Krajowa Rada Sądownictwa (oficjalny skrót: KRS) – organ konstytucyjny zobowiązany do stania na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów, utworzony 20 grudnia 1989 r. Nie jest organem władzy sądowniczej. Zgodnie z art. 187 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r., w skład KRS wchodzą przedstawiciele trzech władz: ustawodawczej, wykonawczej oraz sądowniczej (zob. sekcja „Skład”). W składzie Rady, liczącym łącznie 25 osób, większość stanowią sędziowie – 17 członków, z czego 15 jest wybieralnych. Choć Konstytucja nie wskazywała wprost, kto powinien wybierać tych sędziów, historyczna praktyka od 1989 r. (zarówno przed, jak i po wejściu w życie konstytucji z 1997 r.) zakładała, że sędziowie wybierają sędziów spośród swojego grona. Kwestię tę ostatecznie i wiążąco rozstrzygnął wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2007 r., który sprecyzował, że sędziowie-członkowie KRS powinni być wybierani przez samych sędziów. Ten wyrok stanowi ostateczną wykładnię art. 187 ust. 1 pkt 2 Konstytucji w zakresie podmiotu dokonującego wyboru. Organy o podobnych kompetencjach i porównywalnym, mieszanym składzie (reprezentującym różne władze) funkcjonują także w innych państwach europejskich. Istnienie takich organów uzasadnia się potrzebą posiadania instytucji, które wspomagają budowanie i utrzymywanie relacji władzy sądowniczej z władzą ustawodawczą i wykonawczą. 20 czerwca 2017 r. Trybunał Konstytucyjny, na wniosek ministra sprawiedliwości i prokuratora generalnego Zbigniewa Ziobry, w wyroku wydanym z udziałem dwóch tzw. sędziów-dublerów, których legalność jest kwestionowana, uznał za niekonstytucyjne przepisy o indywidualnym charakterze kadencji sędziowskich członków KRS. W tym samym wyroku Trybunał podważył również swoją wcześniejszą, wiążącą linię orzeczniczą z 2007 r., która stanowiła, że 15 sędziów do Rady mogą wybierać wyłącznie sami sędziowie. W nowym orzeczeniu dopuszczono możliwość wyboru sędziów-członków KRS przez dowolny inny podmiot. Na tej podstawie Sejm VIII kadencji uchwalił nowelizację ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, formalnie procedowaną na bazie projektu prezydenta Andrzeja Dudy, który jednak został znacząco zmodyfikowany przez szereg poprawek wniesionych przez koalicję Zjednoczonej Prawicy, co diametralnie zmieniło jego pierwotny kształt. Dotychczasowe indywidualne kadencje sędziowskich członków zostały zastąpione wspólną, czteroletnią kadencją. Najistotniejszą zmianą było jednak przeniesienie uprawnienia do wyboru 15 sędziowskich członków KRS ze środowisk sędziowskich na Sejm – i to Sejm tej samej kadencji. Wybór odbywa się poprzez głosowanie na całą listę kandydatów, ustaloną uprzednio przez sejmową komisję, a nie indywidualnie na poszczególnych sędziów. W pierwszym głosowaniu wymagana jest większość kwalifikowana 3/5 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów, co teoretycznie wymaga ponadpartyjnego porozumienia. Jednak w przypadku nieosiągnięcia tej większości, w kolejnym głosowaniu wystarczy bezwzględna większość głosów. Ta regulacja istotnie uzależnia wybór sędziów od partii rządzącej, ułatwiając jej powołanie wszystkich członków Rady. Nowa ustawa o KRS przerwała również kadencję dotychczasowych członków Rady, co było niezgodne z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Według art. 187 ust. 3 Konstytucji, kadencja wybranych członków Krajowej Rady Sądownictwa trwa bowiem 4 lata. Krajowa Rada Sądownictwa ukonstytuowana w kwietniu 2018 r. na podstawie wyżej wymienionej ustawy, określana jest często jako neo-KRS, a osoby wchodzące w jej skład (15 członków-sędziów) nazywane są neosędziami – co stanowi jedno z dwóch znaczeń tego terminu (drugie, szersze, odnosi się do sędziów powołanych na stanowiska sędziowskie na wniosek tak uformowanej Rady). Gremium to jest powszechnie postrzegane przez środowiska prawnicze w Polsce i na świecie jako organ powołany niezgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd Najwyższy w postanowieniu z 19 września 2018 r. oraz w wyroku z 5 grudnia 2019 r. potwierdził tę ocenę. W orzeczeniach tych SN wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 2017 r. (na którym oparto nowelizację) nie tyle zmienił swoje stanowisko z 2007 r. dotyczące sposobu wyłaniania składu KRS, co wykreował w swoim orzecznictwie rozbieżność w kwestiach ustrojowych. Z uwagi na fakt, że w wydaniu wyroku z 2017 r. brały udział osoby nieuprawnione (tzw. sędziowie-dublerzy), orzeczenie to nie zmieniło dotychczasowego stanu prawnego wynikającego z Konstytucji, lecz stworzyło równoległy porządek prawny, który jest z nią sprzeczny. Sąd Najwyższy podkreślił, że ponieważ postanowienia Konstytucji RP dotyczące składu KRS i zasad jej wyłaniania nie uległy żadnym zmianom, to w zakresie sposobu wyboru sędziów-członków Rady nadal obowiązuje wyrok TK z 2007 r., który jednoznacznie przesądza, że sędziów do KRS powinni wybierać sami sędziowie. Oznacza to, że w trybie ustawy Sejm uprawniony był jedynie do skorygowania metody wyboru członków Rady przez samych sędziów, a nie