Arabia Saudyjska (arab. ‏السعودية‎, trb. As-Su’udijja), Królestwo Arabii Saudyjskiej (‏المملكة العربيّة السّعوديّة‎, trb. Al-Mamlaka al-Arabijja as-Su’udijja) – państwo położone w zachodniej Azji, na Półwyspie Arabskim. Stolica znajduje się w Rijadzie. Ważniejszymi miastami w Arabii Saudyjskiej są (dane z 2021 roku): Rijad (7 387 817 mieszkańców), Dżudda (4 696 535 mieszkańców), Mekka (2 078 766 mieszkańców), Medyna (1 517 501 mieszkańców), Ad-Dammam (1 279 092 mieszkańców). Arabia Saudyjska graniczy z Jordanią (744 km), Irakiem (814 km), Kuwejtem (222 km), Katarem (60 km), Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi (457 km), Omanem (676 km) i Jemenem (1458 km). Arabia Saudyjska podzielona jest na 13 prowincji. == Geografia == Roślinność występuje tylko w oazach. W Arabii Saudyjskiej panuje gorący i suchy klimat pustynny – zwrotnikowo-kontynentalny. Na zachodzie znajdują się góry Dżabal al-Hidżaz, w których znajduje się najwyższy szczyt Arabii Saudyjskiej – Dżabal as-Sauda mierzący 3132 m. Część centralna jest wzniesiona do 1000–1400 m i łagodnie opada ku Zatoce Perskiej. Na całym obszarze kraju przeważają pustynie kamieniste i pustynie piaszczyste poprzecinane wyschniętymi korytami rzek. Największymi pustyniami są: Wielki Nefud, Mały Nefud, Ar-Rub al-Chali (największa pustynia piaszczysta na Ziemi). Wybrzeże Morza Czerwonego jest skaliste ze stromymi urwiskami ograniczającymi pas nadbrzeżnej równiny Tihama. Wzdłuż wybrzeża znajduje się rafa koralowa. Wybrzeże Zatoki Perskiej jest płaskie, zabagnione i piaszczyste. Przy wybrzeżu znajdują się liczne przybrzeżne wysepki i rafy koralowe. Temperatura w styczniu wynosi od 10 °C (północ) do 18 °C (południe), a w lipcu od 30-35 °C do 50 °C. Na północy pojawiają się przygruntowe przymrozki, a nawet mrozy. Opady są sporadyczne, głównie w półroczu zimowym. Średnia roczna suma opadów nie przekracza 100 mm. Często pojawiają się burze piaskowe. W górach Asir od wysokości 1000 metrów zaznaczają się cechy monsunowe. W Arabii Saudyjskiej nie ma stałych wód powierzchniowych – w kraju występują liczne pozostałości starych koryt rzecznych (tzw. wadi). Na zachodzie znajdują się nieliczne rzeki okresowe. == Historia == === Przed powstaniem królestwa === Pierwsze organizmy państwowe na Półwyspie Arabskim powstały na przełomie VIII i VII w. p.n.e. (m.in. królestwo Saby). Ok. IV w. p.n.e. zaczęła podupadać cywilizacja południowych Arabów. Przyczyną upadku było przejęcie monopolu na handel z Indiami przez Rzymian. Pomimo prób Rzymianie nie przejęli kontroli nad Półwyspem Arabskim (w 24 r. p.n.e. odbyła się nieudana wyprawa Aeliusza Gallusa). W I w. n.e. powstało królestwo Nabatejczyków, w III w. Palmyry, na przełomie V i VI w. Ghassanidów (obecnie Syria). Królestwo Ghassanidów znalazło się pod wpływem Cesarstwa Bizantyńskiego. Do VII w. dominującą religią było chrześcijaństwo nestoriańskie. Osłabienie i w konsekwencji upadek państw południowej Arabii przyczynił się do powrotu znacznej części ludności do koczowniczego trybu życia. W Arabii Centralnej pierwsze formy państwowości pojawiły się VII w. Wcześniej panował ustrój plemienny oparty na więzach krwi i poczuciu solidarności plemiennej. W tym okresie rozwinęły się nieliczne miasta: Mekka, Jasrib (obecnie Medyna), At-Taif jako centra handlowe. W Arabii Centralnej ludność wyznawała głównie