# Zambia: Klejnot Afryki Południowej Zambia, oficjalnie Republika Zambii, to państwo śródlądowe położone w południowej Afryce. Charakteryzuje się bogatą historią, zróżnicowaną kulturą i obfitymi zasobami naturalnymi, w szczególności miedzią. Jest to kraj o malowniczych krajobrazach, w tym majestatycznych Wodospadach Wiktorii i rozległych parkach narodowych. ## Historia Zambii Historia Zambii jest długa i barwna, sięgająca czasów prekolonialnych, przez okres kolonialny pod panowaniem brytyjskim, aż po uzyskanie niepodległości i współczesność. ### Okres Prekolonialny Tereny dzisiejszej Zambii były zamieszkiwane przez ludy Buszmenów, a od VI wieku zaczęły napływać ludy Bantu. Między XIV a XV wiekiem obszar ten znajdował się pod wpływem państwa Monomotapa. W XIX wieku powstały dwa stabilne państwa: Barotse na zachodzie i Bemba na południowym zachodzie. W 1835 roku osiedlił się tutaj zuluski lud Nguni. ### Okres Kolonialny (Rodezja Północna) Pod koniec XIX wieku Zambia stała się celem europejskich misjonarzy, handlarzy i odkrywców, w tym Davida Livingstone'a, który jako pierwszy Europejczyk zobaczył Wodospady Wiktorii. W 1888 roku Cecil Rhodes uzyskał przywileje do eksploatacji złóż mineralnych, a w 1902 roku Zambia znalazła się pod kontrolą Brytyjskiej Kompanii Afryki Południowej. W 1911 roku tereny te zostały przekształcone w brytyjski protektorat o nazwie Rodezja Północna. Od 1924 roku Rodezją Północną administrował rząd brytyjski. ### Niepodległość Po rozpadzie Federacji Rodezji i Niasy w 1963 roku, Rodezja Północna uzyskała autonomię, a 24 października 1964 roku proklamowano niepodległość Zambii. Pierwszym prezydentem został Kenneth Kaunda, który rządził krajem przez blisko trzy dekady. Okres ten charakteryzował się kryzysem gospodarczym spowodowanym fluktuacjami cen miedzi i autorytarnymi tendencjami w rządzeniu. ### Współczesna Zambia Po 1991 roku Zambia przeszła transformację demokratyczną, jednak sytuacja polityczna i ekonomiczna pozostała niestabilna, z problemami takimi jak korupcja, inflacja i zadłużenie zewnętrzne. W ostatnich latach kraj dąży do dywersyfikacji gospodarki i poprawy standardu życia swoich obywateli. ## Geografia Zambii Zambia leży na płaskowyżu wznoszącym się od 900 do 1500 m n.p.m. Krajobraz jest urozmaicony przez pasma górskie, ryfty i doliny rzeczne. Klimat jest względnie łagodny pomimo położenia w strefie międzyzwrotnikowej. Znaczną część kraju porasta formacja leśna miombo, a na terenach zalewanych – formacje trawiaste. ### Ukształtowanie Terenu Obszar Zambii obejmuje lekko pofałdowany płaskowyż, stanowiący znaczną część lewobrzeżnego dorzecza Zambezi. Na wschodzie znajduje się dolina Luangwy, ograniczona pasmem górskim Muczinga. Najwyższy szczyt to Mafinga (2329 m n.p.m.). ### Granice Zambia graniczy z Demokratyczną Republiką Konga, Tanzanią, Malawi, Mozambikiem, Zimbabwe, Botswaną, Namibią i Angolą. Granice częściowo wyznaczają rzeki Zambezi i Luapula oraz jeziora Kariba, Mweru i Tanganika. ## Gospodarka Zambii Zambia jest gospodarką opartą na zasobach naturalnych, w szczególności na wydobyciu miedzi. Rolnictwo, choć zatrudnia większość siły roboczej, wnosi relatywnie niewielki wkład do PKB. ### Przemysł Głównym sektorem przemysłowym jest górnictwo miedzi, które odpowiada za większość dochodów eksportowych kraju. Zambia posiada również złoża innych minerałów, takich jak kobalt, węgiel i szmaragdy. ### Rolnictwo Rolnictwo zajmuje 86% ludności czynnej zawodowo, ale wytwarza jedynie 15% produktu krajowego brutto. Uprawia się głównie kukurydzę, maniok, sorgo i orzeszki ziemne. ## Demografia i Społeczeństwo Zambii Zambia jest krajem o zróżnicowanej strukturze etnicznej i kulturowej. Językiem urzędowym jest angielski, ale w użyciu jest ponad 70 języków. ### Grupy Etniczne Największe grupy etniczne to Bemba, Tonga i Chewa. Marginalny odsetek stanowią osoby pochodzenia europejskiego i azjatyckiego. ### Języki Językiem urzędowym jest angielski, a w powszechnym użyciu są języki bantu, takie jak bemba, nyanja, tonga i lozi. ### Religia Dominującym wyznaniem jest chrześcijaństwo, zwłaszcza protestantyzm, ale obecne są także inne religie, takie jak islam, hinduizm i bahaizm. ## Kultura i Tradycje Zambii Kultura Zambii jest bogata i różnorodna, odzwierciedlająca wpływy różnych grup etnicznych i historycznych. ### Muzyka i Taniec Muzyka i taniec odgrywają ważną rolę w kulturze Zambii. Tradycyjne instrumenty muzyczne to bębny, flety i instrumenty strunowe. ### Sztuka i Rzemiosło Sztuka i rzemiosło w Zambii obejmują rzeźbę w drewnie, tkactwo koszy i wyroby z gliny. ## Turystyka w Zambii Zambia oferuje liczne atrakcje turystyczne, od imponujących Wodospadów Wiktorii po rozległe parki narodowe. ### Wodospady Wiktorii Wodospady Wiktorii, zwane „Mosi-oa-Tunya” (Dym, który Grzmi), to jeden z największych i najpiękniejszych wodospadów na świecie, położony na rzece Zambezi. ### Parki Narodowe Zambia posiada wiele parków narodowych, w tym Park Narodowy Kafue, Park Narodowy South Luangwa i Park Narodowy Lower Zambezi, oferujących możliwość obserwacji dzikiej przyrody. ## Podsumowanie Zambia to fascynujący kraj o bogatej historii, kulturze i zasobach naturalnych. Mimo wyzwań gospodarczych i politycznych, kraj ten dąży do rozwoju i poprawy standardu życia swoich obywateli. Turystyka, oparta na jej naturalnych zasobach, odgrywa coraz wiekszą rolę. Kontrast między bogactwem zasobów naturalnych, a wyzwaniami w dystrubucji bogactawa, jest palącym problemem.