Dowództwo Centralne Stanów Zjednoczonych (ang. United States Central Command, USCENTCOM lub CENTCOM) – jedno z jedenastu zjednoczonych dowództw bojowych Departamentu Obrony Stanów Zjednoczonych. Zostało utworzone w 1983 roku, przejmując wcześniejsze zadania Rapid Deployment Joint Task Force (RDJTF). Jego obszar odpowiedzialności obejmuje Bliski Wschód (w tym Egipt w Afryce), Azję Środkową i część Azji Południowej. Dowództwo stanowiło główną amerykańską strukturę dowodzenia podczas wielu operacji wojskowych, w tym I wojny w Zatoce Perskiej i operacji Pustynna Burza w 1991 roku, wojny w Afganistanie, a także wojny w Iraku w latach 2003–2011. W 2015 roku siły CENTCOM były rozmieszczone przede wszystkim w Afganistanie w ramach Operation Freedom's Sentinel, będącej częścią misji NATO Resolute Support Mission (od 2015 do 2021 roku), a także w Iraku i Syrii w ramach Operation Inherent Resolve, prowadząc działania wsparcia, doradcze i wspomagające. CENTCOM jest jednym z siedmiu geograficznych zjednoczonych dowództw bojowych Departamentu Obrony Stanów Zjednoczonych. Główna siedziba CENTCOM mieści się w MacDill Air Force Base w Tampa, na Florydzie. Wysunięta kwatera główna działa w Katarze; w 2009 roku uruchomiono nową wysuniętą kwaterę główną w Al Udeid Air Base. 1 września 2021 roku Izrael został formalnie włączony jako 21. państwo w obszarze odpowiedzialności CENTCOM; obejmuje on także Afganistan, Bahrajn, Egipt, Iran, Irak, Jordanię, Kazachstan, Kuwejt, Kirgistan, Liban, Oman, Pakistan, Katar, Arabię Saudyjską, Syrię, Tadżykistan, Turkmenistan, Zjednoczone Emiraty Arabskie, Uzbekistan i Jemen. == Historia == Dowództwo utworzono 1 stycznia 1983 roku. Jak wskazuje jego nazwa, CENTCOM obejmuje „centralny” obszar globu położony między ówczesnymi dowództwami europejskim i pacyficznym. Kryzys zakładników w Iranie oraz interwencja radziecka w Afganistanie uwypukliły potrzebę wzmocnienia obecności USA w regionie, dlatego prezydent Jimmy Carter utworzył w marcu 1980 roku Rapid Deployment Joint Task Force (RDJTF). W ciągu kolejnych dwóch lat podjęto kroki mające przekształcić RDJTF w stałe zjednoczone dowództwo. Pierwszym krokiem było uniezależnienie RDJTF od U.S. Readiness Command, po czym w styczniu 1983 roku aktywowano CENTCOM. Dowództwo skonfigurowano z myślą o ewentualnej walce z Związkiem Radzieckim oraz ochronie innych interesów Stanów Zjednoczonych w regionie. W 1980 roku Saddam Husajn z Iraku zaatakował Iran, rozpoczynając wojnę iracko-irańską. Konflikt groził zakłóceniami na szlaku dostaw ropy z Zatoki Perskiej przez Cieśninę Ormuz. Wydarzenia takie jak irańskie minowanie Zatoki doprowadziły do pierwszych działań bojowych CENTCOM. 17 maja 1987 roku USS Stark, prowadzący działania w Zatoce Perskiej, został trafiony pociskami Exocet wystrzelonymi przez iracki samolot, co spowodowało 37 ofiar. Wkrótce potem, w ramach tzw. „wojny tankowców”, rząd federalny Stanów Zjednoczonych zmienił banderę i nazwy 11 kuwejckich tankowców. W Operation Earnest Will tankowce te były eskortowane przez Middle East Force USCENTCOM przez Zatokę Perską do Kuwejtu i z powrotem przez Cieśninę Ormuz. Pod koniec 1988 roku regionalna strategia nadal koncentrowała się przede wszystkim na potencjalnym zagrożeniu masową radziecką inwazją na Iran. Exercise Internal Look była jednym z głównych przedsięwzięć planistycznych CENTCOM. Często