Krajowa Rada Sądownictwa (oficjalny skrót: KRS) – organ konstytucyjny zobowiązany do stania na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów, utworzony 20 grudnia 1989 r. Nie jest organem władzy sądowniczej. Zgodnie z art. 187 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r., w skład KRS wchodzą przedstawiciele trzech władz: ustawodawczej, wykonawczej oraz sądowniczej (zob. sekcja „Skład”). W składzie Rady, liczącym łącznie 25 osób, większość stanowią sędziowie – 17 członków, z czego 15 jest wybieralnych. Konstytucja nie wskazuje wprost, kto powinien wybierać tych sędziów. Historyczna praktyka od 1989 r. zakładała, że sędziowie wybierają sędziów spośród swojego grona. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 18 lipca 2007 r. sprecyzował, że sędziowie-członkowie KRS powinni być wybierani przez samych sędziów. Jednak w 2017 r. TK w innym składzie dopuścił możliwość wyboru sędziowskich członków KRS przez inny podmiot. Sposób interpretacji tych orzeczeń jest przedmiotem sporu prawnego i politycznego (zob. sekcja „Wykładnia konstytucyjna wyboru sędziów"). Organy o podobnych kompetencjach i porównywalnym, mieszanym składzie (reprezentującym różne władze) funkcjonują także w innych państwach europejskich. Istnienie takich organów uzasadnia się potrzebą posiadania instytucji, które wspomagają budowanie i utrzymywanie relacji władzy sądowniczej z władzą ustawodawczą i wykonawczą. 20 czerwca 2017 r. Trybunał Konstytucyjny, na wniosek ministra sprawiedliwości i prokuratora generalnego Zbigniewa Ziobry, w wyroku wydanym z udziałem dwóch tzw. sędziów-dublerów, których legalność jest kwestionowana, uznał za niekonstytucyjne przepisy o indywidualnym charakterze kadencji sędziowskich członków KRS. W tym samym wyroku Trybunał podważył również swoją wcześniejszą, wiążącą linię orzeczniczą z 2007 r., która stanowiła, że 15 sędziów do Rady mogą wybierać wyłącznie sami sędziowie. W nowym orzeczeniu dopuszczono możliwość wyboru sędziów-członków KRS przez dowolny inny podmiot. Na tej podstawie Sejm VIII kadencji uchwalił nowelizację ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, formalnie procedowaną na bazie projektu prezydenta Andrzeja Dudy, który jednak został znacząco zmodyfikowany przez szereg poprawek wniesionych przez koalicję Zjednoczonej Prawicy, co diametralnie zmieniło jego pierwotny kształt. Dotychczasowe indywidualne kadencje sędziowskich członków zostały zastąpione wspólną, czteroletnią kadencją. Najistotniejszą zmianą było jednak przeniesienie uprawnienia do wyboru 15 sędziowskich członków KRS ze środowisk sędziowskich na Sejm – i to Sejm tej samej kadencji. Wybór odbywa się poprzez głosowanie na całą listę kandydatów, ustaloną uprzednio przez sejmową komisję, a nie indywidualnie na poszczególnych sędziów. W pierwszym głosowaniu wymagana jest większość kwalifikowana 3/5 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów, co teoretycznie wymaga ponadpartyjnego porozumienia. Jednak w przypadku nieosiągnięcia tej większości, w kolejnym głosowaniu wystarczy bezwzględna większość głosów. Ta regulacja istotnie uzależnia wybór sędziów od partii rządzącej, ułatwiając jej powołanie wszystkich członków Rady. Nowa ustawa o KRS przerwała również kadencję dotychczasowych członków Rady, co było niezgodne z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Według art. 187 ust. 3 Konstytucji, kadencja wybranych członków Krajowej Rady Sądownictwa trwa bowiem 4 lata. Krajowa Rada Sądownictwa ukonstytuowana w kwietniu 2018 r. na podstawie wyżej wymienionej ustawy, określana jest często jako neo-KRS, a osoby wchodzące w jej skład (15 członków-sędziów) nazywane są neosędziami – co stanowi jedno z dwóch znaczeń tego terminu (drugie, szersze, odnosi się do sędziów powołanych na stanowiska sędziowskie na wniosek tak uformowanej Rady). Gremium to jest postrzegane przez znaczną część środowisk prawniczych w Polsce oraz instytucje międzynarodowe (TSUE, ETPCz, Komisja Wenecka, ENCJ) jako organ powołany niezgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Sama Rada oraz środowiska popierające reformę kwestionują tę ocenę, powołując się na wyrok TK z 2017 r. oraz kompetencje ustawodawcy do regulowania sposobu wyboru członków KRS. Sąd Najwyższy w postanowieniu z 19 września 2018 r. oraz w wyroku z 5 grudnia 2019 r. potwierdził tę ocenę. W orzeczeniach tych SN wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 2017 r. (na którym oparto nowelizację) nie tyle zmienił swoje stanowisko z 2007 r. dotyczące sposobu wyłaniania składu KRS, co wykreował w swoim orzecznictwie rozbieżność w kwestiach ustrojowych. Z uwagi na fakt, że w wydaniu wyroku z 2017 r. brały udział osoby nieuprawnione (tzw. sędziowie-dublerzy), orzeczenie to nie zmieniło dotychczasowego stanu prawnego wynikającego z Konstytucji, lecz stworzyło równoległy porządek prawny, który jest z nią sprzeczny. Sąd Najwyższy podkreślił, że ponieważ postanowienia Konstytucji RP dotyczące składu KRS i zasad jej wyłaniania nie uległy żadnym zmianom, to w zakresie sposobu wyboru