po ich pokonaniu Francja, planując dalszą kolonizację wyspy, rozpoczęła zakładanie na wybrzeżach faktorii. Na przełomie XVIII / XIX wieku do zdobycia wpływów na Madagaskarze dążyła Wielka Brytania. W 1896 roku zaakceptowała jednak aneksję Madagaskaru przez Francję. Pierwsze lokalne małe państwa na Madagaskarze tworzyły ludy Sakalawa (początek XVII wieku), Betsimasaraka (połowa XVII wieku) i Merina (przełom XVI / XVII wieku). Do zjednoczenia wyspy nie doszło jednak do XIX wieku z powodu panującego prawa rodowo-plemiennego. Pierwszym królem zjednoczonego królestwa przy wsparciu Anglików został Radama I z ludu Merina. W XIX wieku Europejczycy, dzięki zdobywaniu coraz liczniejszych koncesji, skolonizowali wyspę. Po konfliktach zbrojnych pod koniec XIX wieku między Madagaskarem po jednej stronie a Francją i Anglią po drugiej królestwo Imerina zostało kolonią francuską. Na początku XX wieku na wyspie szerzyły się ruchy nacjonalistyczne i niepodległościowe, które nasiliły się wraz z powrotem mieszkańców biorących udział w I wojnie światowej, a także po drugiej wojnie światowej. Podczas II wojny światowej na wyspie trwały walki pomiędzy francuskimi wojskami wiernymi rządowi Vichy a aliantami. Bitwa o Madagaskar trwała w okresie 5 maja – 5 listopada 1942. W 1958 roku Francja ogłosiła Madagaskar swoim terytorium zamorskim, a w 1960 roku dała mu suwerenność. Od uzyskania niepodległości na Madagaskarze miały miejsce cztery przewroty ustrojowe, u podstaw których znajdowały się kryzys gospodarczy i różnice etniczne. == Demografia == Liczba mieszkańców wynosi 23,8 mln, a stosunek kobiet do mężczyzn – 1:1, przyrost naturalny – ok. 2,6% (2015, w roku 2006 ok. 3%). Oczekiwana długość życia noworodków to 64 lata (mężczyźni) i 67 lat (kobiety) (2015). Madagaskar zamieszkują przede wszystkim Malgasze, wśród których wyróżnia się 18 grup etnicznych. Najliczniejsze z nich to: Merina: 20,4% Betsimisaraka: 15,6% Betsileo: 10% Sakalava: 7,6% Tsimihety: 7,1% Antaisaka: 5,9% Tanala: 4,5% Tandroy: 4,1% Antaimoro: 4,1% Bara: 3,7% a także: Antaifasy, Antambahoaka, Antakarana, Antanosy, Bezanozano, Mahafaly, Sihanaka i Zafizoro. Pozostałe narodowości to głównie Chińczycy, Hindusi, Arabowie, Francuzi i Pakistańczycy. Obszary o największej gęstości zaludnienia obejmują centralny i wschodni Madagaskar. Największe miasta to Antananarywa, Toamasina, Fianarantsoa i Mahajanga. === Język === Językami urzędowymi na Madagaskarze są malgaski (odmiana plateau) i francuski. Łącznie używanych jest 14 poszczególnych języków, z czego 12 to języki rdzenne, a 2 zewnętrzne. Piśmienność wynosi 65%. Z języków imigrantów najliczniejszymi są: arabski (20 000 użytkowników), chiński (16 000), odmiany języka komoryjskiego (łącznie ok. 20 000), kreolskie Mauritiusa (4000) i Reunionu. === Religia === Struktura religijna kraju w 2020 roku, według The ARDA: chrześcijaństwo – 58,1%: protestantyzm – 30,9%, katolicyzm – 25,3%, kościoły niezależne – 4,3%, prawosławie – 0,1%, tradycyjne wierzenia afrykańskie – 39,2%, islam – 2,1%, niereligijni – 0,34%, pozostałe religie – 0,23%. Według danych Pew Research Center z 2021 r. 85,3% populacji to chrześcijanie, 3% muzułmanie, 4,5% wyznawało tradycyjne wierzenia i 6,9% nie miało przynależności religijnej. Powszechne jest zmienianie tożsamości religijnej lub mieszanie tradycji, a wiele osób posiada kombinację wierzeń animistycznych z chrześcijańskimi lub muzułmańskimi. Najwięcej wyznawców islamu zamieszkuje północno-zachodnie wybrzeża. Lokalne grupy religijne podają, że 70% populacji to chrześcijanie, w skład których wchodzą: katolicy (34%), prezbiteriański Kościół Jezusa Chrystusa na Madagaskarze (18%), luteranie (14%) i anglikanie (4,5%). W ostatnich latach rośnie popularność mniejszościowych kościołów ewangelikalnych, zielonoświątkowych i niezależnych. Do 2020 roku świadkowie Jehowy wzrośli do 38,4 tys. głosicieli. == Gospodarka == Madagaskar jest krajem typowo rolniczym. Pracą na roli zajmuje się ok. 75% ludności czynnej zawodowo. Eksportowymi roślinami uprawianymi są: kawa, banany, trzcina cukrowa, przyprawy. Madagaskar od dziesięcioleci kojarzony jest z uprawą wanilii, której jest największym światowym producentem (80%). Uprawiane są również rośliny przemysłowe (bawełna, rafia i agawa sizalska). Lokalne potrzeby żywieniowe zaspokajają: ryż, maniok, bataty, ziemniaki i kukurydza. W tropikalnym klimacie możliwa jest także uprawa: cytrusów, liczi, mango, papai, awokado i melonów. W hodowli przeważa bydło, trzoda chlewna, kozy i owce. Spore znaczenie mają połowy ryb morskich i śródlądowych. Madagaskar obfituje w cenne surowce mineralne (m.in.: rudy chromu, berylu, grafit, mika, nikiel, złoto, kamienie szlachetne), jednak przemysł wydobywczy wciąż nie odgrywa głównej roli w gospodarce państwa. Przetwórstwo obejmuje obróbkę surowców spożywczych. Rozwija się przemysł włókienniczy i skórzany. Podstawą energetyki jest hydroenergetyka (52%), spalanie paliw kopalnych (41%) i fotowoltaika (7%). Większość wyspy nie jest zelektryfikowana. Monopolistą na rynku jest firma Jirama, która zajmuje się zarówno wytwarzaniem jak i dystrybucją. Posiada 4 elektrownie wodne, 4 elektrownie cieplne opalane olejem i kilka farm solarnych. Do dystrybucji energii służy jedna dwutorowa linia przesyłowa 220 kV o długości 135 km, jedna licząca 150 km linia o napięciu 138kV i kilka linii o napięciu 90, 63 i 20 kV. Ubogie społeczeństwo wyspy eksploatuje środowisko w destrukcyjny sposób. Lasy są wycinane i wypalane pod pola uprawne (przeważnie ryżu). Bardzo uboga ziemia powoduje, że po 2–3 latach uprawy są nieopłacalne, co przyczynia się do dalszego wypalania lasów. Wyjałowiona ziemia, pozbawiona większej roślinności szybko eroduje. Woda wypłukuje ziemię, co prowadzi do powstawania ogromnych rozpadlin, a w niższych partiach rzek do gromadzenia się dużych ilości piasku. Zapotrzebowanie na energię w głównej mierze zaspokaja węgiel drzewny. Jego produkcją zajmuje się spor