wykorzystywano ją do szkolenia dowództwa w celu obrony gór Zagros przed radzieckim atakiem i prowadzono ją corocznie. Jesienią 1989 roku główny plan ewentualnościowy CENTCOM, OPLAN 1002-88, zakładał radziecki atak przez Iran na Zatokę Perską. Plan przewidywał rozmieszczenie pięciu i dwóch trzecich amerykańskich dywizji, głównie lekkich i ciężkich, w sile niepełnej, przydzielonych przez Joint Strategic Capability Plan (JSCAP). Pierwotnie zakładano, że te siły przejdą z Zatoki Perskiej do gór Zagros i uniemożliwią radzieckim wojskom lądowym zajęcie irańskich pól naftowych. Po 1990 roku generał Norman Schwarzkopf Jr. przeorientował planowanie CENTCOM na odparcie zagrożenia ze strony Iraku, a ćwiczenie Internal Look zaczęło odbywać się co dwa lata. Zauważono wyraźne podobieństwo między scenariuszami ćwiczenia Internal Look 90 a rzeczywistym ruchem wojsk irackich, który doprowadził do inwazji Iraku na Kuwejt w końcowych dniach ćwiczenia. Prezydent USA George H.W. Bush zareagował szybko. Terminowe rozmieszczenie wojsk i utworzenie koalicji odstraszyły Irak od inwazji na Arabię Saudyjską, a dowództwo skupiło się na wyzwoleniu Kuwejtu. Rozbudowa sił była kontynuowana i wzmocniona przez rezolucję Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 678, wzywającą siły irackie do opuszczenia Kuwejtu. 17 stycznia 1991 roku siły USA i koalicji rozpoczęły Operację Pustynna Burza szeroko zakrojoną kampanią powietrznej izolacji teatru działań, która przygotowała grunt pod lądowe natarcie koalicji. Główny cel koalicji, wyzwolenie Kuwejtu, osiągnięto 27 lutego, a następnego ranka ogłoszono zawieszenie broni, zaledwie sto godzin po rozpoczęciu kampanii lądowej. Zakończenie formalnych działań zbrojnych nie oznaczało końca problemów z Irakiem. Operation Provide Comfort, wdrożona w celu udzielania pomocy humanitarnej Kurdom i egzekwowania irackiej „strefy zakazu lotów” na północ od 36. równoleżnika, rozpoczęła się w kwietniu 1991 roku. W sierpniu 1992 roku rozpoczęto Operation Southern Watch w odpowiedzi na niestosowanie się Saddama do rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 688, potępiającej brutalne represje wobec irackiej ludności cywilnej w południowo-wschodnim Iraku. Pod dowództwem Joint Task Force Southwest Asia siły koalicji egzekwowały w tej operacji strefę zakazu lotów na południe od 32. równoleżnika. W styczniu 1997 roku Operation Northern Watch zastąpiła Provide Comfort, koncentrując się na egzekwowaniu północnej strefy zakazu lotów. Przez całą dekadę CENTCOM prowadził szereg operacji – Vigilant Warrior, Vigilant Sentinel, Desert Strike, Desert Thunder (I i II) oraz Desert Fox – aby skłonić Saddama do większego podporządkowania się żądaniom USA. Lata 90. przyniosły również poważne wyzwania w Somalii oraz narastające zagrożenie terroryzmem regionalnym. Aby zapobiec powszechnemu głodowi podczas trwającej wojny domowej w Somalii, CENTCOM rozpoczął w 1992 roku Operation Provide Relief w celu dostarczania pomocy humanitarnej do Somalii i północno-wschodniej Kenii. Operation Restore Hope prowadzona przez CENTCOM wspierała rezolucję Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 794 i wielonarodowe Unified Task Force, które zapewniały bezpieczeństwo do czasu utworzenia przez ONZ misji UNOSOM II w maju 1993 roku. Pomimo pewnych sukcesów UNOSOM II na obszarach wiejskich sytuacja w Mogadiszu