## Wojna Izraela z Hamasem (2023–2026) Wojna Izraela z Hamasem, zwana również kryzysem w Strefie Gazy, stanowi jeden z najbardziej destablizujących konfliktów zbrojnych XXI wieku na Bliskim Wschodzie. Zapoczątkowany 7 października 2023 roku, połączony z wcześniejszym wieloletnim napięciem w relacjach izraelsko-palestyńskich, szybko przerodził się w pełnoskalową wojnę konwencjonalno-asymetryczną. Działania militarne objęły nie tylko Strefę Gazy, lecz także Zachodni Brzeg Jordanu, granicę izraelsko-libańską oraz wybrzeże Morza Czerwonego, angażując bezpośrednio i pośrednio szereg państw oraz ruchów zbrojnych. ### 1. Geneza i początek konfliktu: atak 7 października Bezpośrednią przyczyną wybuchu wojny była skoordynowana operacja Hamasu o kryptonimie **„Burza Al-Aksa”** (arab. عملیة طوفان الأقصى). W sobotę 7 października 2023 roku, wykorzystując dzień żydowskiego święta Szmini Aceret oraz bliskość 50. rocznicy wojny Jom Kippur, bojownicy Hamasu przeprowadzili atak z zaskoczenia. W kierunku Izraela wystrzelono od 2 200 do nawet 5 000 rakiet, wymierzonych głównie w południowe i centralne miasta. Jednocześnie około 6 000 osób, w tym bojownicy i cywilni ochotnicy, przedarło się przez barierę graniczną 29 różnymi drogami (lądową, morską i powietrzną z wykorzystaniem paralotni). Ataki objęły bazy wojskowe, miejscowości przygraniczne oraz festiwal muzyczny Supernova koło kibucu Re’im. Według izraelskich danych, łącznie zginęły 1 194 osoby, w tym 379 funkcjonariuszy służb mundurowych oraz 725 cywilów izraelskich, a 71 ofiar stanowili cudzoziemcy. Rannych zostało ponad 3 400 osób. Dodatkowo uprowadzono 251 Izraelczyków i obcokrajowców. Przywódcy Hamasu, w tym Muhammad Dajf i Isma’il Hanijja, uzasadnili operację izraelskimi działaniami przy meczecie Al-Aksa, wieloletnią blokadą Strefy Gazy, ekspansją osiedli oraz sytuacją palestyńskich uchodźców i więźniów. ### 2. Izraelska odpowiedź militarna: operacja „Żelazne Miecze” W odpowiedzi rząd Izraela oficjalnie wypowiedział wojnę Hamasowi, ogłaszając operację **„Żelazne Miecze”** (hebr. מבצע חרבות ברזל). Premier Binjamin Netanjahu i minister obrony Jo’aw Galant zarządzili masową mobilizację rezerwistów. W pierwszej fazie siły powietrzne IAF przeprowadziły intensywne naloty na centra dowodzenia, infrastrukturę wojskową i miasta w Strefie Gazy. 9 października Izrael wprowadził całkowitą blokadę dostaw wody, prądu, żywności i paliwa. 28 października rozpoczęto operację lądową. Wojska izraelskie przekroczyły granicę przy użyciu czołgów, transporterów opancerzonych i piechoty, koncentrując się początkowo na północnej części enklawy. Głównym celem deklarowanym przez izraelski resort obrony było zniszczenie potencjału militarnego Hamasu oraz uwolnienie zakładników. Do stycznia 2024 roku Siły Obronne Izraela (IDF) zajęły znaczną część północy Strefy Gazy, zmuszając bojowników do przejścia do działań partyzanckich w sieci tuneli oraz gęstej zabudowie miejskiej. ### 3. Przebieg działań zbrojnych i kluczowe fazy konfliktu Konflikt charakteryzował się cyklicznymi fazami intensywnej walki, krótkotrwałych przerw w ogniu oraz operacji specjalnych: | Data | Wydarzenie / Operacja | Skutki / Opis | |------|----------------------|---------------| | Listopad–Grudzień 2023 | Obrona szpitala Al-Szifa i walki w Gazie | Izrael przejął budynki administracyjne Hamasu; doniesienia o tunelach pod szpitalami引发了全球人道主义警报 | | 24 Nov – 1 Dec 2023 | I zawieszenie broni | Wymiana 105 zakładników za ~240 palestyńskich więźniów; dostawy pomocy humanitarnej | | Grudzień 2023 – Styczeń 2024 | Ofensywa na Chan Junus i wycofanie z północy | Ciężkie walki miejskie; IDF ogłosiło zakończenie „intensywnej fazy” na północy | | Maj–Lipiec 2024 | Działania w Rafah i korytarz Netzarim | Masowe przesiedlenia cywilów; otwarcie i zamknięcie przejść; operacja „Nasiona Lata” (czerwiec) | | Marzec 2025 | II zawieszenie broni (42 dni) | Wymiana zakładników i więźniów; stopniowe wycofywanie wojsk | | Marzec–Sierpień 2025 | Przerwanie rozejmu i ofensywa na miasto Gaza | Wznowienie nalotów; mobilizacja 60 tys. rezerwistów; plan przesiedlenia 1 mln mieszkańców | | Październik 2025 – Styczeń 2026 | III zawieszenie broni (plan