religie politeistyczne (patrz: religia arabska). W VII w. na Półwyspie Arabskim pojawiła się nowa religia monoteistyczna – islam. Ok. 610 roku prorok Mahomet doznał pierwszego objawienia Koranu. Nowa religia nie zdobyła dużego poparcia wśród mieszkańców Mekki. W 622 roku Mahomet wraz ze swoimi zwolennikami udali się z Mekki do Jasribu (hidżra). Miasto zmieniło nazwę na Madinat an-Nabi. W Medynie Mahomet przystąpił do organizowania teokratycznego państwa, którego stał się przywódcą. W 630 roku pokonał Kurajszytów w Mekce. Mahomet zmarł w 632 roku – w chwili jego śmierci Półwysep Arabski był zjednoczony pod sztandarem nowej religii. Po śmierci Mahometa, jego uczniowie poszerzyli granice muzułmańskiego państwa poza Arabię, podbijając ogromne obszary (od Półwyspu Iberyjskiego na zachodzie do Pakistanu na wschodzie) w ciągu kilku dekad. W latach 661-750 władzę sprawowała dynastia Umajjadów, a w latach 750-1258 dynastia Abbasydów. W X w. plemiona Półwyspu Arabskiego zaczęły uwalniać się od centralnej władzy Abbasydów. W ciągu następnych wieków wyłoniły się różne księstwa (emiraty), m.in. Al-Hidżaz (ze świętymi miastami islamu, czyli Mekką i Medyną), Asir, Al-Hasa, Dżabak Szammar. Większość emiratów była kontrolowana przez sułtanów tureckich (do XIV w.). Panujący w latach 1726–1765 Nadżdu-Muhammad ibn Saud zjednoczył plemiona arabskie. Nadżdu-Muhammad ibn Saud był uczniem Muhammada Ibn Abd al-Wahhaba – teologa, twórcy wahhabizmu. Nadżdu-Muhammad ibn Saud założył panującą do dziś dynastię saudyjską. Ok. 1887 roku państwo saudyjskie przestało istnieć. === XX i XXI wiek === W 1902 roku Abd al-Aziz ibn Su’ud odzyskał dawną stolicę Saudów. W 1913 roku Abd al-Aziz ibn Su’ud zdobył Al-Hasę. W czasie I wojny światowej Arabia Saudyjska zachowała neutralność (pomimo nacisków Turcji i Wielkiej Brytanii), choć położone na zachodzie dzisiejszej Arabii Saudyjskiej Królestwo Hidżazu i plemiona będącego jego sojusznikami wspomogły ententę biorąc udział w powstaniu arabskim. W 1921 roku Arabia Saudyjska pokonała rządzony przez dynastię Raszydytów Emirat Dżabal Szamar, zaś saudyjski monarcha przyjął tytuł sułtana Nadżdu i Krajów Zależnych. W 1922 roku Arabia Saudyjska zawarła umowę o granicach z Irakiem i Kuwejtem (wówczas mandatami brytyjskimi). W latach 1924–1925 Abd al-Aziz ibn Su’ud prowadził wojnę z Haszymidami (popieranymi przez Wielką Brytanię), przyłączył Al-Hidżaz i w 1927 roku został wybrany na króla Al-Hidżazu, Nadżdu i Krajów Zależnych, uzyskując uznanie międzynarodowe. W latach 1929–1930 Abd al-Aziz ibn Su’ud stłumił bunty plemienne i rozwiązał bractwa wahhabitów. Również w pierwszej połowie lat 30. XX wieku w wyniku wojny saudyjsko-jemeńskiej monarcha powiększył terytorium Arabii Saudyjskiej o Nadżrat i Asir. W 1932 roku kraj zmienił nazwę na Królestwo Arabii Saudyjskiej. Po zmianie nazwy państwa król rozpoczął budowę państwa religijnego, opartego na prawie islamskim (szariacie). Abd al-Aziz ibn Su’ud utworzył regularną armię oraz aparat administracji państwowej. W 1933 roku koncerny amerykańskie uzyskały koncesję na poszukiwania i eksploatację złóż ropy naftowej. W 1947 roku powstał koncern Aramco odpowiedzialny za wydobycie ropy na terenie całego państwa. Arabia Saudyjska nie brała udziału w II wojnie światowej, ale zerwała stosunki dyplomatyczne z III Rzeszą (1941) i Włochami (1942). W 1945 roku Arabia Saudyjska została członkiem ONZ. W 1953 roku zmarł Abd al-Aziz ibn Su’ud – następcą tronu został Su’ud ibn Abd al-Aziz Al Su’ud. W 1956 roku Arabia Saudyjska zerwała stosunki dyplomatyczne z Wielką Brytanią, Francją i Izraelem po ataku tych państw na Egipt (kryzys sueski). W latach 1956–1957 Arabia Saudyjska wstrzymała sprzedaż ropy naftowej do Wielkiej Brytanii, Francji i Izraela. W 1962 roku doszło do zbrojnej interwencji Arabii Saudyjskiej w Jemenie po stronie monarchistów i pojawiły się napięcia w stosunkach z Egiptem (popierającym republikanów). Pięć lat później podpisano porozumienie, które zakończyło wojnę w Jemenie. W 1960 roku w Bagdadzie założono Organizację Państw Eksportujących Ropę Naftową (OPEC), której Arabia Saudyjska jest członkiem założycielem. Su’ud ibn Abd al-Aziz Al Su’ud abdykował w 1964 roku – następcą tronu został Fajsal ibn Abd al-Aziz Al Su’ud. W 1967 roku Arabia Saudyjska udzieliła pomocy finansowej Egiptowi i Jordanii jako ofiarom III wojny izraelsko-arabskiej. Za panowania Fajsala doszło do umocnienia Arabii Saudyjskiej na arenie międzynarodowej. W 1974 roku kraj zawarł porozumienie z emiratem Abu Zabi kończące spór graniczny. W 1979 roku Arabia Saudyjska zerwała stosunki dyplomatyczne z Egiptem w wyniku zawarcia układu pokojowego egipsko-izraelskiego. W 1975 roku został zamordowany Fajsal II – następcą tronu został Chalid ibn Abd al-Aziz Al Su’ud. W 1979 roku wybuchły masowe protesty społeczne przeciwko monarchii. Po śmierci Chalid ibn Abd al-Aziz Al Su’uda w 1982 roku tron objął Fahd ibn Abd al-Aziz Al Su’ud. W latach 80. Arabia Saudyjska udzieliła wsparcia finansowego Irakowi toczącego wojnę z Iranem. Lata 80. przyniosły duży wzrost gospodarczy wynikający z wykorzystania dochodów z ropy naftowej. W 1990 roku Arabia Saudyjska potępiła aneksję Kuwejtu przez Irak. Obawiając się ataku, Arabia Saudyjska zezwoliła na koncentrację wojsk państw sprzymierzonych na swoim terytorium oraz przyłączyła się do wojny przeciwko Irakowi, dostarczając wojska, funduszy i sprzętu. W marcu 1992 roku powstała Rada Konsultacyjna oraz uchwalono ustawę zasadniczą. Po zamachach terrorystycznych z 11 września 2001 roku powstał urząd do zbierania informacji o obywatelach podejrzanych o terroryzm. W 2003 roku Arabia Saudyjska nie poparła interwencji zbrojnej koalicji antyterrorystycznej w Iraku. W 2005 roku odbyły się pierwsze lokalne wybory. W 2005 roku tron objął Abd Allah ibn Abd al-Aziz Al Su’ud – po jego śmierci w 2015 roku władzę sprawuje Salman ibn Abd al-Aziz Al Su’ud. 27 stycznia 2011 roku w Arabii Saudyjskiej wybuchły protesty społeczne. Podczas protestów nieznany 65-latek dokonał samospalenia – był to pierwszy taki przypadek w historii królestwa. 13 grudnia 2015 roku odbyły się wybory samorządowe. Po raz pierwszy w historii Arabii Saudyjskiej dopuszczono kobiety do wyborów. 2 stycznia 2016 roku w Arabii Saudyjskiej przeprowadzono masową egzekucję 47 osób podczas których stracono Nimr an-Nimra. Śmierć Nimr an-Nimra zaostrzyła stosunki z Iranem – podczas protestów w Iranie manifestujący zaatakowali placówki dyplomatyczne. W wyniku tego Arabia Saudyjska zerwała stosunki dyplomatyczne z Iranem. == Podział administracyjny == Arabia Saudyjska jest podzielona na 13 prowincji (mintaqah). == Polityka i prawo == Arabia Saudyjska jest jedną z nieli