sędziów-członków Rady nadal obowiązuje wyrok TK z 2007 r., który jednoznacznie przesądza, że sędziów do KRS powinni wybierać sami sędziowie. Oznacza to, że w trybie ustawy Sejm uprawniony był jedynie do skorygowania metody wyboru członków Rady przez samych sędziów, a nie do wprowadzenia trybu wyboru sędziów-członków KRS przez władzę ustawodawczą. Jedyną prawną drogą do zmiany podmiotu wybierającego sędziów do KRS była zmiana samej Konstytucji RP, co w procesie uchwalania ustawy z 2017 r. nie miało miejsca. W związku z niewłaściwym obsadzeniem składu, neo-KRS utraciła legitymację międzynarodową i 28 października 2021 r. została ostatecznie wykluczona z Europejskiej Sieci Rad Sądownictwa (ENCJ), trzy lata po wcześniejszym zawieszeniu w członkostwie. Systemowa wadliwość rozwiązania, w którym 15 sędziowskich członków Rady wybiera większość polityczna w Sejmie, stała się szczególnie widoczna po wyborach parlamentarnych w Polsce w 2023 r., w wyniku których formacja dotychczas rządząca (Zjednoczona Prawica) utraciła większość parlamentarną, przy jednoczesnym zachowaniu przez jej nominatów mandatów w Radzie na większą część kadencji nowego Sejmu (aż do 2026 r.). W debacie publicznej oraz doktrynie prawa podniesiono wówczas argument o trwałym upolitycznieniu organu, wynikającym z braku korelacji między mandatem demokratycznym parlamentu a składem osobowym Rady. Sytuacja, w której sędziowscy nominaci wybrani przez poprzednią większość parlamentarną pozostają w Radzie i nadal uczestniczą w procedurze wyboru sędziów, mimo utraty przez ich środowisko polityczne mandatu do sprawowania władzy, została określona przez krytyków mianem „zabetonowania” Krajowej Rady Sądownictwa. Krytycy tego rozwiązania wskazują, że mechanizm ten pozwala partii, która utraciła większość parlamentarną, na zachowanie wpływu na obsadę stanowisk sędziowskich. Zwolennicy reformy odpowiadają, że kadencyjność członków KRS jest gwarancją konstytucyjną (art. 187 ust. 3), a zmiana składu Rady po każdych wyborach parlamentarnych dopiero uzależniłaby ją od bieżącej polityki. Środowiska polityczne tworzące od 2023 r. nową większość parlamentarną (Koalicja Obywatelska, Polskie Stronnictwo Ludowe, Polska 2050 i Nowa Lewica), określaną jako Koalicja 15 października, od początku procesu legislacyjnego w 2017 r. kwestionowały legalność wyboru sędziów do KRS przez Sejm. Z uwagi na brak możliwości niezwłocznej zmiany ustawy (m.in. ze względu na zapowiedzi weta prezydenckiego oraz spór o legitymację Trybunału Konstytucyjnego), nowa większość zdecydowała się na podjęcie działań o charakterze deklaratoryjnym. 20 grudnia 2023 r. Sejm X kadencji większością 239 głosów przyjął uchwałę w sprawie usunięcia skutków kryzysu konstytucyjnego w kontekście pozycji ustrojowej oraz funkcji Krajowej Rady Sądownictwa w demokratycznym państwie prawnym, w której wprost stwierdził, że trzy uchwały Sejmu (z 2018 r., 2021 r. i 2022 r.) w sprawie wyboru sędziowskich członków KRS zostały podjęte z rażącym naruszeniem Konstytucji. Choć uchwała ta nie posiada mocy prawnej zmieniającej ustawy, stanowi oficjalne stanowisko władzy ustawodawczej, uznające obecny skład personalny Rady za pozbawiony legitymacji demokratycznej i konstytucyjnej. == Pozycja ustrojowa == Władza sądownicza nie tylko stosuje przepisy, ale także kształtuje obszary życia publicznego, w których działają władze ustawodawcza i wykonawcza. Sędziowie badają zgodność przepisów ustaw z konstytucją i w ten sposób mają wpływ na działalność parlamentu. Ponadto wydając wyroki, wypowiadają się w sprawach publicznych. Czasami nawet występują publicznie poza sądami. Dlatego instytucje takie jak KRS mają ograniczyć wpływ innych władz na sądownictwo . W II połowie XX w. wiele państw europejskich utworzyło organy, które chronią niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Są one powiązane z władzą sądowniczą, jednak na ich skład mają wpływ także organy władz ustawodawczej i wykonawczej. Takie instytucje istnieją m.in. we Francji (gdzie Najwyższa Rada Sądownictwa jest organem konstytucyjnym ), we Włoszech i w Portugalii . W innych państwach europejskich, które także są państwami prawa, organy podobne do KRS nie występują. Do tych państw należą m.in. Niemcy, Austria i Luksemburg. Tam w procesie wyboru sędziów uczestniczą ministrowie sprawiedliwości lub organy kolegialne innego typu . Ale standard europejski jest taki, że niezależnie od tego, jaki model wyłaniania sędziów funkcjonuje w określonym kraju, powinien on gwarantować takie powołanie sędziego, aby nie było później wątpliwości co do jego bezstronności. Szczególnym przypadkiem są Niemcy (zob. Wyłanianie sędziów w Niemczech), gdzie nie funkcjonuje scentralizowany organ podobny do polskiej KRS, a kompetencje związane z powoływaniem sędziów leżą w dyspozycji różnych podmiotów. Jest to konsekwencja wprowadzenia modelu kształtowania kadry sędziowskiej opartego na koncepcji, która zakłada rozproszenie istniejących w tym obszarze ośrodków decyzyjnych, tak by przyjęty system lepiej odpowiadał federalnej strukturze