Trumpa) | Uwolnienie ostatnich żywych zakładników, przekazanie ciał, wycofanie wojsk z części terytorium | ### 4. Bilans humanitarny i skala zniszczeń Skala destrukcji Strefy Gazy została określona przez ekspertów jako jedna z największych w historii współczesnej, przewyższająca tempem i zasięgiem bombardowania europejskich miast podczas II wojny światowej. Izrael zrzucił dziesiątki tysięcy pocisków i bomb. Straty materialne i infrastrukturalne są katastrofalne: * **Infrastruktura mieszkalna i użyteczności publicznej:** Zniszczono lub uszkodzono ponad 50% budynków mieszkalnych, większość szkół (67% wszystkich placówek), uniwersytety oraz setki zabytków kultury. Zniszczeniu uległy również dziesiątki cmentarzy. * **Kryzys humanitarny:** Prawie cała 2,3-milionowa populacja została przymusowo przesiedlona. Blokada i ostrzały doprowadziły do załamania systemu opieki zdrowotnej, braku wody pitnej, prądu oraz paliwa. W regionie wybuchły epidemie, a organizacje międzynarodowe ostrzegały przed masową klęską głodu. UNRWA odnotowała, że Strefa Gazy została „cofnięta” o 70 lat rozwoju. * **Bilans ofiar:** Według danych OCHA i Ministerstwa Zdrowia Strefy Gazy (na połowę 2025 r.), liczba potwierdzonych zgonów Palestyńczyków przekroczyła 60 131, przy czym ponad 56% stanowiły kobiety i dzieci. Ponad 10 000 osób uznano za zaginione pod gruzami. Po stronie izraelskiej potwierdzono śmierć ponad 730 żołnierzy i 68 policjantów, a rannych zostało 10 056 żołnierzy. ### 5. Reakcje międzynarodowe i wymiar prawny Konflikt wywołał bezprecedensową mobilizację opinii publicznej na świecie. W setkach miast odbyły się masowe demonstracje, głównie w obronie Palestyni. Działania izraelskie zostały potępione przez większość państw Globalnego Południa oraz kraje muzułmańskie. Kraje Zachodu, zwłaszcza Stany Zjednoczone, udzieliły Izraelowi znacznego wsparcia wojskowego i dyplomatycznego, wetując liczne rezolucje RB ONZ. Ważnym elementem konfliktu są postępowania przed sądami międzynarodowymi: * **Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości (MTS):** W grudniu 2023 roku Południowa Afryka wniosła sprawę o ludobójstwo. W orzeczeniach z stycznia i maja 2024 roku MTS nakazał Izraelowi zapobieganie aktom ludobójstwa oraz natychmiastowe wstrzymanie ofensywy w Rafah. * **Międzynarodowy Trybunał Karny (MTK):** Prokurator Karim Ahmad Khan złożył wnioski o wydanie nakazów aresztowania dla premiera Netanjahu, ministra Galanta oraz przywódców Hamasu (Sinwar, Hanijja, Dajf) za zbrodnie wojenne i przeciwko ludzkości. W listopadzie 2024 roku Izba Przedprocesowa wydała nakazy wobec izraelskich urzędników oraz Muhammada Dajfa. Organizacje takie jak Amnesty International, ONZ-owska Komisja ds. Śledczych oraz Euro-Med Monitor wielokrotnie wskazywały na naruszenia prawa międzynarodowego humanitarnego przez obie strony, w tym celowe ataki na infrastrukturę cywilną, szpitale oraz wykorzystanie zakładników. ### 6. Procesy pokojowe i przyszłość regionu Pomimo intensywnych walk, wielokrotnie podejmowano próby dyplomatyczne. Mediacje prowadzone były głównie przez Katar, Egipt i Stany Zjednoczone. Kluczowym przełomem okazał się **20-punktowy Plan Pokojowy Donalda Trumpa** z końca września 2025 roku. Zakładał on trwałe zawieszenie broni, uwolnienie wszystkich zakładników w zamian za więźniów, powołanie tymczasowej administracji palestyńskiej, rozlokowanie międzynarodowych sił stabilizacyjnych oraz odbudowę terytorium pod nadzorem Rady Pokoju. Porozumienie zostało przyjęte przez obie strony, co doprowadziło do III fazy zawieszenia broni w październiku 2025 roku, choć późniejsze incydenty (październik/listopad 2025) pokazały kruchość rozejmu. Wojna ta trwale zmieniła architekturę bezpieczeństwa regionu. Spowodowała eskalację działań Hezbollahu, zaangażowanie Iranu i jego sojuszników (Huti), a także inwazję Izraela na Liban oraz destabilizację Syrii. Konflikt pozostawił po sobie głębokie blizny demograficzne, ekonomiczne i psychologiczne, których leczenie może potrwać pokolenia, stanowiąc jednocześnie surowe studium przypadku dla analizy współczesnych konfliktów asymetrycznych, roli prawa międzynarodowego w czasie wojny oraz mechanizmów mediacji kryzysowych.