pogarszała się, a znaczne straty poniesione podczas bitwy o Mogadiszu doprowadziły prezydenta Billa Clintona do wydania rozkazu wycofania wszystkich wojsk amerykańskich z Somalii. W całych latach 90., po wojnie w Zatoce, ataki terrorystyczne miały istotny wpływ na siły CENTCOM. W obliczu takich ataków jak zamach bombowy na Khobar Towers z 1996 roku, w którym zginęło 19 amerykańskich lotników, dowództwo rozpoczęło operację Desert Focus, mającą na celu przeniesienie instalacji USA do łatwiejszych do obrony lokalizacji (takich jak Prince Sultan Air Base), zmniejszenie amerykańskiego wysuniętego „śladu” przez likwidację nieistotnych etatów i odesłanie rodzin do Stanów Zjednoczonych. W 1998 roku terroryści zaatakowali ambasady USA w Kenii i Tanzanii, zabijając 250 osób, w tym 12 Amerykanów. Atak na USS Cole w październiku 2000 roku, w którym zginęło 17 amerykańskich marynarzy, powiązano z organizacją Al-Ka’ida Osama bin Ladena. Od kwietnia do lipca 1999 roku CENTCOM przeprowadził ćwiczenie Desert Crossing 1999, którego scenariusz koncentrował się na obaleniu Saddama Husajna jako dyktatora Iraku. Ćwiczenie odbyło się w biurach Booz Allen Hamilton w McLean w Wirginii. W wyniku ćwiczenia uznano, że jeżeli nie zostaną podjęte odpowiednie środki, po obaleniu Saddama Husajna nastąpią „fragmentacja i chaos”. Zamachy z 11 września 2001 roku w Nowym Jorku i Waszyngtonie skłoniły prezydenta George’a W. Busha do ogłoszenia wojny z terroryzmem międzynarodowym. Wkrótce CENTCOM rozpoczął Operation Enduring Freedom, aby obalić rząd talibów w Afganistanie, który dawał schronienie terrorystom z Al-Ka’idy i umożliwiał funkcjonowanie obozów szkoleniowych terrorystów. Ćwiczenie Exercise Internal Look zostało wykorzystane do jawnego planowania wojennego co najmniej w dwóch przypadkach: Internal Look 90, dotyczącego zagrożenia ze strony Iraku, oraz Internal Look 03, użytego do zaplanowania tego, co stało się Operation Iraqi Freedom – amerykańskiej inwazji na Irak rozpoczętej 19 marca 2003 roku. W trakcie przygotowań istniejący plan operacyjny OPLAN 1003–98, zwany też 1003V, przewidujący użycie 500 tysięcy żołnierzy do inwazji i kontroli Iraku, został radykalnie ograniczony. Po pokonaniu zarówno reżimu talibów w Afganistanie (9 listopada 2001), jak i rządu Saddama Husajna w Iraku (8 kwietnia 2003), CENTCOM nadal sprawowało kontrolę nad rozmieszczonymi tam siłami amerykańskimi. W Iraku operacja bojowa zakończyła się w 2010 roku, natomiast wycofanie wojsk amerykańskich zakończono w grudniu 2011 roku. Z Afganistanu siły USA wycofano w 2021 roku. Począwszy od października 2002 roku, CENTCOM prowadził operacje w Rogu Afryki. W celu ich realizacji utworzono Combined Joint Task Force – Horn of Africa. Operacje te obejmowały serię rajdów sił specjalnych, pomoc humanitarną, zarządzanie skutkami zdarzeń oraz różnego rodzaju programy działań obywatelskich. Dowództwo pozostawało również przygotowane do udzielania pomocy po katastrofach w całym regionie; do najważniejszych ostatnich operacji tego rodzaju należała reakcja na trzęsienie ziemi w Pakistanie w październiku 2005 roku oraz ewakuacja na dużą skalę obywateli amerykańskich z Libanu w 2006 roku. 1 października 2008 roku Departament Obrony przekazał odpowiedzialność za Sudan, Erytreę, Etiopię, Dżibuti, Kenię i Somalię nowo utworzonemu Africa Command. Egipt, miejsce największych c